Η εκρηκτική άνοδος της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) έχει μετατραπεί σε ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά διλήμματα της Ευρώπης.
Καθώς το κόμμα καταγράφει ιστορικά υψηλά ποσοστά και εδραιώνεται ως μόνιμος παίκτης του γερμανικού πολιτικού συστήματος, το ερώτημα που απασχολεί πολιτικούς, αναλυτές και πολίτες είναι πλέον απλό αλλά κρίσιμο:
Τι μπορεί πραγματικά να ανακόψει την άνοδο του δεξιού λαϊκισμού;
Η συζήτηση είναι ιδιαίτερα επίκαιρη, καθώς οι παραδοσιακές συνταγές που ακολούθησαν επί χρόνια τα ευρωπαϊκά πολιτικά συστήματα φαίνεται να αποτυγχάνουν ολοένα και περισσότερο.
Αντί να περιορίζουν την επιρροή των λαϊκιστικών κινημάτων, συχνά λειτουργούν ως επιταχυντής της δυναμικής τους.
Η παγίδα της ηθικής καταγγελίας
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η κυρίαρχη στρατηγική των παραδοσιακών κομμάτων απέναντι στην AfD ήταν η πολιτική απομόνωση και η δημόσια ηθική καταδίκη.
Οι ψηφοφόροι της παρουσιάζονταν συχνά ως παραπλανημένοι, φοβικοί ή ακόμη και αντιδημοκρατικοί, ενώ τα στελέχη της αντιμετωπίζονταν ως πολιτικά "τοξικά" πρόσωπα που έπρεπε να αποκλειστούν από κάθε δημόσια συζήτηση.
Ωστόσο, η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η στρατηγική αυτή δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Αντίθετα, πολλοί ψηφοφόροι εκλαμβάνουν τέτοιες πρακτικές ως απόδειξη ότι το πολιτικό κατεστημένο αδυνατεί να απαντήσει στα πραγματικά προβλήματα που τους απασχολούν και καταφεύγει σε ηθικολογικές επιθέσεις.
Ο θυμός δεν γεννιέται από το πουθενά
Η επιτυχία των λαϊκιστικών κομμάτων δεν είναι τυχαία ούτε ανεξήγητη.
Πίσω από τα υψηλά ποσοστά της AfD βρίσκονται βαθύτερες κοινωνικές και οικονομικές αιτίες:
- η ανησυχία για τη μετανάστευση,
- η αίσθηση απώλειας ελέγχου των εθνικών κυβερνήσεων,
- η αύξηση του κόστους ζωής,
- η ανασφάλεια για το μέλλον,
- η πεποίθηση ότι οι πολιτικές ελίτ δεν ακούνε πλέον τις τοπικές κοινωνίες.
Όταν αυτά τα ζητήματα δεν αντιμετωπίζονται πειστικά, οι πολίτες στρέφονται σε πολιτικές δυνάμεις που υπόσχονται ριζικές λύσεις, ακόμη κι αν οι λύσεις αυτές είναι συχνά ανεφάρμοστες ή αντιφατικές.
Η γερμανική εμπειρία και το «κενό εκπροσώπησης»
Πολλοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι η άνοδος της AfD συνδέεται και με την πολιτική εξέλιξη της Γερμανίας κατά τις προηγούμενες δεκαετίες.
Η μετατόπιση των μεγάλων κομμάτων προς το κέντρο περιόρισε τις ιδεολογικές διαφορές, δημιουργώντας σε τμήμα των συντηρητικών ψηφοφόρων την αίσθηση ότι δεν εκπροσωπούνται επαρκώς από το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα.
Αυτό το κενό αξιοποίησε η AfD για να αναπτυχθεί και να αποκτήσει μόνιμη εκλογική βάση.
Τι δεν λειτουργεί
Η μέχρι σήμερα εμπειρία σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες δείχνει ότι ορισμένες τακτικές έχουν περιορισμένη ή και αντίστροφη αποτελεσματικότητα:
Η διαρκής δαιμονοποίηση
Όταν κάθε ψηφοφόρος ενός λαϊκιστικού κόμματος αντιμετωπίζεται συλλήβδην ως ακραίος ή αντιδημοκρατικός, ενισχύεται το αίσθημα πολιτικής περιθωριοποίησης και συσπειρώνεται η εκλογική βάση του κόμματος.
