Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο να επαναλάβει ένα από τα μεγαλύτερα τεχνολογικά λάθη της σύγχρονης ιστορίας της. Όπως έχασε την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία στην κινητή τηλεφωνία μετά την κατάρρευση της Nokia, έτσι κινδυνεύει σήμερα να εξαρτηθεί πλήρως από αμερικανικούς και κινεζικούς κολοσσούς της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Αυτή είναι η προειδοποίηση που εκπέμπουν κορυφαία στελέχη του φινλανδικού τεχνολογικού οικοσυστήματος, την ώρα που οι Βρυξέλλες εντείνουν τις προσπάθειες για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής τεχνολογικής κυριαρχίας.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται ένα πρόσωπο που γνωρίζει όσο λίγοι τι σημαίνει τεχνολογική παρακμή: ο Ρίστο Σιιλασμάα, πρόεδρος της Nokia από το 2012 έως το 2020 και ο άνθρωπος που βρέθηκε στο τιμόνι της φινλανδικής εταιρείας κατά την πιο δύσκολη περίοδο της ιστορίας της.
Το φάντασμα της Nokia επιστρέφει
Όταν η Nokia πούλησε το τμήμα κινητών τηλεφώνων της στη Microsoft το 2013, η απόφαση θεωρήθηκε εθνικό σοκ για τη Φινλανδία.
Η Nokia δεν ήταν απλώς μια επιτυχημένη εταιρεία. Ήταν σύμβολο της οικονομικής και τεχνολογικής ανόδου μιας μικρής ευρωπαϊκής χώρας που είχε καταφέρει να κυριαρχήσει παγκοσμίως σε έναν από τους πιο δυναμικούς κλάδους της οικονομίας.
Ο Σιιλασμάα θυμάται ότι πριν ανακοινωθεί η συμφωνία είχε προειδοποιήσει ακόμη και την οικογένειά του ότι ίσως χρειαζόταν να φύγουν προσωρινά από τη χώρα, φοβούμενος το κύμα αντιδράσεων που θα ακολουθούσε.
Περισσότερο από μία δεκαετία αργότερα, θεωρεί ότι η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια αντίστοιχη ιστορική καμπή.
Μόνο που αυτή τη φορά το διακύβευμα δεν είναι τα κινητά τηλέφωνα αλλά η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Ο κίνδυνος των «ψηφιακών διακοπτών θανάτου»
Ο Φινλανδός επιχειρηματίας προειδοποιεί ότι η Ευρώπη βαδίζει προς μια κατάσταση πρωτοφανούς εξάρτησης από λίγους μεγάλους παρόχους AI.
Καθώς ολοένα περισσότερες επιχειρηματικές, κρατικές και κοινωνικές λειτουργίες θα βασίζονται σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, η δυνατότητα ενός ξένου παρόχου να διακόψει την πρόσβαση ή να περιορίσει τις υπηρεσίες του μετατρέπεται σε ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
“Σκεφτείτε πόσο εξαρτημένοι θα είμαστε σε λίγα χρόνια από τους μεγάλους παρόχους AI, όταν οι περισσότερες διαδικασίες μας θα λειτουργούν μερικώς ή πλήρως μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Αν κάποιος μπορεί να μας επηρεάσει μέσω ενός “kill switch”, τότε έχουμε σοβαρό πρόβλημα”, προειδοποίησε.
Η έννοια του “kill switch” - ενός μηχανισμού που θα μπορούσε να διακόψει κρίσιμες ψηφιακές λειτουργίες - βρίσκεται πλέον στον πυρήνα της ευρωπαϊκής συζήτησης για την τεχνολογική κυριαρχία.
Οι Βρυξέλλες αντεπιτίθενται
Η ανησυχία αυτή εξηγεί γιατί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα ένα νέο πακέτο μέτρων για την τεχνολογική αυτονομία της Ένωσης.
Οι προτάσεις περιλαμβάνουν:
- ενίσχυση των ευρωπαϊκών υποδομών cloud,
- επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη,
- στήριξη της βιομηχανίας ημιαγωγών,
- περιορισμό της εξάρτησης από μη ευρωπαϊκές πλατφόρμες.
Στόχος δεν είναι η απομόνωση της Ευρώπης αλλά η μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων σε κρίσιμους τομείς.
Ο Σιιλασμάα επιμένει ότι η απάντηση δεν είναι ο προστατευτισμός.
“Δεν ήταν δουλειά της Ευρώπης να σώσει τη Nokia. Ήταν δουλειά της Nokia να σώσει τον εαυτό της”, σημειώνει.
Το πραγματικό ζητούμενο, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέψουν την ανάδειξη πολλών ευρωπαϊκών τεχνολογικών πρωταθλητών.
Η Φινλανδία ως πρότυπο
Παρά τον πληθυσμό των μόλις 5,6 εκατομμυρίων κατοίκων, η Φινλανδία έχει εξελιχθεί σε μία από τις πιο επιτυχημένες τεχνολογικές οικονομίες της Ευρώπης.
Η χώρα έχει δημιουργήσει περίπου 20 “μονόκερους” (εταιρείες αξίας άνω του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων), μεταξύ των οποίων:
- Supercell,
- Wolt,
- Oura,
- Aiven.
Μόνο το περασμένο έτος οι φινλανδικές νεοφυείς επιχειρήσεις προσέλκυσαν επενδύσεις ύψους €1,9 δισεκατομμυρίων.
