Ο Jean-Luc Mélenchon ανοίγει ένα από τα πιο εκρηκτικά οικονομικά μέτωπα ενόψει των γαλλικών προεδρικών εκλογών του 2027. Ο ηγέτης της Ανυπότακτης Γαλλίας προτείνει ουσιαστικά να "παγώσει" ένα τεράστιο μέρος του δημόσιου χρέους που βρίσκεται στα χέρια του Ευρωσυστήματος, απαλλάσσοντας το γαλλικό κράτος από την καταβολή τόκων. Με το χρέος της Γαλλίας πάνω από €3,5 τρισ. και στο 117,5% του ΑΕΠ, η πρόταση προκαλεί σφοδρές αντιδράσεις – αλλά ταυτόχρονα μετατρέπει το χρέος σε κεντρικό θέμα της μάχης για το Ελιζέ.
Ο Jean-Luc Mélenchon έχει μια "ριζοσπαστική λύση" για το τεράστιο δημοσιονομικό πρόβλημα της Γαλλίας: να βάλει, όπως ο ίδιος χαρακτηριστικά έχει πει, "φωτιά" σε ένα μεγάλο κομμάτι του γαλλικού δημόσιου χρέους. Όχι κυριολεκτικά. Η πρόταση του υποψηφίου της ριζοσπαστικής Αριστεράς προβλέπει ουσιαστικά ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και οι εθνικές κεντρικές τράπεζες της Ευρωζώνης θα πρέπει να παγώσουν το δημόσιο χρέος που έχουν αγοράσει, αρχίζοντας από τα ομόλογα που αποκτήθηκαν κατά την πανδημία.
Για τη Γαλλία το ποσό είναι τεράστιο. Το Ευρωσύστημα – δηλαδή η ΕΚΤ και οι εθνικές κεντρικές τράπεζες – κατέχει περίπου το ένα έκτο του συνολικού γαλλικού δημόσιου χρέους, σχεδόν €600 δισ., με το μεγαλύτερο μέρος να βρίσκεται στον ισολογισμό της Banque de France. Ο Mélenchon θέλει ουσιαστικά αυτό το χρέος να πάψει να επιβαρύνει τον γαλλικό προϋπολογισμό με τόκους. Η ιδέα έχει προκαλέσει πολιτική και οικονομική θύελλα.
Και ο λόγος δεν είναι μόνο τα €600 δισ. Η συζήτηση αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της λειτουργίας του ευρώ.
Το γαλλικό χρέος ξεπέρασε τα €3,5 τρισ.
Η πρόταση έρχεται σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη στιγμή για τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης. Το δημόσιο χρέος της Γαλλίας έχει ξεπεράσει πλέον τα €3,5 τρισ. και αντιστοιχεί περίπου στο 117,5% του ΑΕΠ. Το ζήτημα έχει μετατραπεί σε μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες των Γάλλων ψηφοφόρων. Και δεν πρόκειται απλώς για έναν μεγάλο αριθμό. Καθώς το διεθνές κόστος δανεισμού αυξάνεται, το Παρίσι πρέπει να αναχρηματοδοτεί το χρέος του με ολοένα δυσμενέστερους όρους. Η αύξηση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων μεταφράζεται σταδιακά σε υψηλότερες δαπάνες τόκων και στενεύει ακόμη περισσότερο τα περιθώρια του προϋπολογισμού.
Εάν οι αγορές αρχίσουν να αμφισβητούν όχι μόνο τη δυνατότητα αλλά και την πολιτική βούληση της Γαλλίας να εξυπηρετήσει κανονικά το χρέος της, τότε το πρόβλημα μπορεί να γίνει πολύ σοβαρότερο. Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Sébastien Lecornu προσπαθεί ήδη να περιορίσει το δημοσιονομικό έλλειμμα. Ο Mélenchon προτείνει έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο.
