Δεκατρείς ημέρες πριν από τις πρόωρες εκλογές της 29ης Νοεμβρίου, η Ισπανία βρίσκεται μπροστά σε μια πιθανή πολιτική ανατροπή. Το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα προηγείται στις δημοσκοπήσεις, αλλά η επιστροφή της Δεξιάς στην εξουσία φαίνεται να περνά μέσα από μια συμφωνία με το Vox.

Από την Κίρκη | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Η Ισπανία μπροστά σε μια ιστορική πολιτική αλλαγή
Η Ισπανία ετοιμάζεται για την έκτη γενική εκλογική αναμέτρηση μέσα σε έντεκα χρόνια. Και αυτή τη φορά το διακύβευμα υπερβαίνει την εναλλαγή δύο μεγάλων κομμάτων στην εξουσία. Οι κάλπες της 29ης Νοεμβρίου ενδέχεται να οδηγήσουν στον σχηματισμό κυβέρνησης στην οποία θα συμμετέχει το Vox, το κόμμα της εθνικιστικής Δεξιάς υπό τον Σαντιάγο Αμπασκάλ.
Μια τέτοια εξέλιξη θα σηματοδοτούσε την πρώτη συμμετοχή κόμματος της ριζοσπαστικής Δεξιάς στην εθνική κυβέρνηση μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας που ακολούθησε τον θάνατο του Φρανθίσκο Φράνκο το 1975. Το Λαϊκό Κόμμα (Partido Popular – PP), με επικεφαλής τον Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, προηγείται στις περισσότερες δημοσκοπήσεις. Ωστόσο, η προοπτική αυτοδυναμίας παραμένει μακρινή.
Αυτό μετατρέπει το Vox από έναν ισχυρό αλλά περιφερειακό πολιτικό παίκτη σε πιθανό ρυθμιστή της επόμενης κυβέρνησης.
Η στεγαστική κρίση που προκάλεσε τις πρόωρες εκλογές
Η πολιτική κρίση δεν ξεκίνησε από ένα σκάνδαλο ή από μια συνηθισμένη διαφωνία για τον κρατικό προϋπολογισμό. Η αφορμή ήταν η στέγαση. Στις 2 Οκτωβρίου, το ισπανικό Κοινοβούλιο απέρριψε δύο έκτακτα κυβερνητικά διατάγματα που επιχειρούσαν να αντιμετωπίσουν την αυξανόμενη πίεση στα ενοίκια και την ανασφάλεια των ενοικιαστών.
Τα μέτρα περιλάμβαναν περιορισμούς στις εξώσεις, ρυθμίσεις για τις προσωρινές μισθώσεις και παρεμβάσεις στην αγορά ενοικίασης δωματίων. Το PP, το Vox και το καταλανικό Junts καταψήφισαν τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες. Τρεις ημέρες αργότερα, στις 5 Οκτωβρίου, ο Πέδρο Σάντσεθ ανακοίνωσε τη διάλυση του Κοινοβουλίου και την προκήρυξη πρόωρων εκλογών.
Η απόφασή του ήταν ένα πολιτικό στοίχημα. Ο Ισπανός πρωθυπουργός επιχείρησε να μετατρέψει την κοινοβουλευτική ήττα σε εκλογικό δίλημμα: από τη μία πλευρά, μια κυβέρνηση που υπόσχεται προστασία των ενοικιαστών και, από την άλλη, μια Δεξιά που προτάσσει την αύξηση της προσφοράς κατοικιών και την περιορισμένη κρατική παρέμβαση.
Η αντιπαράθεση αποτυπώνει μια ευρύτερη οικονομική διαφωνία. Οι Σοσιαλιστές θεωρούν ότι η αγορά κατοικίας χρειάζεται ισχυρότερη ρύθμιση για να προστατευθούν τα νοικοκυριά. Το PP υποστηρίζει ότι η βασική αιτία της κρίσης είναι η ανεπαρκής κατασκευή νέων κατοικιών και ότι η υπερβολική ρύθμιση αποθαρρύνει τις επενδύσεις.
Το Vox συνδυάζει την έμφαση στην προσφορά κατοικιών με αυστηρότερες θέσεις για τη μετανάστευση και την προτεραιότητα πρόσβασης των Ισπανών πολιτών σε ορισμένες παροχές. Η σύγκρουση αφορά επομένως όχι μόνο το ποιος θα κυβερνήσει, αλλά και το ποιο οικονομικό μοντέλο θα εφαρμοστεί.
Οι δημοσκοπήσεις: Η Δεξιά προηγείται, αλλά ο Σάντσεθ δεν έχει παραδοθεί
Οι τρεις δημοσκοπήσεις που δημοσιεύθηκαν σήμερα, 16 Νοεμβρίου, δίνουν προβάδισμα στο PP και στο Vox ως πιθανό κυβερνητικό συνασπισμό. Ωστόσο, καταγράφουν ταυτόχρονα ενίσχυση των Σοσιαλιστών, γεγονός που δείχνει ότι η αναμέτρηση δεν έχει ακόμη κριθεί.
