Σχεδόν μία δεκαετία μετά το δημοψήφισμα του 2016, το Brexit δεν αντιμετωπίζεται πλέον απλώς ως μια βρετανική πολιτική επιλογή ή ένα επεισόδιο ευρωπαϊκής ιστορίας. Όλο και περισσότεροι αναλυτές θεωρούν ότι αποτέλεσε ένα από τα καθοριστικά γεγονότα που αναδιαμόρφωσαν τη γεωπολιτική, οικονομική και ιδεολογική πορεία της Δύσης στον 21ο αιώνα.
Οι συνέπειες της βρετανικής αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση ξεπέρασαν κατά πολύ τα σύνορα του Ηνωμένου Βασιλείου, επηρεάζοντας τη συνοχή της Ευρώπης, τη σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και την άνοδο ενός νέου κύματος πολιτικού λαϊκισμού.
Η μέρα που άλλαξε τη μεταπολεμική Ευρώπη
Το δημοψήφισμα της 23ης Ιουνίου 2016 αποτέλεσε ένα ιστορικό σημείο καμπής. Για πρώτη φορά στην ιστορία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, ένα μεγάλο κράτος - μέλος αποφάσισε να εγκαταλείψει το ευρωπαϊκό εγχείρημα.
Η απόφαση δεν προκάλεσε μόνο σοκ στις αγορές και στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Δημιούργησε μια βαθύτερη αμφισβήτηση για το κατά πόσο η μεταπολεμική αρχιτεκτονική της Δύσης μπορούσε να παραμείνει σταθερή σε μια εποχή αυξανόμενης κοινωνικής δυσαρέσκειας, μεταναστευτικών πιέσεων και οικονομικών ανισοτήτων.
Το Brexit έδειξε ότι ακόμη και οι πιο εδραιωμένοι διεθνείς θεσμοί δεν ήταν πλέον πολιτικά άτρωτοι.
Η Βρετανία που οραματίστηκαν και η Βρετανία που προέκυψε
Οι υποστηρικτές του Brexit υποσχέθηκαν μια χώρα πιο κυρίαρχη, πιο ανταγωνιστική και πιο ευέλικτη, απαλλαγμένη από τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς και τις Βρυξέλλες.
Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο σύνθετη.
Η βρετανική οικονομία βρέθηκε αντιμέτωπη με νέους εμπορικούς φραγμούς, αυξημένη γραφειοκρατία στις εξαγωγές και δυσκολίες στην προσέλκυση εργατικού δυναμικού. Πολλές μικρές επιχειρήσεις που συναλλάσσονταν με την ευρωπαϊκή αγορά είδαν το κόστος να αυξάνεται σημαντικά, ενώ χιλιάδες εταιρείες περιόρισαν ή διέκοψαν τις εξαγωγές τους προς την ΕΕ.
Παράλληλα, η υπόσχεση για μια "Global Britain" που θα εξελισσόταν σε παγκόσμιο εμπορικό κόμβο δεν απέδωσε στον βαθμό που περίμεναν οι υποστηρικτές της εξόδου.
Η Ευρώπη δεν διαλύθηκε
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της μετα-Brexit εποχής είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση όχι μόνο δεν διαλύθηκε, αλλά σε αρκετούς τομείς εμφανίστηκε πιο συνεκτική.
Πριν από το δημοψήφισμα, πολλοί εκτιμούσαν ότι η βρετανική έξοδος θα λειτουργούσε ως ντόμινο, ενθαρρύνοντας και άλλες χώρες να αμφισβητήσουν τη συμμετοχή τους στην Ένωση.
Αντίθετα, η εμπειρία του Brexit λειτούργησε ως προειδοποίηση.
Οι δυσκολίες που ακολούθησαν οδήγησαν αρκετές ευρωπαϊκές κοινωνίες να αντιμετωπίσουν πιο επιφυλακτικά τις αποσχιστικές και ευρωσκεπτικιστικές φωνές. Η ΕΕ διατήρησε τη συνοχή της, ενώ σε ορισμένους τομείς προχώρησε ακόμη και σε βαθύτερο συντονισμό, ιδιαίτερα μετά την πανδημία και την ενεργειακή κρίση.
Το Brexit ως προάγγελος του νέου λαϊκισμού
Η βρετανική ψήφος υπέρ της εξόδου θεωρείται πλέον από πολλούς πολιτικούς αναλυτές ως προπομπός μιας ευρύτερης πολιτικής μετατόπισης που ακολούθησε στη Δύση.
