Η έντονη δυσαρέσκεια του Donald Trump προς τους συμμάχους του ΝΑΤΟ, επειδή αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στον πόλεμο κατά του Ιράν, φαίνεται μέχρι στιγμής να έχει ένα αποτέλεσμα: να τους ενώσει απέναντί του.
Σε κατ’ ιδίαν συνομιλίες, σε ιδιωτικά δείπνα και στο περιθώριο συναντήσεων στις Βρυξέλλες και αλλού, Ευρωπαίοι ηγέτες και αξιωματούχοι συζητούν πώς θα διαχειριστούν τις απειλές του Αμερικανού προέδρου να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ - και τι θα πράξουν αν προχωρήσει σε μια τέτοια κίνηση.
Πολλοί πλέον συμμερίζονται την εκτίμηση ότι οι ολοένα και πιο επιθετικές δηλώσεις του κατά της Βρετανίας, της Ισπανίας, της Γαλλίας και άλλων χωρών συνιστούν βαθιά ρήξη στη διατλαντική συμμαχία. Αν και δεν υπάρχει ακόμη κοινή γραμμή αντίδρασης, ορισμένα κράτη εξετάζουν ήδη τρόπους ενίσχυσης της άμυνας και της ασφάλειάς τους εκτός του πλαισίου ενός αποδυναμωμένου ΝΑΤΟ.
"Το ΝΑΤΟ είναι παραλυμένο - δεν μπορούν καν να πραγματοποιηθούν συναντήσεις", δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης, ενώ άλλος αξιωματούχος της ΕΕ εκτίμησε ότι "είναι σαφές πως η Συμμαχία ήδη αποσυντίθεται", υπογραμμίζοντας την ανάγκη άμεσης ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας.
Οι εκτιμήσεις αυτές, που προκύπτουν από συνομιλίες με δεκάδες υπουργούς, αξιωματούχους και διπλωμάτες, αποτυπώνουν τη μεταβολή της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης, στην οποία συνέβαλαν καθοριστικά οι επιλογές του Trump.
Τις τελευταίες ημέρες, η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει οδηγήσει τη στρατιωτική συμμαχία σε μία από τις βαθύτερες κρίσεις της ιστορίας της, απειλώντας με επανεξέταση της αμερικανικής συμμετοχής στο ΝΑΤΟ μετά τον πόλεμο στο Ιράν. Ο ίδιος ο Trump χαρακτήρισε μάλιστα το ΝΑΤΟ "χάρτινη τίγρη".
Βασικό σημείο τριβής αποτελεί η άρνηση ευρωπαϊκών χωρών - όπως η Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία - να επιτρέψουν τη χρήση των βάσεων ή του εναέριου χώρου τους για επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Η ένταση κλιμακώθηκε περαιτέρω μέσα από αλλεπάλληλες αναρτήσεις του Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Για τους Ευρωπαίους, το βασικό ζητούμενο παραμένει πώς θα περιορίσουν τις συνέπειες και θα διατηρήσουν τα κρίσιμα στοιχεία της συνεργασίας.
Συσπείρωση στην Ευρώπη
Σε πρόσφατη συνάντηση στο Ελσίνκι, ηγέτες δέκα ευρωπαϊκών χωρών συζήτησαν σε κλειστό κύκλο την επιδείνωση των σχέσεων με τις ΗΠΑ, συμφωνώντας ότι οι πιέσεις Trump εντείνονται.
Ωστόσο, ξεκαθάρισαν ότι δεν προτίθενται να συμμετάσχουν στις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Όπως ανέφερε αξιωματούχος, "όλοι θέλουν να τελειώσει ο πόλεμος, αλλά δεν συμφωνούν με την αμερικανική προσέγγιση".
Η στάση αυτή δεν περιορίζεται στη Βόρεια Ευρώπη, καθώς ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίζονται ενωμένες στην άρνησή τους να εμπλακούν στρατιωτικά.
"Ο Trump κατέστρεψε τη διατλαντική σχέση και ταυτόχρονα ενοποίησε την Ευρώπη απέναντι σε αυτόν τον πόλεμο", σχολίασε διπλωμάτης της ΕΕ.
Πιέσεις και αντιδράσεις
Η Βρετανία, η Πολωνία και άλλοι σύμμαχοι που στο παρελθόν είχαν στηρίξει στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ, αυτή τη φορά κρατούν αποστάσεις.
Η Ισπανία έκλεισε τον εναέριο χώρο της για αμερικανικά αεροσκάφη, ενώ η Γαλλία απαγόρευσε τη διέλευση στρατιωτικού φορτίου προς τον Περσικό Κόλπο.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι οι ΗΠΑ πληρώνουν το τίμημα της μονομερούς πολιτικής τους, ενώ για τους Ευρωπαίους η προτεραιότητα είναι να διατηρήσουν την ενότητά τους.
Το μέλλον του ΝΑΤΟ
Παρά τις δημόσιες προσπάθειες να αποφευχθεί η κλιμάκωση, στο παρασκήνιο εντείνονται οι ανησυχίες για το μέλλον της Συμμαχίας.
Η αμφισβήτηση της αρχής της συλλογικής άμυνας (Άρθρο 5) αποδυναμώνει τον αποτρεπτικό ρόλο του ΝΑΤΟ, ενώ ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν εναλλακτικές μορφές συνεργασίας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει ήδη τις αμυντικές της πρωτοβουλίες, με νέα χρηματοδοτικά εργαλεία και σχέδια ενίσχυσης της ασφάλειας.
