Καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται για πέμπτο χρόνο, όλο και περισσότερες μαρτυρίες από το εσωτερικό της Ρωσίας αποκαλύπτουν μια διαφορετική εικόνα από αυτή που προβάλλει το Κρεμλίνο. Λιποτάκτες, ακτιβιστές και ερευνητές περιγράφουν έναν στρατό όπου η βία, ο φόβος και η επιβίωση κυριαρχούν, ενώ η κοινωνία προσαρμόζεται σταδιακά στις συνθήκες ενός πολέμου που έχει γίνει μέρος της καθημερινότητας.
«Είχα διαταγή, αλλά αρνήθηκα να πολεμήσω»
Ο Ιγκόρ Στσέτκο, πρώην στρατιώτης των ρωσικών στρατηγικών πυραυλικών δυνάμεων, είναι ένας από τους χιλιάδες Ρώσους που αποφάσισαν να εγκαταλείψουν τον στρατό μετά την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία.
Ο ίδιος είχε υπογράψει συμβόλαιο διετούς θητείας το 2021, πριν ακόμη ξεκινήσει η πλήρους κλίμακας εισβολή. Ωστόσο, η εμπειρία του άλλαξε δραματικά όταν βρέθηκε αντιμέτωπος με την αυτοκτονία ενός στρατεύσιμου στη μονάδα του, γεγονός που τον οδήγησε σε ψυχιατρική νοσηλεία.
Όταν επιχείρησε να απολυθεί για λόγους υγείας, αντί για απαλλαγή έλαβε εντολή μετάθεσης σε μονάδα εφόδου που θα αναπτυσσόταν στο μέτωπο.
“Μόλις έμαθα ότι θα σταλθώ στη ζώνη των μαχών, κατάλαβα ότι δεν υπήρχε περίπτωση να πολεμήσω”, δηλώνει.
Λίγες ημέρες αργότερα διέφυγε από τη Ρωσία μέσω Αρμενίας και τελικά βρήκε καταφύγιο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Περισσότεροι από 60.000 στρατιώτες έχουν αρνηθεί να πολεμήσουν
Ο Ρώσος ακτιβιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων Σεργκέι Κριβένκο, που εδώ και χρόνια ασχολείται με τα δικαιώματα των στρατιωτικών, εκτιμά ότι περίπου 60.000 Ρώσοι στρατιώτες έχουν εγκαταλείψει τις μονάδες τους ή έχουν αρνηθεί να συμμετάσχουν σε πολεμικές επιχειρήσεις.
Οι περιπτώσεις δεν αφορούν μόνο κλασικές λιποταξίες. Πολλοί στρατιώτες κρύβονται εντός της Ρωσίας ή προσπαθούν να χαρακτηριστούν ακατάλληλοι για υπηρεσία μέσω ιατρικών γνωματεύσεων.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι ρωσικές αρχές έχουν ήδη κινήσει περισσότερες από 20.000 ποινικές διαδικασίες για λιποταξία, απουσία από τη μονάδα ή άρνηση συμμετοχής σε μάχες.
Ο Στσέτκο υποστηρίζει ότι αν επιστρέψει στη Ρωσία κινδυνεύει είτε με πολυετή φυλάκιση είτε με αναγκαστική αποστολή στο μέτωπο.
Ποιοι στρατολογούνται σήμερα στον ρωσικό στρατό
Από το 2023 η Μόσχα έχει εντείνει τις προσπάθειες στρατολόγησης νέων στρατιωτών, προσφέροντας ιδιαίτερα υψηλά οικονομικά κίνητρα.
Ωστόσο, σύμφωνα με αναλυτές, οι εθελοντές δεν αποτελούν τη μοναδική πηγή προσωπικού. Στις τάξεις του στρατού εντάσσονται επίσης:
Κατάδικοι που λαμβάνουν αμνηστία.
- Μετανάστες.
- Υπερχρεωμένοι πολίτες.
- Στρατεύσιμοι που μετατρέπουν τη θητεία τους σε συμβόλαιο.
- Κάτοικοι φτωχότερων περιοχών της Ρωσίας με περιορισμένες επαγγελματικές επιλογές.
Παράλληλα, το ρωσικό κράτος ενισχύει την παραστρατιωτική και πατριωτική εκπαίδευση σε σχολεία και πανεπιστήμια, επιχειρώντας να καλλιεργήσει φιλοστρατιωτική κουλτούρα στις νεότερες γενιές.
«Λεξικό πολέμου»: Η γλώσσα της επιβίωσης στο μέτωπο
Η ανθρωπολόγος Αλεξάνδρα Αρχίποβα, που μελετά μαρτυρίες Ρώσων στρατιωτών και λιποτακτών, έχει συγκεντρώσει ένα ιδιότυπο “λεξικό πολέμου” με όρους της πρώτης γραμμής.
Οι λέξεις αυτές, όπως εξηγεί, αποκαλύπτουν ένα σύστημα που βασίζεται στον έλεγχο, την τιμωρία και την επιβίωση.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
“Πτηνοτροφείο”: ονομασία για τις θέσεις χειριστών drones, οι οποίοι παρακολουθούν ακόμη και τους ίδιους τους Ρώσους στρατιώτες και μπορούν να πλήξουν όσους επιχειρούν να υποχωρήσουν.