Η αμφισβήτηση των ελίτ, η απόρριψη της παγκοσμιοποίησης, η αντίδραση στη μετανάστευση και η ενίσχυση της έννοιας της εθνικής κυριαρχίας βρέθηκαν στο επίκεντρο όχι μόνο του Brexit αλλά και πολλών μεταγενέστερων πολιτικών εξελίξεων.
Λίγους μήνες μετά το βρετανικό δημοψήφισμα ακολούθησε η εκλογή του Donald Trump στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ παρόμοια πολιτικά ρεύματα ενισχύθηκαν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Το Brexit αποτέλεσε έτσι ένα από τα πρώτα μεγάλα σημάδια ότι η μεταψυχροπολεμική εποχή της φιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης εισερχόταν σε περίοδο κρίσης.
Η σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες
Πολλοί Brexiteers πίστευαν ότι η έξοδος από την ΕΕ θα επέτρεπε στη Βρετανία να αναπτύξει ακόμη στενότερες σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ωστόσο, η πραγματικότητα υπήρξε πιο περίπλοκη.
Οι αμερικανικές κυβερνήσεις αντιμετώπισαν διαχρονικά την Ευρωπαϊκή Ένωση ως σημαντικό στρατηγικό εταίρο. Η αποχώρηση του Λονδίνου μείωσε την επιρροή που ασκούσε η Βρετανία στο εσωτερικό της ευρωπαϊκής λήψης αποφάσεων, περιορίζοντας ταυτόχρονα και την αξία της ως γέφυρας μεταξύ Ουάσιγκτον και Βρυξελλών.
Αρκετοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι το Ηνωμένο Βασίλειο έχασε μέρος της γεωπολιτικής βαρύτητας που διέθετε όταν βρισκόταν εντός των ευρωπαϊκών θεσμών.
Η επιστροφή της συζήτησης για την Ευρώπη
Το πιο εντυπωσιακό ίσως στοιχείο σήμερα είναι ότι η δημόσια συζήτηση στη Βρετανία έχει μεταβληθεί σημαντικά.
Δημοσκοπήσεις των τελευταίων ετών δείχνουν αυξανόμενα ποσοστά πολιτών που θεωρούν πλέον το Brexit λανθασμένη επιλογή, ενώ ενισχύονται οι φωνές που ζητούν στενότερη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Παρότι η πλήρης επιστροφή στην ΕΕ παραμένει πολιτικά δύσκολη, η συζήτηση για μια νέα μορφή ευρωπαϊκής σύνδεσης έχει επανέλθει στο προσκήνιο.
Ακόμη και πολιτικοί που αποφεύγουν να μιλήσουν ανοιχτά για επανένταξη αναγνωρίζουν πλέον ότι η βρετανική οικονομία και η γεωπολιτική της θέση απαιτούν στενότερους δεσμούς με την ήπειρο.
Η μεγάλη ειρωνεία του Brexit
Ίσως η μεγαλύτερη ιστορική ειρωνεία είναι ότι η Βρετανία, στην προσπάθειά της να διαφοροποιηθεί από την Ευρώπη, κατέληξε σε ορισμένους τομείς να μοιάζει περισσότερο με αυτήν.
Όπως επισημαίνουν σύγχρονες αναλύσεις, η χώρα εμφανίζει πλέον μεγαλύτερη κρατική παρέμβαση, εντονότερες πολιτικές αναταράξεις και βαθύτερες κοινωνικές διαιρέσεις, χαρακτηριστικά που παλαιότερα πολλοί Βρετανοί θεωρούσαν κυρίως "ηπειρωτικά" φαινόμενα.
Ένα γεγονός που ξεπέρασε τη Βρετανία
Το Brexit δεν υπήρξε απλώς μια απόφαση εξωτερικής πολιτικής ή μια εμπορική αναδιάρθρωση. Αποτέλεσε ένα ιστορικό γεγονός που επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο η Δύση αντιλαμβάνεται την παγκοσμιοποίηση, την εθνική κυριαρχία, τη δημοκρατία και τους υπερεθνικούς θεσμούς.
Σχεδόν δέκα χρόνια μετά, η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο το αν η Βρετανία κέρδισε ή έχασε από την έξοδο. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς το Brexit επιτάχυνε τις βαθύτερες πολιτικές, οικονομικές και γεωπολιτικές μεταβολές που ήδη διαμόρφωναν τον δυτικό κόσμο.
Και γι’ αυτό πολλοί ιστορικοί και αναλυτές το αντιμετωπίζουν πλέον όχι ως ένα βρετανικό επεισόδιο, αλλά ως ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της σύγχρονης δυτικής ιστορίας.
Add comment
Comments