Για περισσότερες από έξι δεκαετίες, η Κούβα κατέχει μια μοναδική θέση στη συλλογική φαντασία των Ηνωμένων Πολιτειών. Για κάποιους είναι ο χαμένος τροπικός παράδεισος της προεπαναστατικής εποχής, γεμάτος αμερικανικά αυτοκίνητα, καζίνο, μουσική και εξωτισμό.
Για άλλους αποτελεί το τελευταίο σύμβολο αντίστασης απέναντι στον αμερικανικό καπιταλισμό και την παγκοσμιοποίηση.
Ωστόσο, και οι δύο αυτές εικόνες έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: αναφέρονται σε μια Κούβα που πλέον δεν υπάρχει.
Η χώρα που σήμερα βρίσκεται μόλις 150 χιλιόμετρα από τις ακτές της Φλόριντα είναι πολύ διαφορετική από εκείνη που εξακολουθούν να φαντάζονται πολλοί Αμερικανοί. Η σύγχρονη Κούβα αντιμετωπίζει μια βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση, πρωτοφανή ακόμη και για τα δεδομένα των τελευταίων δεκαετιών.
Ένα νησί που αδειάζει
Η πιο χαρακτηριστική ένδειξη της κρίσης είναι η μαζική έξοδος πληθυσμού.
Από το 2021 και μετά, εκατοντάδες χιλιάδες Κουβανοί εγκατέλειψαν τη χώρα αναζητώντας καλύτερες συνθήκες ζωής. Πρόκειται για ένα μεταναστευτικό κύμα που συγκρίνεται μόνο με τις μεγάλες εξόδους της δεκαετίας του 1980 και του 1990.
Για πρώτη φορά μετά την επανάσταση του 1959, η Κούβα χάνει με τόσο γρήγορο ρυθμό νέους ανθρώπους, επαγγελματίες, επιστήμονες και εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό.
Το αποτέλεσμα είναι μια κοινωνία που γερνάει ταχύτερα, με όλο και λιγότερους εργαζόμενους να στηρίζουν ένα ήδη πιεσμένο κράτος πρόνοιας.
Η οικονομία σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης
Η κατάρρευση του τουρισμού κατά τη διάρκεια της πανδημίας αποτέλεσε ισχυρό πλήγμα για τη χώρα, όμως δεν ήταν η μοναδική αιτία.
Οι αμερικανικές κυρώσεις, η μείωση της στήριξης από τη Βενεζουέλα, η ενεργειακή κρίση και οι διαρθρωτικές αδυναμίες του κεντρικά σχεδιασμένου μοντέλου οδήγησαν σε μια πρωτοφανή συρρίκνωση της οικονομίας.
Σήμερα οι Κουβανοί αντιμετωπίζουν:
- συχνές διακοπές ρεύματος,
- ελλείψεις βασικών αγαθών,
- ελλείψεις φαρμάκων,
- υψηλό πληθωρισμό,
- χαμηλή παραγωγικότητα,
- συνεχή υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών.
Σε πολλές περιοχές της χώρας οι διακοπές ηλεκτροδότησης διαρκούν αρκετές ώρες καθημερινά, ενώ η πρόσβαση σε βασικά αγαθά απαιτεί συχνά πολύωρες ουρές.
Η νοσταλγία της αμερικανικής Δεξιάς
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα στους κύκλους των Κουβανοαμερικανών της Φλόριντα, εξακολουθεί να υπάρχει έντονη νοσταλγία για την Κούβα πριν από την επανάσταση του Φιντέλ Κάστρο.
Πρόκειται για μια εικόνα που συχνά παρουσιάζει την Αβάνα της δεκαετίας του 1950 ως μια λαμπερή και ευημερούσα πόλη, στενά συνδεδεμένη με την αμερικανική οικονομία.
Ωστόσο, η πραγματικότητα εκείνης της εποχής ήταν πιο σύνθετη. Η χώρα αντιμετώπιζε τεράστιες κοινωνικές ανισότητες, υψηλά ποσοστά φτώχειας στην ύπαιθρο και έντονη πολιτική αστάθεια υπό το καθεστώς του Φουλχένσιο Μπατίστα.