Η συγκεκριμένη έρευνα τοποθετεί το PP στο 31,5%, τους Σοσιαλιστές στο 30,3% και το Vox στο 18%. Η προβολή των εδρών δίνει στο PP και στο Vox μαζί περισσότερες από 190 έδρες, όταν για την απόλυτη πλειοψηφία στο Κογκρέσο των 350 εδρών απαιτούνται 176.
Άλλες δημοσκοπήσεις εμφανίζουν ακόμη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική υπεροχή του δεξιού μπλοκ. Η NC Report, για λογαριασμό της La Razón, εκτιμά ότι τα δύο κόμματα μπορούν να συγκεντρώσουν 201 έως 205 έδρες. Η IMOP, για το El Confidencial, προβλέπει 194 έδρες για το PP και το Vox μαζί.
Οι διαφορές αυτές υπενθυμίζουν ότι οι δημοσκοπήσεις δεν αποτελούν εκλογικό αποτέλεσμα. Επιπλέον, η κατανομή των εδρών στην Ισπανία επηρεάζεται από τις εκλογικές περιφέρειες και τη γεωγραφική κατανομή της ψήφου.
Παρά το προβάδισμα της Δεξιάς, η δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης παραμένει πολιτικό και όχι αποκλειστικά αριθμητικό ζήτημα.
Ο Φεϊχόο μπροστά στο δίλημμα: Κυβέρνηση με το Vox ή νέα πολιτική αστάθεια;
Ο ηγέτης του PP, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, επιδιώκει να εμφανιστεί ως η μετριοπαθής, θεσμική εναλλακτική λύση απέναντι στον Σάντσεθ. Η στρατηγική του βασίζεται στην προσέλκυση κεντρώων ψηφοφόρων που επιθυμούν αλλαγή κυβέρνησης, αλλά δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τις θέσεις της ριζοσπαστικής Δεξιάς.
Το πρόβλημα είναι ότι η αριθμητική των δημοσκοπήσεων μπορεί να τον υποχρεώσει να επιλέξει ανάμεσα σε μια συμφωνία με το Vox και στην αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης. Ο Σαντιάγο Αμπασκάλ γνωρίζει ότι η κοινοβουλευτική ισχύς του κόμματός του ενδέχεται να του προσφέρει σημαντική διαπραγματευτική επιρροή.
Το Vox έχει ήδη αποκτήσει εμπειρία συνεργασίας με το PP σε περιφερειακό επίπεδο. Η μετάβαση όμως στην εθνική κυβέρνηση θα είχε πολύ μεγαλύτερες συνέπειες. Οι βασικές διαφωνίες αφορούν τη μετανάστευση, την πολιτική απέναντι στις περιφερειακές αυτονομίες, την κλιματική πολιτική και ορισμένα κοινωνικά δικαιώματα.
Μια κυβέρνηση συνεργασίας θα έπρεπε να συμφωνήσει όχι μόνο σε οικονομικές μεταρρυθμίσεις, αλλά και στη συνολική κατεύθυνση της ισπανικής κοινωνίας. Για τον Φεϊχόο, το πολιτικό κόστος θα ήταν διπλό: ενδεχόμενη απομάκρυνση μετριοπαθών ψηφοφόρων και παραχώρηση σημαντικής επιρροής σε έναν ανταγωνιστή που επιδιώκει να κυριαρχήσει στον χώρο της Δεξιάς.
Γιατί η οικονομική ανάπτυξη δεν σώζει τον Σάντσεθ
Ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα της ισπανικής πολιτικής είναι ότι η κυβέρνηση κινδυνεύει να χάσει την εξουσία παρά τις σχετικά καλές μακροοικονομικές επιδόσεις της χώρας. Σύμφωνα με την ανάλυση του Ιδρύματος Robert Schuman, η ισπανική οικονομία εμφάνιζε ετήσια αύξηση του ΑΕΠ περίπου 2,7% το τρίτο τρίμηνο του 2026, έναντι 1,5% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η ανεργία, παρότι μειωμένη σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, παρέμενε στο 10,3% τον Σεπτέμβριο, έναντι 6,2% στην ΕΕ. Αυτή η απόκλιση μεταξύ μακροοικονομικής ανάπτυξης και πολιτικής δυσαρέσκειας δεν είναι αποκλειστικά ισπανικό φαινόμενο. Οι ψηφοφόροι δεν αξιολογούν την οικονομία μόνο από τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ.
Η δυνατότητα αγοράς ή ενοικίασης κατοικίας, οι πραγματικοί μισθοί, η ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών και η οικονομική ασφάλεια επηρεάζουν συχνά περισσότερο την καθημερινή τους εμπειρία.
Μια οικονομία μπορεί να αναπτύσσεται, ενώ σημαντικά τμήματα του πληθυσμού αισθάνονται ότι η προσωπική τους οικονομική κατάσταση δεν βελτιώνεται. Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αξιοποιήσει η αντιπολίτευση.
