Η AfD δεν κέρδισε απλώς τις εκλογές στη Σαξονία - Άνχαλτ. Διεύρυνε την εκλογική της βάση προς όλες σχεδόν τις κατευθύνσεις, κινητοποίησε μαζικά ανθρώπους που το 2021 δεν είχαν ψηφίσει και αφαίρεσε δεκάδες χιλιάδες ψηφοφόρους από την κυβερνώσα CDU.
Από τους Marcel Pauly, Patrick Stotz και Nadine Wolter | Der Spiegel
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Αργώ | Greece2Day
Η ανάλυση της μετακίνησης των ψηφοφόρων αποκαλύπτει ότι το 44% της AfD δεν αποτελεί προϊόν μιας μοναδικής κοινωνικής ή κομματικής δεξαμενής. Είναι το αποτέλεσμα μιας πολύ ευρύτερης πολιτικής αναδιάταξης, στην οποία ενώθηκαν πρώην ψηφοφόροι της Κεντροδεξιάς, απογοητευμένοι ψηφοφόροι μικρότερων κομμάτων και – κυρίως – πολίτες που μέχρι τώρα παρέμεναν μακριά από τις κάλπες. Η AfD υπερδιπλασίασε το ποσοστό του 20,8% που είχε καταγράψει το 2021 και, σύμφωνα με τη νεότερη αναγωγή, κινείται γύρω στο 44%. Αντίθετα, η CDU υποχώρησε από το 37,1% στο ιστορικά χαμηλό 17,4%.
Η μεγάλη δεξαμενή των πρώην απόντων
Το εντυπωσιακότερο εύρημα της ανάλυσης δεν είναι η μετακίνηση ψηφοφόρων από κάποιο συγκεκριμένο κόμμα. Είναι η μαζική ενεργοποίηση του πρώην εκλογικού περιθωρίου. Σύμφωνα με το προσωρινό μοντέλο εκλογικών μετακινήσεων της Infratest dimap, περίπου 170.000 πολίτες που δεν είχαν ψηφίσει στις προηγούμενες περιφερειακές εκλογές επέλεξαν αυτή τη φορά την AfD. Πρόκειται με διαφορά για τη μεγαλύτερη μεμονωμένη εισροή προς το κόμμα.
Η τεράστια αύξηση της συμμετοχής - από 60,3% το 2021 σε περίπου 78% - δεν μοιράστηκε ισόρροπα μεταξύ των κομμάτων. Η AfD ήταν ο βασικός πολιτικός σχηματισμός που κατάφερε να μετατρέψει την αποχή σε ψήφο. Αυτό αλλάζει και την ερμηνεία του αποτελέσματος. Η νίκη της AfD δεν προήλθε μόνο από την ανακατανομή ενός σταθερού εκλογικού σώματος. Το κόμμα έφερε στις κάλπες ανθρώπους που είτε είχαν αποσυρθεί από την πολιτική διαδικασία είτε δεν έβρισκαν μέχρι σήμερα κάποιο κόμμα που να τους εκφράζει.
Η CDU έχασε 82.000 ψηφοφόρους προς την AfD
Η δεύτερη σημαντικότερη πηγή ενίσχυσης της AfD ήταν η ίδια η CDU.
Περίπου 82.000 πολίτες που είχαν ψηφίσει Χριστιανοδημοκράτες το 2021 μετακινήθηκαν αυτή τη φορά προς την AfD. Η διαρροή αυτή εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τη θεαματική αντιστροφή των συσχετισμών: μέσα σε μία εκλογική αναμέτρηση, η CDU έχασε σχεδόν το μισό ποσοστό της και η AfD υπερδιπλασίασε τη δύναμή της.