«Η ΕΚΤ μπορεί και πρέπει να παγώσει τα χρέη»
Σε μια ιδιαίτερα επιθετική ομιλία του την Κυριακή, ο Mélenchon κατηγόρησε τους κυβερνώντες "ανίκανους" που οδήγησαν τη Γαλλία στην "καταστροφή και το χάος". Μιλώντας μπροστά σε περίπου 10.000 υποστηρικτές της Ανυπότακτης Γαλλίας στο Châteauneuf-sur-Isère, κοντά στη Valence, επέλεξε ένα θέμα που σπάνια ξεσηκώνει πολιτικά πλήθη: τους ισολογισμούς της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
"Η γαλλική οικονομία βρισκόταν στα πρόθυρα της ύφεσης. Τώρα ετοιμάζεται να βυθιστεί", υποστήριξε. Και στη συνέχεια επανέφερε την πρότασή του: Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μπορεί και πρέπει να “παγώσει” τα χρέη των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, ξεκινώντας από εκείνα που δημιουργήθηκαν κατά την πανδημία. Είναι η ίδια ιδέα που είχε παρουσιάσει νωρίτερα το καλοκαίρι με ακόμη πιο προκλητικό τρόπο, όταν είχε υποσχεθεί να βάλει "φωτιά" στο χρέος που κατέχει το Ευρωσύστημα.
Τι σημαίνει πραγματικά το «πάγωμα»
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Ο Mélenchon δεν προτείνει να εξαφανιστούν αύριο €600 δισ. γαλλικών ομολόγων από τους λογαριασμούς. Η οικονομική λογική της πρότασης είναι ότι το χρέος που βρίσκεται στα χέρια του Ευρωσυστήματος θα μπορούσε να παγώσει, να αναχρηματοδοτηθεί επ' αόριστον ή να απαλλαγεί ουσιαστικά από την καταβολή τόκων, περιορίζοντας δραστικά την επιβάρυνση του γαλλικού κράτους. Η πολιτική λογική είναι ακόμη απλούστερη: Γιατί, ρωτά ουσιαστικά η γαλλική ριζοσπαστική Αριστερά, πρέπει οι κυβερνήσεις να περικόπτουν κοινωνικές δαπάνες και να αυξάνουν φόρους προκειμένου να εξυπηρετούν χρέος που βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στους ισολογισμούς των ίδιων των δημόσιων κεντρικών τραπεζών;
Για τους υποστηρικτές της πρότασης, αυτό είναι θέμα πολιτικής επιλογής. Για τους επικριτές της, είναι μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση.
«Απάτη στην καθαρότερη μορφή της»
Οι αντιδράσεις υπήρξαν άμεσες. Ο πρωθυπουργός Sébastien Lecornu χαρακτήρισε την πρόταση: "απάτη στην καθαρότερη μορφή της". Ο πρόεδρος του Εθνικού Συναγερμού Jordan Bardella τη χαρακτήρισε "ανοησία". Ο πρώην Ευρωπαίος επίτροπος Thierry Breton παρενέβη επίσης δημόσια, προειδοποιώντας για τις συνέπειες που θα είχε μια τέτοια κίνηση. Ακόμη πιο αιχμηρός ήταν ο υπουργός Οικονομίας Roland Lescure. Κατά την άποψή του, η μονομερής παρέμβαση στον ισολογισμό της Banque de France θα ισοδυναμούσε ουσιαστικά με αμφισβήτηση της ίδιας της συμμετοχής της Γαλλίας στο κοινό νόμισμα.
Η λογική του είναι ότι δεν μπορεί ένα κράτος-μέλος να επιλέγει μονομερώς ποιοι κανόνες του Ευρωσυστήματος το δεσμεύουν και ποιοι όχι.
Διαβάστε ακόμα: Γιατί η Γαλλία θα μπορούσε να ανατινάξει την Ευρώπη
Το νομικό τείχος της Ευρωζώνης
Και εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο εμπόδιο της πρότασης Mélenchon. Οι ευρωπαϊκές συνθήκες απαγορεύουν τη νομισματική χρηματοδότηση των κυβερνήσεων από την ΕΚΤ. Η απαγόρευση αυτή αποτελεί θεμελιώδη αρχή της αρχιτεκτονικής του ευρώ: η κεντρική τράπεζα δεν μπορεί απλώς να χρηματοδοτεί τα δημοσιονομικά ελλείμματα των κρατών ή να διαγράφει τις υποχρεώσεις τους. Βεβαίως, η πραγματικότητα της Ευρωζώνης έχει αποδειχθεί περισσότερο περίπλοκη. Κατά την κρίση χρέους, η ΕΚΤ υπό τον Mario Draghi υποσχέθηκε να κάνει "whatever it takes" για να διασώσει το ευρώ.