Το PP υποστηρίζει ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν μεταφράζεται σε επαρκή βελτίωση της ποιότητας ζωής, ενώ το Vox προσθέτει στην οικονομική δυσαρέσκεια ζητήματα εθνικής ταυτότητας, μετανάστευσης και ασφάλειας.
Η μετανάστευση και η διαφθορά ενισχύουν την πολιτική πίεση
Η στεγαστική κρίση μπορεί να αποτέλεσε την αφορμή των εκλογών, αλλά δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα της κυβέρνησης. Η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, ιδιαίτερα μετά την κρίση στη Θέουτα, έχει αποτελέσει πεδίο σφοδρής αντιπαράθεσης.
Το Vox προτείνει αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική και χρησιμοποιεί το ζήτημα ως βασικό στοιχείο της προεκλογικής του ταυτότητας. Παράλληλα, οι καταγγελίες και οι δικαστικές υποθέσεις που αφορούν πρόσωπα από το πολιτικό και οικογενειακό περιβάλλον του Σάντσεθ έχουν επιβαρύνει την εικόνα της κυβέρνησης.
Ο αδελφός του πρωθυπουργού καταδικάστηκε τον Ιούλιο για διοικητικές παρατυπίες σχετικά με την πρόσληψή του σε δημόσιο φορέα, ενώ η σύζυγός του αντιμετωπίζει κατηγορίες σε ξεχωριστή υπόθεση. Και οι δύο έχουν αρνηθεί οποιαδήποτε παρανομία.
Η αντιπολίτευση παρουσιάζει τις υποθέσεις αυτές ως ενδείξεις κυβερνητικής φθοράς. Ο Σάντσεθ, από την πλευρά του, υποστηρίζει ότι δέχεται συντονισμένη πολιτική και επικοινωνιακή επίθεση. Η τελική επίδραση αυτών των υποθέσεων στην κάλπη παραμένει αβέβαιη.
Τι θα άλλαζε στην Ευρωπαϊκή Ένωση μια κυβέρνηση PP–Vox;
Η Ισπανία είναι η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης και μία από τις σημαντικότερες πολιτικές δυνάμεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μια κυβερνητική αλλαγή στη Μαδρίτη θα μπορούσε επομένως να επηρεάσει τους ευρωπαϊκούς συσχετισμούς.
Το PP ανήκει στην ευρωπαϊκή κεντροδεξιά και διατηρεί γενικά φιλοευρωπαϊκό προσανατολισμό. Το Vox εκφράζει περισσότερο εθνικιστικές και ευρωσκεπτικιστικές θέσεις, με έμφαση στην εθνική κυριαρχία, στην αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική και στη αντίθεση προς ορισμένες ευρωπαϊκές περιβαλλοντικές ρυθμίσεις.
Μια κυβέρνηση συνεργασίας θα μπορούσε να μεταβάλει τη στάση της Ισπανίας σε ζητήματα όπως η μεταναστευτική πολιτική, η Πράσινη Συμφωνία και οι σχέσεις με τις κυβερνήσεις της ευρωπαϊκής εθνικιστικής Δεξιάς. Δεν θα σήμαινε, ωστόσο, αυτομάτως αντιευρωπαϊκή στροφή ή εγκατάλειψη της δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Η τελική πολιτική θα εξαρτιόταν από τη συμφωνία των κυβερνητικών εταίρων και από τους περιορισμούς που θέτει η συμμετοχή στην ευρωζώνη.
Το πραγματικό ερώτημα: Μπορεί ο Σάντσεθ να επαναλάβει το 2023;
Ο Πέδρο Σάντσεθ έχει αποδείξει ότι διαθέτει σημαντική ικανότητα πολιτικής επιβίωσης.
Μετά τις εκλογές του 2023, παρότι το PP είχε αναδειχθεί πρώτο κόμμα, κατάφερε να σχηματίσει κυβέρνηση εξασφαλίζοντας την υποστήριξη μικρότερων και περιφερειακών κομμάτων.
Το ενδεχόμενο επανάληψης αυτού του σεναρίου δεν μπορεί να αποκλειστεί. Για να συμβεί, όμως, θα πρέπει οι Σοσιαλιστές να περιορίσουν τη διαφορά από το PP, να ενισχυθούν οι υπόλοιπες δυνάμεις της Αριστεράς και να διαμορφωθεί μια βιώσιμη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Η βασική δυσκολία είναι ότι το εκλογικό σώμα εμφανίζεται κουρασμένο από τις επαναλαμβανόμενες πολιτικές κρίσεις και τις σύνθετες κοινοβουλευτικές διαπραγματεύσεις.
Η Δεξιά επιχειρεί να παρουσιάσει την αλλαγή κυβέρνησης ως προϋπόθεση πολιτικής σταθερότητας. Ο Σάντσεθ, αντίθετα, ζητά από τους ψηφοφόρους να αποτρέψουν την είσοδο της ριζοσπαστικής Δεξιάς στην εξουσία.
Το ποιο από τα δύο επιχειρήματα θα αποδειχθεί ισχυρότερο θα φανεί στις 29 Νοεμβρίου.

Add comment
Comments