Γερμανία: Η AfD εκτοξεύεται στο 43% στη Σαξονία-Άνχαλτ – Μπορεί να κυβερνήσει μόνη της;

Η INSA δίνει μέγιστο στατιστικό περιθώριο σφάλματος 3,1 ποσοστιαίων μονάδων. Αλλά η συγκεκριμένη μέτρηση δεν αποτελεί εξαίρεση.

Η Infratest dimap είχε δώσει στις 26 Αυγούστου 42% AfD και 22% CDU, ενώ η Forschungsgruppe Wahlen για το ZDF στις 28 Αυγούστου κατέγραψε 40% έναντι 23%. Άρα το βασικό συμπέρασμα είναι αρκετά σταθερό: η AfD προηγείται περίπου με 20 μονάδες και κινείται γύρω ή πάνω από το 40%.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα κερδίσει η AfD

Αυτό, με βάση τις σημερινές δημοσκοπήσεις, μοιάζει πλέον εξαιρετικά πιθανό. Το πραγματικό ερώτημα είναι: "Μπορεί το 43% να της δώσει πάνω από το 50% των εδρών"; Παράδοξο; Καθόλου. Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη λεπτομέρεια της συγκεκριμένης εκλογής. Στη Γερμανία ισχύει το εκλογικό όριο του 5% για την είσοδο στο περιφερειακό κοινοβούλιο. Οι ψήφοι κομμάτων που μένουν κάτω από αυτό το όριο ουσιαστικά δεν συμμετέχουν στην αναλογική κατανομή των εδρών. Και στη νέα δημοσκόπηση δύο κόμματα βρίσκονται κάτω από το όριο:

• BSW 4%
• FDP 3%.

Εάν πράγματι μείνουν εκτός, μαζί με τις μικρότερες παρατάξεις, ένα σημαντικό ποσοστό ψήφων δεν θα εκπροσωπηθεί στο Landtag. Αυτό ανεβάζει αυτομάτως το πραγματικό βάρος του 43% της AfD στην κατανομή των εδρών. Το CSIS έχει ήδη επισημάνει ότι ένα αποτέλεσμα στη χαμηλή ή μεσαία περιοχή του 40% θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένο συνδυασμό κομμάτων που μένουν εκτός Βουλής, να οδηγήσει ακόμη και σε απόλυτη πλειοψηφία εδρών.

Ένα απλό παράδειγμα

Αν υποθέσουμε ότι περίπου 11%–12% των ψήφων καταλήξει συνολικά σε κόμματα που δεν περνούν το 5%, τότε οι έδρες θα μοιραστούν ουσιαστικά πάνω στο υπόλοιπο περίπου 88%–89%. Έτσι: 43 ÷ 89 ≈ 48,3% ή 43 ÷ 88 ≈ 48,9%. Αυτό από μόνο του δεν αρκεί ακόμη για απόλυτη πλειοψηφία. Όμως η τελική κατανομή εξαρτάται από το ακριβές αποτέλεσμα, τις χαμένες ψήφους, τις εκλογικές περιφέρειες και τον μηχανισμό κατανομής των εδρών. Γι' αυτό ακόμη και μικρές μεταβολές μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικές.

Και υπάρχει ένας ιδιαίτερα κρίσιμος παίκτης: Οι Πράσινοι στο 5%

Εάν το 5% γίνει 4,9%, αλλάζει ολόκληρη η αριθμητική. Το ίδιο ισχύει αν το BSW ανέβει από το 4% στο 5%. Μια διαφορά λίγων δεκάτων μπορεί επομένως να καθορίσει όχι απλώς ποια κόμματα θα μπουν στη Βουλή, αλλά αν η AfD θα μπορεί να κυβερνήσει μόνη της. Γι' αυτό και η εκλογή της 6ης Σεπτεμβρίου είναι στην πραγματικότητα δύο εκλογές ταυτόχρονα:

• πόσο ψηλά θα φτάσει η AfD και
• πόσα μικρά κόμματα θα περάσουν το 5%.

Η ανατροπή του 2021

Η σύγκριση με τις προηγούμενες εκλογές είναι ακόμη πιο εντυπωσιακή. Το 2021 η Σαξονία-Άνχαλτ θεωρήθηκε επιτυχία του CDU. Το κόμμα είχε κερδίσει το 37,1% έναντι 20,8% του AfD. Η διαφορά ήταν πάνω από 16 μονάδες υπέρ του CDU. Σήμερα η INSA καταγράφει AfD 43% - CDU 22%. Δηλαδή διαφορά 21 μονάδων υπέρ της AfD. Η συνολική μετατόπιση της μεταξύ τους απόστασης πλησιάζει τις 37 ποσοστιαίες μονάδες. Αυτό δεν είναι απλώς εκλογική φθορά μιας κυβέρνησης. Είναι αλλαγή του πολιτικού κέντρου βάρους του κρατιδίου.