Κατά την πανδημία, η κεντρική τράπεζα αγόρασε τεράστιες ποσότητες κρατικών ομολόγων για να αποτρέψει μια νέα χρηματοπιστωτική κρίση. Αλλά υπάρχει θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στην αγορά κρατικών ομολόγων για λόγους νομισματικής πολιτικής και στη διαγραφή ή ουσιαστική ακύρωση της υποχρέωσης αποπληρωμής τους. Ο Mélenchon θέλει να περάσει αυτή τη γραμμή.
«Ανυπακοή» στους ευρωπαϊκούς κανόνες
Οι συνεργάτες του δεν το κρύβουν. Ο Manuel Bompard, ένας από τους σημαντικότερους ανθρώπους της Ανυπότακτης Γαλλίας, χρησιμοποίησε μάλιστα τη λέξη: "ανυπακοή". Η ιδέα είναι ότι μια κυβέρνηση Mélenchon θα μπορούσε να αμφισβητήσει ανοιχτά ευρωπαϊκούς κανόνες που θεωρεί ασύμβατους με το πολιτικό της πρόγραμμα. Αυτό ακριβώς προκαλεί τον μεγαλύτερο φόβο στους επικριτές του. Γιατί η Γαλλία δεν είναι μια μικρή περιφερειακή οικονομία. Είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης, πυρηνική δύναμη, ιδρυτικό μέλος της ΕΕ και ένας από τους μεγαλύτερους εκδότες κρατικού χρέους στην Ευρώπη.
Μια ανοιχτή σύγκρουση Παρισιού–ΕΚΤ θα μπορούσε συνεπώς να προκαλέσει αναταραχή πολύ πέρα από τη Γαλλία.
Τι θα έκαναν οι αγορές
Το μεγαλύτερο άμεσο ρίσκο είναι η εμπιστοσύνη. Οι κυβερνήσεις δανείζονται επειδή οι επενδυτές πιστεύουν ότι τα ομόλογα που αγοράζουν θα αποπληρωθούν σύμφωνα με τους συμφωνημένους όρους. Εάν μια νέα γαλλική κυβέρνηση υποστηρίξει ότι μέρος του δημόσιου χρέους πρέπει ουσιαστικά να τεθεί εκτός κανονικής εξυπηρέτησης, οι επενδυτές θα πρέπει να απαντήσουν σε ένα δύσκολο ερώτημα: Θα μπορούσε αργότερα η ίδια λογική να εφαρμοστεί και στο χρέος που βρίσκεται στα δικά τους χέρια;
Ακόμη και αν η κυβέρνηση διαβεβαίωνε ότι η πρόταση αφορά αποκλειστικά το Ευρωσύστημα, η αβεβαιότητα θα μπορούσε να αυξήσει το risk premium των γαλλικών ομολόγων. Και τότε εμφανίζεται το παράδοξο: Μια πολιτική που σχεδιάστηκε για να μειώσει το κόστος του χρέους θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακριβότερο νέο δανεισμό.
Olivier Blanchard: «Ψεύτικες λύσεις και ψεύτικες ελπίδες»
Ένας από τους σημαντικότερους επικριτές είναι ο πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Olivier Blanchard. Η αντίδρασή του ήταν ιδιαίτερα σκληρή: η παρουσίαση "ψεύτικων λύσεων" που δημιουργούν "ψεύτικες ελπίδες" είναι, κατά την άποψή του, ανεύθυνη. Απέναντί του βρίσκεται, πάντως, ένα ενδιαφέρον όνομα από τον κόσμο των χρηματοοικονομικών.
