Η συζήτηση για μια πιθανή επαναπροσέγγιση της Βρετανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση επανέρχεται δυναμικά στο βρετανικό πολιτικό σκηνικό, καθώς η κυβέρνηση του Keir Starmer επιχειρεί ένα πιο "λειτουργικό" reset στις σχέσεις με τις Βρυξέλλες.
Ωστόσο, παρά τις πιέσεις από φιλοευρωπαϊκούς κύκλους, η προοπτική πλήρους επιστροφής της χώρας στην ΕΕ εξακολουθεί να θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη - πολιτικά, κοινωνικά αλλά και θεσμικά.
Το Brexit έχει πλέον μετατραπεί σε ένα νέο ιστορικό σημείο καμπής για το Ηνωμένο Βασίλειο, αντίστοιχο με γεγονότα που, ανεξαρτήτως αποτελέσματος, αναδιαμόρφωσαν μόνιμα την πολιτική ταυτότητα της χώρας. Ακόμη και αν οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σήμερα αυξημένη στήριξη υπέρ μιας στενότερης σχέσης με την Ευρώπη, η πλήρης αναστροφή του Brexit θεωρείται σχεδόν αδύνατη.
Η αλλαγή κλίματος μετά το Brexit
Τα τελευταία χρόνια, σειρά δημοσκοπήσεων καταγράφει σαφή μεταστροφή της κοινής γνώμης. Πολλές έρευνες δείχνουν ότι περισσότεροι Βρετανοί θεωρούν πλέον λανθασμένη την έξοδο από την ΕΕ, ενώ τα ποσοστά υπέρ μιας μορφής επανένταξης αυξάνονται σταθερά.
Ωστόσο, η πολιτική πραγματικότητα παραμένει διαφορετική. Τόσο οι Εργατικοί όσο και οι Συντηρητικοί αποφεύγουν να ανοίξουν ευθέως θέμα επιστροφής στην ΕΕ. Η κυβέρνηση Starmer επιμένει ότι δεν επιδιώκει επανένταξη ούτε στην ενιαία αγορά ούτε στην τελωνειακή ένωση, ενώ απορρίπτει και την επιστροφή της ελεύθερης μετακίνησης προσώπων.
Η στάση αυτή δεν είναι τυχαία. Το Brexit εξακολουθεί να αποτελεί βαθιά πολιτισμική και πολιτική τομή στη βρετανική κοινωνία. Το σύνθημα "Take Back Control", που κυριάρχησε στο δημοψήφισμα του 2016, εξακολουθεί να έχει ισχυρό συμβολικό φορτίο για μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων, συνδέοντας την αποχώρηση από την ΕΕ με την έννοια της εθνικής κυριαρχίας και του ελέγχου των συνόρων.
Το νέο «reset» του Λονδίνου με τις Βρυξέλλες
Παρά την επίσημη άρνηση επιστροφής, το Λονδίνο αναζητά πλέον πιο στενή συνεργασία με την ΕΕ σε κρίσιμους τομείς όπως:
- το εμπόριο,
- η άμυνα,
- τα αγροτικά προϊόντα,
- η βιομηχανική πολιτική,
- η ενέργεια,
- και η τεχνολογία.
Σύμφωνα με αποκαλύψεις βρετανικών μέσων, η κυβέρνηση Starmer πρότεινε ακόμη και μια μορφή "ενιαίας αγοράς αγαθών" με την ΕΕ, επιδιώκοντας τη μείωση των εμπορικών φραγμών που δημιουργήθηκαν μετά το Brexit.
Ωστόσο, οι Βρυξέλλες απέρριψαν την ιδέα, επιμένοντας ότι δεν μπορεί να υπάρξει πρόσβαση στα οφέλη της ενιαίας αγοράς χωρίς αποδοχή των βασικών ευρωπαϊκών κανόνων, συμπεριλαμβανομένης της ελεύθερης κυκλοφορίας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται επίσης επιφυλακτική απέναντι σε οποιαδήποτε "ειδική μεταχείριση" της Βρετανίας. Πρώην Ευρωπαίοι διαπραγματευτές ξεκαθαρίζουν ότι εάν το Ηνωμένο Βασίλειο ζητούσε κάποτε να επανενταχθεί, δεν θα απολάμβανε τις εξαιρέσεις που είχε πριν από το Brexit - όπως η εξαίρεση από το ευρώ ή τη Ζώνη Σένγκεν.
Το πολιτικό τραύμα του Brexit παραμένει ενεργό
Για πολλούς αναλυτές, το βασικό εμπόδιο δεν είναι οικονομικό αλλά πολιτικό. Το Brexit δημιούργησε νέες πολιτικές ταυτότητες που ξεπερνούν τα παραδοσιακά κομματικά όρια. Οι περιοχές που ψήφισαν υπέρ της εξόδου εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με καχυποψία κάθε προσπάθεια "επιστροφής" στην ευρωπαϊκή τροχιά.
Η άνοδος κομμάτων και πολιτικών με έντονα ευρωσκεπτικιστικά χαρακτηριστικά - όπως το Reform UK - διατηρεί ισχυρή πίεση προς κάθε κυβέρνηση να μην αμφισβητήσει ευθέως το αποτέλεσμα του 2016.
Ακόμη και φιλοευρωπαίοι πολιτικοί παραδέχονται πλέον ότι μια πιθανή επανένταξη θα απαιτούσε πολυετή πολιτική προετοιμασία και ευρεία κοινωνική συναίνεση. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών David Miliband δήλωσε πρόσφατα ότι η Βρετανία χρειάζεται πρώτα μια "εθνική συναίνεση" πριν ανοίξει σοβαρά η συζήτηση για επιστροφή στην ευρωπαϊκή οικογένεια.
Μπορεί πραγματικά να επιστρέψει η Βρετανία στην ΕΕ;
Θεσμικά, η διαδικασία θα ήταν εξαιρετικά σύνθετη. Η Βρετανία θα έπρεπε να υποβάλει νέα αίτηση ένταξης βάσει του Άρθρου 49 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την έγκριση όλων των κρατών-μελών. Επιπλέον, πιθανή επανένταξη θα μπορούσε να συνοδευτεί από υποχρέωση συμμετοχής στο ευρώ και στη Σένγκεν - κάτι πολιτικά εκρηκτικό για το βρετανικό σύστημα.
Γι’ αυτό και, παρά τη σταδιακή μετατόπιση της κοινής γνώμης, το πιθανότερο σενάριο σήμερα δεν είναι η πλήρης επιστροφή στην ΕΕ αλλά μια πιο στενή και πραγματιστική συνεργασία σε επιλεγμένους τομείς.
Το Brexit μπορεί να μην έχει αποδώσει τα οικονομικά οφέλη που υποσχέθηκαν οι υποστηρικτές του, όμως εξακολουθεί να αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της σύγχρονης βρετανικής πολιτικής ταυτότητας.
Και όπως εκτιμούν ολοένα περισσότεροι αναλυτές στο Λονδίνο και στις Βρυξέλλες, αυτό είναι κάτι που δύσκολα θα ανατραπεί στο ορατό μέλλον.
Add comment
Comments