Παράλληλα, το Έσποο, όπου βρίσκονται το Πανεπιστήμιο Aalto και τα παλιά κεντρικά της Nokia, εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους κόμβους βαθιάς τεχνολογίας (deep tech) στην Ευρώπη.
Η νέα γενιά βλέπει τις startups ως όπλο εθνικής ισχύος
Η αλλαγή νοοτροπίας είναι εντυπωσιακή.
Η Νούρα Σάκσα, επικεφαλής του Slush - της μεγαλύτερης startup διοργάνωσης της Βόρειας Ευρώπης - παρατηρεί ότι οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν πλέον τις νεοφυείς επιχειρήσεις όχι ως χαριτωμένα πειράματα αλλά ως στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία.
“Πριν από πέντε χρόνια οι πολιτικοί έβλεπαν τις startups ως κάτι ενδιαφέρον και χαριτωμένο. Σήμερα τις βλέπουν ως εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος”, σημειώνει.
Η ίδια υπογραμμίζει ότι ακόμη και ο αμυντικός τομέας έχει αλλάξει ριζικά.
“Πριν από δύο χρόνια οι περισσότεροι ιδρυτές απέφευγαν οτιδήποτε σχετιζόταν με την άμυνα. Σήμερα έχουμε καταλάβει ότι δεν μπορούμε να περιμένουμε πως κάποιος άλλος θα μας προστατεύσει”.
Η Ευρώπη δεν πρέπει να αντιγράψει τη Silicon Valley
Πολλοί Φινλανδοί επιχειρηματίες θεωρούν ότι η Ευρώπη δεν έχει λόγο να προσπαθήσει να αντιγράψει το μοντέλο της Silicon Valley.
Αντίθετα, διαθέτει συγκριτικά πλεονεκτήματα σε τομείς όπως:
- η άμυνα,
- η βιομηχανική τεχνολογία,
- η ενέργεια,
- η αεροδιαστημική,
- η προηγμένη μηχανική.
Σε αυτούς τους κλάδους η επιστημονική γνώση, η έρευνα και η μακροχρόνια ανάπτυξη προϊόντων έχουν μεγαλύτερη σημασία από τη μαζική καταναλωτική αγορά.
Η μάχη της Τεχνητής Νοημοσύνης
Παρά τις επιτυχίες της, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σχεδόν πλήρως από τις Ηνωμένες Πολιτείες στον τομέα της AI.
Οι μεγαλύτερες πλατφόρμες cloud, τα κορυφαία μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης και οι πιο προηγμένοι ημιαγωγοί προέρχονται κυρίως από αμερικανικές εταιρείες.
Αυτό σημαίνει ότι η ευρωπαϊκή οικονομία κινδυνεύει να λειτουργεί στο μέλλον πάνω σε υποδομές που δεν ελέγχει.
Ο συνιδρυτής της IQM, Μίκο Μέττονεν, δεν θεωρεί ρεαλιστική την πλήρη αυτάρκεια.
Θεωρεί όμως απολύτως απαραίτητο η Ευρώπη να διατηρήσει έλεγχο σε κρίσιμες τεχνολογικές δυνατότητες.
“Τεχνολογική κυριαρχία δεν σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε οι καλύτεροι στον κόσμο σε όλα. Σημαίνει ότι δεν πρέπει να εξαρτόμαστε υπερβολικά από άλλες χώρες”, εξηγεί.
Το ευρωπαϊκό GPS της Τεχνητής Νοημοσύνης
Ο Μέττονεν παραλληλίζει τη σημερινή κατάσταση με την απόφαση της Ευρώπης να δημιουργήσει το δικό της δορυφορικό σύστημα πλοήγησης Galileo αντί να εξαρτάται αποκλειστικά από το αμερικανικό GPS.
Κατά την άποψή του, η Τεχνητή Νοημοσύνη απαιτεί μια ανάλογη στρατηγική.
Η Ευρώπη πρέπει να είναι σε θέση να εκπαιδεύει τα δικά της μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, να αναπτύσσει τους δικούς της AI agents και να διατηρεί τον έλεγχο κρίσιμων ψηφιακών υποδομών.
Το μεγάλο στοίχημα της Ευρώπης
Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι αν η Ευρώπη θα χρησιμοποιήσει αμερικανική ή κινεζική τεχνολογία.
Το ερώτημα είναι αν θα παραμείνει απλός καταναλωτής και χρήστης ή αν θα εξελιχθεί σε ισότιμο παραγωγό της επόμενης τεχνολογικής επανάστασης.
Η ιστορία της Nokia λειτουργεί ως προειδοποίηση.
Όταν η Ευρώπη έχασε την κυριαρχία της στα κινητά τηλέφωνα, οι οικονομικές συνέπειες ήταν σημαντικές.
Αν χάσει και την Τεχνητή Νοημοσύνη, οι συνέπειες ενδέχεται να είναι πολύ βαθύτερες: όχι μόνο οικονομικές, αλλά και γεωπολιτικές, βιομηχανικές και στρατηγικές.
Για πολλούς Ευρωπαίους τεχνολόγους, το διακύβευμα είναι πλέον σαφές: η επόμενη Nokia δεν πρέπει να είναι μια χαμένη ευκαιρία, αλλά το θεμέλιο της ευρωπαϊκής κυριαρχίας στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Add comment
Comments