Ο τραπεζίτης Matthieu Pigasse στηρίζει Mélenchon
Ο Matthieu Pigasse, γνωστός Γάλλος τραπεζίτης που είχε συμβουλεύσει την ελληνική κυβέρνηση κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους και πρόσφατα ανέλαβε ρόλο στην αναδιάρθρωση του χρέους της Βενεζουέλας, εμφανίστηκε στη συγκέντρωση της Ανυπότακτης Γαλλίας. Και τάχθηκε υπέρ της πρότασης. Η παρέμβασή του έχει σημασία ακριβώς επειδή προσφέρει στον Mélenchon ένα επιχείρημα απέναντι στην κατηγορία ότι πρόκειται για μια ιδέα χωρίς καμία επαφή με τον κόσμο των χρηματοπιστωτικών αγορών. Pigasse και Blanchard έχουν έκτοτε εμπλακεί σε δημόσια αντιπαράθεση για το θέμα.
Η μεγάλη ένσταση: Ο πληθωρισμός
Υπάρχει όμως μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια. Ορισμένοι οικονομολόγοι που σήμερα αντιτίθενται στην πρόταση είχαν υποστηρίξει παρόμοιες ιδέες μετά την πανδημία. Η ευρωβουλευτής και οικονομολόγος Aurore Lalucq, στενή συνεργάτιδα του κεντροαριστερού αντιπάλου του Mélenchon, Raphaël Glucksmann, αναγνωρίζει ότι είχε ταχθεί υπέρ ανάλογης πολιτικής στο τέλος της πανδημικής κρίσης. Σήμερα όμως θεωρεί ότι οι συνθήκες έχουν αλλάξει ριζικά. Τότε το πρόβλημα ήταν η οικονομική κατάρρευση και ο κίνδυνος αποπληθωρισμού. Σήμερα ένας από τους βασικούς κινδύνους είναι ο πληθωρισμός.
Και μια κίνηση που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως μόνιμη νομισματική χρηματοδότηση κυβερνητικών δαπανών ενδέχεται να ενισχύσει τις πληθωριστικές προσδοκίες. "Δεν είναι καθόλου η κατάλληλη στιγμή, ούτε από μακροοικονομική ούτε από πολιτική άποψη", υποστηρίζει.
ING: Η Γαλλία θέλει τα πλεονεκτήματα του ευρώ χωρίς τις υποχρεώσεις
Ο Carsten Brzeski, global head of macro research της ING, θέτει το ζήτημα ακόμη πιο ωμά. Κατά την άποψή του, ο Mélenchon θέλει ουσιαστικά τα πλεονεκτήματα της συμμετοχής στην Ευρωζώνη χωρίς το κόστος της δημοσιονομικής πειθαρχίας που αυτή συνεπάγεται. Η Γαλλία έχει παραβιάσει τους ευρωπαϊκούς κανόνες για το έλλειμμα σχεδόν κάθε χρόνο τις τελευταίες δύο δεκαετίες, έχει δείξει περιορισμένη διάθεση για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις – όπως στο συνταξιοδοτικό – και έχει επανειλημμένα αγνοήσει δημοσιονομικές συστάσεις των Βρυξελλών.
Κατά τον Brzeski, η πρόταση Mélenchon σημαίνει ουσιαστικά ότι ζητείται από την ΕΚΤ να επαναφέρει το πνεύμα του "whatever it takes", αλλά αυτή τη φορά όχι για να προστατεύσει το ευρώ από μια συστημική κρίση. Για να διασώσει κυβερνήσεις που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να βάλουν τα δημόσια οικονομικά τους σε βιώσιμη τροχιά.
Το πραγματικό πολιτικό κέρδος του Mélenchon
Υπάρχει όμως μια άλλη διάσταση στην ιστορία. Ο Mélenchon μπορεί να μην χρειάζεται καν να πείσει σήμερα τους οικονομολόγους ότι η πρότασή του είναι εφαρμόσιμη.Έχει ήδη πετύχει κάτι εξαιρετικά σημαντικό πολιτικά: Όλοι συζητούν το δικό του θέμα. Ενώ η κεντροδεξιά και η κεντροαριστερά εξακολουθούν να αναζητούν τους υποψηφίους που θα τις εκπροσωπήσουν στις προεδρικές εκλογές του 2027, ο Mélenchon ξεκίνησε την εκστρατεία του μήνες νωρίτερα. Και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η στρατηγική αποδίδει.
Σε νέα έρευνα της Toluna Harris Interactive βρίσκεται στο 17% και δίνει μάχη για τη δεύτερη θέση με τον πρώην πρωθυπουργό Édouard Philippe. Αυτό σημαίνει ότι η πιθανότητα να περάσει στον δεύτερο γύρο δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως περιθωριακό σενάριο.