Γιατί η Σαξονία-Άνχαλτ έχει τόσο μεγάλη σημασία

Θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι πρόκειται απλώς για ένα μικρό κρατίδιο της ανατολικής Γερμανίας. Θα ήταν λάθος. Η Σαξονία-Άνχαλτ λειτουργεί αυτή τη στιγμή σαν πολιτικό εργαστήριο για ολόκληρη τη Γερμανία. Η AfD δεν έχει κυβερνήσει ποτέ ούτε σε ομοσπονδιακό επίπεδο ούτε σε κάποιο από τα 16 γερμανικά κρατίδια. Ο βασικός λόγος είναι η περίφημη Brandmauer – το "τείχος προστασίας". CDU, SPD, Πράσινοι και τα περισσότερα υπόλοιπα κόμματα αρνούνται μέχρι σήμερα κυβερνητική συνεργασία με την AfD. Αυτό σημαίνει ότι η AfD μπορεί να κερδίζει εκλογές, αλλά εφόσον δεν διαθέτει απόλυτη πλειοψηφία, τα υπόλοιπα κόμματα μπορούν θεωρητικά να σχηματίσουν κυβέρνηση χωρίς αυτήν.

Η Σαξονία-Άνχαλτ όμως μπορεί να αποκαλύψει το όριο αυτής της στρατηγικής. Διότι όσο μεγαλώνει η AfD, τόσο περισσότερο πρέπει να συμπιεστούν σε έναν κοινό κυβερνητικό συνασπισμό κόμματα με μεγάλες ιδεολογικές διαφορές προκειμένου να την κρατήσουν εκτός εξουσίας. Και εάν αποκτήσει απόλυτη πλειοψηφία, η Brandmauer απλώς παύει να έχει πρακτική σημασία. 

Ulrich Siegmund: ο άνθρωπος που μπορεί να γίνει ο πρώτος πρωθυπουργός της AfD

Στο επίκεντρο της αναμέτρησης βρίσκεται ο 35χρονος Ulrich Siegmund, επικεφαλής της AfD στο κρατίδιο. Απέναντί του βρίσκεται ο σημερινός πρωθυπουργός Sven Schulze του CDU. Ο Siegmund έχει δημιουργήσει μια ιδιαίτερα ισχυρή παρουσία στα social media. Το CSIS καταγράφει πάνω από 700.000 followers στο TikTok, ένας εξαιρετικά μεγάλος αριθμός για πολιτικό που δραστηριοποιείται σε κρατίδιο μόλις 2,1 εκατ. κατοίκων. Η πολιτική του πλατφόρμα επικεντρώνεται κυρίως σε: μετανάστευση και απελάσεις, εσωτερική ασφάλεια, οικογενειακή πολιτική, εκπαίδευση, γερμανική εθνική ταυτότητα και ανατροπή σημαντικών τμημάτων της ενεργειακής πολιτικής.

Η περιφερειακή οργάνωση της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ έχει χαρακτηριστεί από την αρμόδια υπηρεσία προστασίας του Συντάγματος ως επιβεβαιωμένα ακροδεξιά εξτρεμιστική, γεγονός που βρίσκεται στον πυρήνα της αντιπαράθεσης γύρω από το κόμμα.

Γιατί ανεβαίνει τόσο πολύ η AfD;

Η εύκολη εξήγηση είναι η μετανάστευση. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Σε προηγούμενη έρευνα της INSA, οι ψηφοφόροι της Σαξονίας-Άνχαλτ ανέφεραν μεταξύ των σημαντικότερων ζητημάτων:

• οικονομία - 37%
• υγεία - 36%
• μετανάστευση - 35%
• ασφάλεια - 34%
• εκπαίδευση - 32%
• εργασία και αγορά εργασίας - 28%.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Η AfD δεν αντλεί πλέον την υποστήριξή της αποκλειστικά από ένα θέμα. Έχει καταφέρει να μετατρέψει διαφορετικές πηγές δυσαρέσκειας σε μία ενιαία πολιτική αφήγηση: οικονομική στασιμότητα + μετανάστευση + ανασφάλεια + δυσπιστία απέναντι στο Βερολίνο + απογοήτευση από τα παραδοσιακά κόμματα.

Και αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί πολιτικά από μια μονοθεματική ψήφο διαμαρτυρίας.