Η εξιδανίκευση εκείνης της περιόδου συχνά παραβλέπει αυτές τις πτυχές.
Η νοσταλγία της αμερικανικής Αριστεράς
Από την άλλη πλευρά, τμήμα της αμερικανικής και ευρωπαϊκής Αριστεράς εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την Κούβα ως ένα σύμβολο κοινωνικής δικαιοσύνης, δημόσιας υγείας και αντίστασης στην αμερικανική επιρροή.
Πολλοί εξακολουθούν να αναφέρονται στις επιτυχίες της χώρας στην εκπαίδευση και στην υγειονομική περίθαλψη, οι οποίες πράγματι αποτέλεσαν ιστορικά επιτεύγματα της επανάστασης.
Όμως η σημερινή κατάσταση είναι διαφορετική.
Η υποχρηματοδότηση, η μετανάστευση γιατρών και επιστημόνων και η γενικότερη οικονομική δυσπραγία έχουν επηρεάσει ακόμη και αυτούς τους τομείς που άλλοτε αποτελούσαν τη βιτρίνα του καθεστώτος.
Η νέα γενιά δεν ζει με μύθους
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι οι ίδιοι οι Κουβανοί φαίνεται να έχουν εγκαταλείψει τις μεγάλες ιδεολογικές αφηγήσεις που κυριαρχούν στο εξωτερικό.
Για τη νέα γενιά, το βασικό ζήτημα δεν είναι ούτε η υπεράσπιση της επανάστασης ούτε η επιστροφή στο παρελθόν.
Το βασικό ερώτημα είναι πολύ πιο πρακτικό:
Πώς μπορεί να εξασφαλίσει αξιοπρεπείς μισθούς, πρόσβαση σε αγαθά, ηλεκτρικό ρεύμα, ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης και μια προοπτική ζωής που να μην απαιτεί τη μετανάστευση.
Η ιδεολογική αντιπαράθεση που εξακολουθεί να διεξάγεται στις Ηνωμένες Πολιτείες μοιάζει ολοένα και περισσότερο αποκομμένη από την καθημερινότητα των ίδιων των Κουβανών.
Η Κούβα ως πολιτικό σύμβολο στις ΗΠΑ
Η Κούβα παραμένει ιδιαίτερα σημαντική για την αμερικανική πολιτική σκηνή.
Η πολιτεία της Φλόριντα εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο πεδίο εκλογικών αναμετρήσεων, γεγονός που καθιστά το κουβανικό ζήτημα αντικείμενο έντονης πολιτικής εκμετάλλευσης.
Ρεπουμπλικάνοι και Δημοκρατικοί συχνά χρησιμοποιούν την Κούβα περισσότερο ως σύμβολο στις εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις παρά ως πραγματικό αντικείμενο εξωτερικής πολιτικής.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η συζήτηση να περιστρέφεται γύρω από ιστορικές μνήμες και ιδεολογικά στερεότυπα, αντί για τις σημερινές ανάγκες της χώρας.
Το τέλος μιας εποχής
Η σημερινή Κούβα δεν είναι ούτε το λαμπερό προεπαναστατικό θέρετρο που νοσταλγούν ορισμένοι εξόριστοι, ούτε το επαναστατικό πρότυπο που εξακολουθούν να θαυμάζουν κάποιοι ιδεολόγοι στη Δύση.
Είναι μια χώρα που προσπαθεί να επιβιώσει ανάμεσα σε οικονομικά αδιέξοδα, δημογραφική συρρίκνωση και ένα διεθνές περιβάλλον που αλλάζει γρήγορα.
Η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι ενώ οι Αμερικανοί συνεχίζουν να διαφωνούν για το τι συμβολίζει η Κούβα, οι ίδιοι οι Κουβανοί φαίνεται να ασχολούνται ολοένα και λιγότερο με τα σύμβολα και ολοένα περισσότερο με την αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής.
Η Αμερική εξακολουθεί να συζητά για μια Κούβα του παρελθόντος, ενώ η πραγματική Κούβα έχει ήδη προχωρήσει - ή, πιο σωστά, παλεύει να επιβιώσει - σε μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα
Add comment
Comments