Η αγνόηση των προβλημάτων
Η υποτίμηση θεμάτων όπως η ασφάλεια, η μετανάστευση ή η κοινωνική συνοχή δημιουργεί χώρο για όσους εμφανίζονται πρόθυμοι να τα συζητήσουν χωρίς πολιτικές αναστολές.
Η μόνιμη ηθική υπεροχή
Η επίκληση μόνο ηθικών επιχειρημάτων σπάνια πείθει πολίτες που ανησυχούν για ζητήματα της καθημερινότητάς τους. Αντιθέτως, συχνά ενισχύει την εικόνα ενός αποκομμένου πολιτικού κατεστημένου.
Τι φαίνεται να λειτουργεί
Από την άλλη πλευρά, οι περιπτώσεις χωρών που κατάφεραν να ανακόψουν ή να περιορίσουν την άνοδο λαϊκιστικών κινημάτων παρουσιάζουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά.
Αντιμετώπιση των πραγματικών ανησυχιών
Οι κυβερνήσεις που αναγνωρίζουν έγκαιρα κοινωνικά προβλήματα και προτείνουν πειστικές λύσεις αφαιρούν από τους λαϊκιστές το βασικό τους όπλο: την εκμετάλλευση της κοινωνικής δυσαρέσκειας.
Ενίσχυση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς
Η αποτελεσματική δημόσια διοίκηση, η λογοδοσία και η διαφάνεια μειώνουν την ελκυστικότητα των αντισυστημικών αφηγήσεων.
Πολιτική αυτοπεποίθηση
Αρκετοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι η δημοκρατία δεν κερδίζει όταν αμύνεται φοβικά αλλά όταν υπερασπίζεται με αυτοπεποίθηση τις αξίες της, παρουσιάζοντας ένα πειστικό όραμα για το μέλλον.
Η ευρωπαϊκή πρόκληση
Το φαινόμενο δεν αφορά μόνο τη Γερμανία.
Από τη Γαλλία και την Ολλανδία έως την Ιταλία και την Αυστρία, τα λαϊκιστικά και εθνικιστικά κινήματα αξιοποιούν παρόμοια κοινωνικά ρεύματα: δυσαρέσκεια απέναντι στις ελίτ, φόβους για την παγκοσμιοποίηση και αμφισβήτηση των παραδοσιακών πολιτικών κομμάτων.
Η απάντηση δεν φαίνεται να βρίσκεται ούτε στην πλήρη υιοθέτηση της ατζέντας τους ούτε στην απόλυτη περιφρόνηση των ψηφοφόρων τους.
Αντίθετα, το κεντρικό δίδαγμα που προκύπτει από τη γερμανική εμπειρία είναι ότι ο λαϊκισμός αντιμετωπίζεται αποτελεσματικότερα όταν η δημοκρατία καταφέρνει να δώσει απαντήσεις στα πραγματικά προβλήματα που τον τροφοδοτούν.
Εν κατακλείδι
Η άνοδος της AfD δεν αποτελεί ιστορική αναγκαιότητα ούτε αναπόφευκτη εξέλιξη. Είναι το αποτέλεσμα πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών που δημιούργησαν ένα ισχυρό αίσθημα αποξένωσης σε σημαντικό τμήμα της κοινωνίας.
Η εμπειρία δείχνει ότι οι κραυγές, οι απαγορεύσεις και οι ηθικές καταγγελίες σπάνια αρκούν. Εκείνο που μπορεί να περιορίσει τον δεξιό λαϊκισμό είναι μια πολιτική που συνδυάζει αποτελεσματική διακυβέρνηση, θεσμική αξιοπιστία και ουσιαστικές απαντήσεις στις ανησυχίες των πολιτών.
Διαφορετικά, η οργή δεν εξαφανίζεται. Απλώς αλλάζει πολιτικό εκφραστή.
Add comment
Comments