Η ανατολική Γερμανία παραμένει διαφορετική

Υπάρχει όμως και ένας βαθύτερος παράγοντας. Περισσότερα από 35 χρόνια μετά την επανένωση, η πολιτική γεωγραφία της Γερμανίας εξακολουθεί να εμφανίζει μια έντονη διαχωριστική γραμμή Ανατολής – Δύσης. Στα ανατολικά κρατίδια η AfD εμφανίζει πολύ υψηλότερα ποσοστά. Το CSIS σημειώνει ότι η υποστήριξή της κινείται περίπου στο 40% στη Θουριγγία, 37% στο Βρανδεμβούργο και 36% στο Μεκλεμβούργο - Δυτική Πομερανία, πέρα από τα ακόμη υψηλότερα επίπεδα της Σαξονίας-Άνχαλτ. Πίσω από αυτό βρίσκονται ζητήματα που ξεπερνούν τη σημερινή κυβέρνηση: δημογραφική συρρίκνωση, φυγή νέων προς τη δυτική Γερμανία, μικρότερος συσσωρευμένος ιδιωτικός πλούτος, διαφορετική ιστορική εμπειρία, αλλά και βαθύτερη δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς και στις πολιτικές ελίτ.

Η AfD έχει καταφέρει να εμφανιστεί σε μεγάλο τμήμα αυτού του εκλογικού σώματος ως το κόμμα που εκπροσωπεί την αντίθεση προς το πολιτικό establishment του Βερολίνου.

Το πρόβλημα για το CDU

Ίσως όμως το πιο ενδιαφέρον πολιτικό αποτέλεσμα της δημοσκόπησης να μην είναι το 43% της AfD. Είναι το 22% του CDU. Το κόμμα που είχε 37,1% πριν από πέντε χρόνια χάνει, σύμφωνα με την INSA, περίπου 15 μονάδες. Και αυτό συμβαίνει ενώ το CDU βρίσκεται στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση υπό τον καγκελάριο Friedrich Merz. Η Σαξονία-Άνχαλτ επομένως μετατρέπεται και σε δημοψήφισμα για τη στρατηγική Merz. Το πρόβλημα του CDU είναι σχεδόν υπαρξιακό: Αν κινηθεί δεξιότερα, κινδυνεύει να νομιμοποιήσει την ατζέντα της AfD. Αν κινηθεί προς το κέντρο, κινδυνεύει να συνεχίσει να χάνει συντηρητικούς ψηφοφόρους προς την AfD. Αν διατηρήσει την Brandmauer, οι κυβερνητικοί συνασπισμοί γίνονται ολοένα δυσκολότεροι. Αν την εγκαταλείψει, αλλάζει μία από τις σημαντικότερες πολιτικές σταθερές της μεταπολεμικής Γερμανίας.

Γι' αυτό μια σαρωτική νίκη της AfD θα αποτελέσει σοβαρό πολιτικό πλήγμα και για τον ίδιο τον Merz.

Και μετά υπάρχει το Bundesrat

Αυτό είναι ίσως το στοιχείο που κάνει την υπόθεση εθνικού ενδιαφέροντος. Οι κυβερνήσεις των γερμανικών κρατιδίων εκπροσωπούνται στο Bundesrat, την Άνω Βουλή της Γερμανίας. Μια κυβέρνηση AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ θα έδινε επομένως για πρώτη φορά στο κόμμα θεσμική παρουσία μέσω κυβέρνησης κρατιδίου στο Bundesrat. Ένα κρατίδιο μόνο του δεν θα της έδινε τη δυνατότητα να μπλοκάρει την ομοσπονδιακή νομοθεσία. Θα δημιουργούσε όμως ένα προηγούμενο.

Και εάν ακολουθούσαν στο μέλλον και άλλα ανατολικά κρατίδια, τότε η AfD θα μπορούσε σταδιακά να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο και στη νομοθετική διαδικασία του ομοσπονδιακού κράτους.

Το σημαντικότερο τεστ έρχεται μετά

Η σημασία της 6ης Σεπτεμβρίου δεν τελειώνει το βράδυ των εκλογών. Στις 20 Σεπτεμβρίου ακολουθούν εκλογές στο Μεκλεμβούργο - Δυτική Πομερανία και στο Βερολίνο. Η AfD εμφανίζεται ισχυρή και εκεί, ιδιαίτερα στο πρώτο. Έτσι μια μεγάλη νίκη στη Σαξονία-Άνχαλτ θα μπορούσε να δημιουργήσει πολιτική δυναμική πολύ πέρα από το συγκεκριμένο κρατίδιο. Και μέχρι τις επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές του 2029 μεσολαθούν αρκετές ακόμη περιφερειακές αναμετρήσεις. Η μεγάλη ερώτηση επομένως είναι αν αυτό που βλέπουμε στη Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί ανατολικογερμανική εξαίρεση ή πρόγευση μιας ευρύτερης αναδιάταξης του γερμανικού πολιτικού συστήματος.