Η CDU, όμως, δεν έχασε ψηφοφόρους μόνο προς τα δεξιά. Σύμφωνα με την ίδια εκτίμηση, περίπου 17.000 πρώην ψηφοφόροι της κατευθύνθηκαν προς τους Πράσινους, 14.000 προς το SPD, 11.000 προς το BSW και 8.000 προς την Αριστερά. Με άλλα λόγια, η κατάρρευσή της ήταν οριζόντια. Το κόμμα που κυβερνούσε τη Σαξονία-Άνχαλτ από το 2002 δεν μπόρεσε να συγκρατήσει ούτε τη συντηρητική του βάση ούτε τους πιο μετριοπαθείς ψηφοφόρους του. Έχασε προς όλες τις κατευθύνσεις, αλλά η μεγάλη εκλογική αιμορραγία κατέληξε στην AfD.
Κέρδη και από FDP, Αριστερά και SPD
Η AfD απορρόφησε επίσης περίπου:
- 19.000 πρώην ψηφοφόρους της FDP
- 11.000 πρώην ψηφοφόρους της Αριστεράς
- 7.000 πρώην ψηφοφόρους του SPD
Οι αριθμοί είναι μικρότεροι από τη μετακίνηση που σημειώθηκε από την CDU και την αποχή, αλλά αποδεικνύουν ότι η εκλογική επέκταση της AfD δεν περιορίζεται πλέον σε ένα στενό δεξιό ακροατήριο. Ειδικά η εισροή από την Αριστερά δείχνει ότι σε τμήματα της ανατολικής Γερμανίας η ψήφος δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τον παραδοσιακό άξονα Αριστεράς – Δεξιάς. Ζητήματα όπως η μετανάστευση, η οικονομική ανασφάλεια, η ενεργειακή πολιτική, οι σχέσεις με τη Ρωσία και η απόρριψη του πολιτικού κατεστημένου μπορούν να μετακινήσουν ψηφοφόρους μεταξύ κομμάτων που ιδεολογικά βρίσκονται σε αντίθετες πλευρές.
Σχεδόν δύο στους τρεις εργάτες ψήφισαν AfD
Η κοινωνική σύνθεση της ψήφου είναι εξίσου αποκαλυπτική.
Η AfD συγκέντρωσε:
- 61% στους εργάτες
- 52% στους αυτοαπασχολούμενους
- 46% στους υπαλλήλους
- 38% στους συνταξιούχους
- μόλις 20% στους δημοσίους υπαλλήλους
Η παραδοσιακή σύνδεση της εργατικής ψήφου με το SPD ή την Αριστερά έχει ουσιαστικά διαρραγεί. Στη Σαξονία - Άνχαλτ, σχεδόν δύο στους τρεις εργάτες επέλεξαν την AfD. Το γεγονός αυτό εξηγεί γιατί η άνοδος του κόμματος δεν μπορεί πλέον να περιγράφεται μόνο ως πολιτική ριζοσπαστικοποίηση της μεσαίας τάξης. Η AfD έχει αποκτήσει ισχυρά χαρακτηριστικά λαϊκού κόμματος διαμαρτυρίας, με ιδιαίτερα μεγάλη επιρροή σε πολίτες που αισθάνονται οικονομικά πιεσμένοι ή κοινωνικά παραμελημένοι.
Περίπου τα δύο τρίτα των ψηφοφόρων της περιγράφουν την οικονομική τους κατάσταση ως μέτρια ή κακή.
Άνδρες, μεσαίες ηλικίες και χαμηλότερη εκπαίδευση
Το κόμμα εμφανίζει σαφή υπεροχή στους άνδρες: 51% των ανδρών ψήφισαν AfD, έναντι 40% των γυναικών.
Στους άνδρες ηλικίας 35 έως 44 ετών το ποσοστό έφθασε το 58%, ενώ στους άνδρες 45 έως 59 ετών το 57%. Ακόμη και μεταξύ των νεότερων ψηφοφόρων η AfD συγκέντρωσε περίπου 42%. Η μοναδική ηλικιακή ομάδα στην οποία η δυναμική της περιορίζεται αισθητά είναι οι άνω των 70 ετών, όπου το ποσοστό της υποχωρεί στο 31%. Οι ηλικιωμένοι ψηφοφόροι αποτέλεσαν ουσιαστικά το τελευταίο σημαντικό ανάχωμα απέναντι στην πλήρη κυριαρχία της.