“Λάκκος”: αυτοσχέδιοι χώροι παράνομης κράτησης και τιμωρίας στρατιωτών.
“Καραντίνα”: εγκαταστάσεις όπου ανακρίνονται από την FSB οι στρατιώτες που επιστρέφουν από ουκρανική αιχμαλωσία πριν σταλούν ξανά στο μέτωπο.
“Δεν υπάρχει πραγματικός δρόμος επιστροφής στην κανονική ζωή”, υποστηρίζει η ερευνήτρια.
Η «μαύρη αγορά επιβίωσης» μέσα στον στρατό
Κατά την Αρχίποβα, όσο ο πόλεμος παρατείνεται τόσο δυσκολότερη γίνεται η αποχώρηση από το στρατιωτικό σύστημα.
Πολλοί στρατιώτες βλέπουν πλέον ως μοναδική διέξοδο έναν σοβαρό τραυματισμό, την αιχμαλωσία, τη λιποταξία ή ακόμη και τον θάνατο.
Ταυτόχρονα έχει δημιουργηθεί μια άτυπη “μαύρη αγορά επιβίωσης”, όπου στρατιώτες πληρώνουν μεγάλα χρηματικά ποσά για:
- Άδειες.
- Μεταθέσεις μακριά από το μέτωπο.
- Αποφυγή συμμετοχής σε μονάδες εφόδου.
- Ιατρικές γνωματεύσεις.
- Προσωρινή αποδέσμευση από τη μονάδα τους.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, η διαφθορά έχει μετατραπεί σε εργαλείο επιβίωσης.
Η ζωή των Ρώσων αλλάζει μαζί με τον πόλεμο
Ο δημοσιογράφος Αλεξέι Τουπιζίν επισημαίνει ότι ο πόλεμος έχει πλέον ενσωματωθεί στην καθημερινότητα πολλών ρωσικών οικογενειών.
Όταν ξεκίνησε η επιστράτευση, οι οικογένειες των στρατιωτών ανησυχούσαν κυρίως για την επιστροφή των αγαπημένων τους προσώπων. Σήμερα, όμως, οι κρατικές αποζημιώσεις και οι στρατιωτικοί μισθοί έχουν μετατρέψει τη συμμετοχή στον πόλεμο σε σημαντική πηγή εισοδήματος.
“Πολλές σύζυγοι επιστρατευμένων ανήκουν πλέον ουσιαστικά στη μεσαία τάξη”, σημειώνει, εξηγώντας ότι οι οικογένειες αποπληρώνουν δάνεια, αγοράζουν αυτοκίνητα και βελτιώνουν το βιοτικό τους επίπεδο.
Προνομιακή μεταχείριση για τις οικογένειες των στρατιωτών
Η κρατική πολιτική ενθαρρύνει τη διαφοροποίηση υπέρ των οικογενειών όσων υπηρετούν στο μέτωπο.
Σε ορισμένα σχολεία, σύμφωνα με καταγγελίες, τα παιδιά των στρατιωτών λαμβάνουν επιπλέον γεύματα, γλυκά και άλλες παροχές σε σχέση με τους συμμαθητές τους.
Η συμμετοχή στον πόλεμο συνοδεύεται έτσι από ένα σύστημα κοινωνικών προνομίων που ενισχύει τη σύνδεση μεταξύ κράτους και στρατιωτικών οικογενειών.
Οι βετεράνοι τιμώνται από το κράτος αλλά αποφεύγονται από την κοινωνία
Παρά τις προσπάθειες του Κρεμλίνου να παρουσιάσει τους βετεράνους ως ήρωες, η πραγματικότητα συχνά αποδεικνύεται διαφορετική.
Ο Τουπιζίν περιγράφει την περίπτωση ενός πρώην καταδίκου για διπλή ανθρωποκτονία, ο οποίος πολέμησε με τη μισθοφορική ομάδα Wagner και μετά την επιστροφή του επιχείρησε να εργαστεί ως εκπαιδευτικός.
Παρά το γεγονός ότι το ποινικό του μητρώο είχε διαγραφεί και είχε τιμηθεί με μετάλλια, το σχολείο αρνήθηκε να τον προσλάβει.
Η αντίδραση αυτή, σύμφωνα με τον δημοσιογράφο, αντικατοπτρίζει τον φόβο που εξακολουθούν να προκαλούν πολλοί από τους πρώην μαχητές στην κοινωνία.
«Δεν έχω στα χέρια μου ούτε σταγόνα ουκρανικού αίματος»
Για τον Ιγκόρ Στσέτκο, η επιλογή της φυγής παραμένει ηθικά δικαιωμένη.
Όπως λέει, το σημαντικότερο είναι ότι δεν συμμετείχε ποτέ στις μάχες.
“Δεν υπάρχει ούτε μία σταγόνα ουκρανικού αίματος στα χέρια μου, ούτε στρατιωτών ούτε αμάχων”, δηλώνει.
Θυμάται ότι για πρώτη φορά αισθάνθηκε πραγματικά ασφαλής όταν έφτασε στη Γαλλία μετά τη διαφυγή του από τη Ρωσία.
“Δεν μετανιώνω για τίποτα. Παρέμεινα ειλικρινής απέναντι στον εαυτό μου”, καταλήγει.
Add comment
Comments