Ωστόσο, το μεγάλο ερώτημα παραμένει: αν το ΝΑΤΟ αποδυναμωθεί περαιτέρω, ποια δομή θα μπορέσει να το αντικαταστήσει - και πόσο έτοιμη είναι η Ευρώπη να αναλάβει αυτόν τον ρόλο.
Κατά την εισβολή στο Ιράκ το 2003, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Πολωνία συγκαταλέγονταν στις χώρες που έστειλαν στρατεύματα στο πλευρό των ΗΠΑ. Αυτή τη φορά, ωστόσο, οι πρωθυπουργοί των δύο χωρών έχουν καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να συμμετάσχουν.
"Οι Ηνωμένες Πολιτείες επέλεξαν να μην διαβουλευτούν με τους Ευρωπαίους συμμάχους πριν ξεκινήσουν την εκστρατεία τους κατά του Ιράν. Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ορισμένοι Ευρωπαίοι σύμμαχοι περιορίζουν πλέον τη χρήση των βάσεών τους - ή, στην περίπτωση της Γαλλίας, του εναέριου χώρου τους", δήλωσε ο Fabrice Pothier, διευθύνων σύμβουλος της Rasmussen Global και πρώην διευθυντής στρατηγικού σχεδιασμού στο ΝΑΤΟ.
"Ο Donald Trump αντιμετωπίζει τις συνέπειες της μονομερούς του στάσης και του γεγονότος ότι θεωρούσε δεδομένη την Ευρώπη", πρόσθεσε, επισημαίνοντας ότι το ζητούμενο πλέον για τους Ευρωπαίους είναι να παραμείνουν ενωμένοι απέναντι στις συνέπειες της έντασης.
Πιέσεις προς τη Βρετανία
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Keir Starmer έχει δεχθεί έντονη προσωπική κριτική από τον Τραμπ, ο οποίος τον έχει χαρακτηρίσει επανειλημμένα "όχι Winston Churchill", λόγω της άρνησής του να συμμετάσχει σε στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν.
Ο ίδιος απάντησε ότι θα ενεργήσει με γνώμονα το εθνικό συμφέρον της χώρας του, τονίζοντας παράλληλα ότι το ΝΑΤΟ παραμένει "η πιο αποτελεσματική στρατιωτική συμμαχία που έχει υπάρξει ποτέ" και ότι το Ηνωμένο Βασίλειο είναι πλήρως προσηλωμένο σε αυτό.
Ωστόσο, η υπουργός Οικονομικών της Βρετανίας Rachel Reeves εξέφρασε πιο ανοιχτά τη δυσαρέσκεια του Λονδίνου, δηλώνοντας ότι "είναι εξοργιστικό το γεγονός ότι ο Τραμπ επέλεξε να ξεκινήσει έναν πόλεμο στη Μέση Ανατολή χωρίς σαφές σχέδιο εξόδου".
Παράλληλα, το Λονδίνο επιχειρεί να διατηρήσει διαύλους συνεργασίας, καθώς η οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και τη σταθεροποίηση των τιμών του πετρελαίου.
Στο πλαίσιο αυτό, το Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται να φιλοξενήσει διαδικτυακή σύνοδο 35 χωρών για την εξέταση διπλωματικών λύσεων, με τη συμμετοχή όλων των χωρών της G7 πλην των ΗΠΑ.
Αβεβαιότητα στο ΝΑΤΟ
Στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ επικρατεί ανησυχία για τη ρήξη στη συμμαχία, ενώ παραμένει ασαφές τι ακριβώς επιδιώκει η Ουάσιγκτον, καθώς δεν έχει υποβάλει επίσημο αίτημα για συνδρομή.
Ο γενικός γραμματέας Mark Rutte έχει προκαλέσει δυσαρέσκεια σε ορισμένους συμμάχους, επιλέγοντας να διατηρήσει χαμηλούς τόνους και να μην επικρίνει δημόσια τις ΗΠΑ.
Διπλωμάτες επισημαίνουν ότι η συνεχής αμφισβήτηση της συμμαχίας από την Ουάσιγκτον αποδυναμώνει το ΝΑΤΟ, καθώς πλήττει την αξιοπιστία της βασικής αρχής της συλλογικής άμυνας.
Αναζήτηση εναλλακτικών
Μπροστά σε αυτή την αβεβαιότητα, ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν την ενίσχυση εναλλακτικών αμυντικών σχημάτων, όπως η Joint Expeditionary Force (JEF) και η συνεργασία Nordefco.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση εντείνει τις πρωτοβουλίες της στον τομέα της άμυνας, με νέα χρηματοδοτικά εργαλεία και σχέδια ενίσχυσης της ασφάλειας.
Ωστόσο, το βασικό ερώτημα παραμένει: αν η συνοχή του ΝΑΤΟ διαρραγεί περαιτέρω, ποια δομή θα μπορέσει να εγγυηθεί την ασφάλεια της Ευρώπης.
Το διακύβευμα
Για τις χώρες της Βαλτικής, η ενότητα της Δύσης θεωρείται κρίσιμη απέναντι στη ρωσική απειλή.
"Αυτή τη στιγμή είναι σημαντικό να χτίζουμε γέφυρες και όχι να τις καταστρέφουμε", δήλωσε ο υπουργός Άμυνας της Εσθονίας Hanno Pevkur, προειδοποιώντας ότι η εικόνα διχασμού στη Δύση εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Μόσχας.
Add comment
Comments