Η AfD είχε επίσης ισχυρότερη παρουσία μεταξύ των πολιτών με χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης. Μεταξύ όσων διαθέτουν υψηλό εκπαιδευτικό επίπεδο περιορίστηκε περίπου στο 31% - ποσοστό χαμηλότερο από το συνολικό της αποτέλεσμα, αλλά κάθε άλλο παρά περιθωριακό.
Ψήφος πεποίθησης, όχι μόνο διαμαρτυρίας
Ίσως το πιο ανησυχητικό εύρημα για τα υπόλοιπα γερμανικά κόμματα είναι ότι οι περισσότεροι ψηφοφόροι της AfD δεν παρουσιάζουν πλέον την επιλογή τους ως μια προσωρινή ψήφο θυμού. Το 55% δηλώνει ότι ψήφισε την AfD από πεποίθηση, ενώ το 35% αναφέρει ως βασικό κίνητρο την απογοήτευση από τα άλλα κόμματα. Παράλληλα, περισσότεροι από τέσσερις στους πέντε ψηφοφόρους της ζητούν θεμελιώδη αλλαγή της πολιτικής κατεύθυνσης.
Η διαμαρτυρία παραμένει ισχυρή, αλλά έχει αποκτήσει πλέον ιδεολογική και πολιτική σταθερότητα. Ένα μεγάλο τμήμα των ψηφοφόρων δεν επιλέγει την AfD απλώς για να τιμωρήσει προσωρινά την κυβέρνηση. Την αντιμετωπίζει ως την πολιτική δύναμη που εκφράζει καλύτερα τις θέσεις και τις προσδοκίες του.
Η AfD κέρδισε και τη μάχη της «ικανότητας»
Η ψήφος δεν εξηγείται μόνο από την αντίθεση στο πολιτικό σύστημα. Στα δύο κορυφαία ζητήματα της αναμέτρησης, την οικονομία και την εκπαίδευση, περισσότεροι ψηφοφόροι απέδωσαν στην AfD ικανότητα επίλυσης προβλημάτων απ’ ό,τι στην κυβερνώσα CDU. Πρόκειται για μια κρίσιμη μεταβολή. Όταν ένα αντισυστημικό κόμμα αρχίζει να θεωρείται όχι μόνο όχημα διαμαρτυρίας αλλά και πιθανός διαχειριστής της εξουσίας, η πολιτική του θέση αλλάζει ποιοτικά.
Η AfD δεν παρουσιάστηκε απλώς ως το κόμμα που καταγγέλλει τα προβλήματα. Για ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων εμφανίστηκε ως το κόμμα που μπορεί να τα αντιμετωπίσει.
Το πραγματικό μήνυμα της κάλπης
Η μεγάλη εικόνα είναι σαφής: την AfD δεν την οδήγησε στη νίκη μία μόνο κοινωνική ομάδα. Την ενίσχυσαν οι πρώην απόντες, οι απογοητευμένοι συντηρητικοί, οι εργάτες, οι αυτοαπασχολούμενοι, οι μεσαίες ηλικίες και ψηφοφόροι που εγκατέλειψαν ακόμη και κόμματα της Αριστεράς. Η εκλογική της απομόνωση από τα υπόλοιπα κόμματα παραμένει. Η κοινωνική της απομόνωση, όμως, έχει πλέον τελειώσει.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα της κάλπης στη Σαξονία - Άνχαλτ. Το λεγόμενο "τείχος προστασίας" μπορεί ακόμη να κρατήσει την AfD έξω από την κυβέρνηση. Δεν μπόρεσε, όμως, να την κρατήσει μακριά από σχεδόν τον έναν στους δύο ψηφοφόρους.
Add comment
Comments