Το σενάριο που τρομάζει τις Βρυξέλλες: Mélenchon εναντίον Le Pen
Η Marine Le Pen παραμένει το κυρίαρχο πρόσωπο της γαλλικής ακροδεξιάς και ένα πιθανό σενάριο δεύτερου γύρου είναι πλέον: Marine Le Pen – Jean-Luc Mélenchon. Αν συμβεί αυτό, η συνέπεια για την Ευρώπη θα είναι ιστορική. Ο επόμενος πρόεδρος της Γαλλίας θα εκλεγεί ανάμεσα σε δύο υποψηφίους που, με πολύ διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες, αμφισβητούν βασικά στοιχεία της οικονομικής και θεσμικής ορθοδοξίας πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η Ευρωζώνη τα τελευταία 27 χρόνια.Και αυτό μετατρέπει τη γαλλική προεδρική εκλογή από εσωτερική πολιτική αναμέτρηση σε δυνητικά υπαρξιακή συζήτηση για το μέλλον του ευρώ.
Από τεχνική συζήτηση σε προεκλογικό σύνθημα
Το μεγαλύτερο επίτευγμα του Mélenchon ίσως βρίσκεται ακριβώς εδώ. Πήρε ένα εξαιρετικά τεχνικό ζήτημα – τους ισολογισμούς των κεντρικών τραπεζών, την ιδιοκτησία των κρατικών ομολόγων και τη νομισματική χρηματοδότηση – και το μετέτρεψε σε πολιτικό σύνθημα που μπορεί να ακουστεί σε μια συγκέντρωση 10.000 ανθρώπων. Το αφήγημα είναι απλό: Το χρέος χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για την περικοπή κοινωνικών δικαιωμάτων
Αυτό ακριβώς υποστήριξε ο βουλευτής της Ανυπότακτης Γαλλίας Antoine Léaument. Και οι συνεργάτες του Mélenchon δεν ενοχλούνται καθόλου από τη θύελλα αντιδράσεων. Το αντίθετο. "Είμαστε πολύ χαρούμενοι που υπάρχει αντιπαράθεση για το χρέος", λένε.
Το πραγματικό ερώτημα: Ποιος θα πληρώσει το γαλλικό χρέος;
Κάτω από τις υπερβολές και τα προεκλογικά συνθήματα υπάρχει ένα πραγματικό οικονομικό πρόβλημα που κανένας από τους αντιπάλους του Mélenchon δεν μπορεί να αγνοήσει. Η Γαλλία έχει χρέος άνω των €3,5 τρισ., υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα και αυξανόμενες ανάγκες εξυπηρέτησης του χρέους σε μια εποχή ακριβότερου χρήματος. Κάπως πρέπει να αποκατασταθεί η δημοσιονομική ισορροπία. Υπάρχουν ουσιαστικά τέσσερις δρόμοι:
- περισσότεροι φόροι,
- χαμηλότερες δημόσιες δαπάνες,
- υψηλότερη οικονομική ανάπτυξη ή
- κάποια μορφή αναδιάρθρωσης/νομισματικής διαχείρισης του χρέους.
Ο Mélenchon επιλέγει να βάλει στο τραπέζι τον τέταρτο. Οι αντίπαλοί του θεωρούν ότι αυτός ο δρόμος θα μπορούσε να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερη κρίση από εκείνη που επιχειρεί να λύσει. Όμως το πολιτικό πρόβλημα για αυτούς είναι ότι πρέπει πλέον να εξηγήσουν στους Γάλλους ποιον από τους άλλους τρεις δρόμους προτείνουν. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η πολιτική δύναμη της πρότασης Mélenchon.
Μπορεί να είναι νομικά εξαιρετικά δύσκολη, οικονομικά αμφιλεγόμενη και δυνητικά επικίνδυνη για τις αγορές. Αλλά ανάγκασε ολόκληρη τη Γαλλία να συζητήσει το ερώτημα που πιθανότατα θα βρίσκεται στον πυρήνα των εκλογών του 2027: Ποιος τελικά θα πληρώσει τον λογαριασμό του γαλλικού χρέους;
Add comment
Comments