Παζλ του Παρθενώνα: Έτσι έμοιαζε το ανατολικό αέτωμα;

Published on November 19, 2026 at 11:44 AM

Γερμανική ερευνητική ομάδα ανασύνθεσε τη σύνθεση του ανατολικού αετώματος του Παρθενώνα, αξιοποιώντας αρχαία θραύσματα, ρωμαϊκά αντίγραφα και σύγχρονη τεχνολογία. Το αποτέλεσμα παρουσιάζεται σε έκθεση στη Φρανκφούρτη, ενώ η διαμάχη για την επιστροφή των Γλυπτών παραμένει ανοιχτή.

Από την Katharina Abel | Deutsche Welle

Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Αργώ | Greece2Day

Ο Παρθενώνας, ηλικίας περίπου 2.500 ετών, είναι ο σημαντικότερος ναός της αρχαίας Ελλάδας και ένα από τα κορυφαία έργα της υψηλής κλασικής τέχνης. Ήταν αφιερωμένος στην Αθηνά, την προστάτιδα της πόλης, και δεσπόζει στην Ακρόπολη, πάνω από την Αθήνα, ως διαχρονικό σύμβολο της ακμής της.

Τα γλυπτά των αετωμάτων του Παρθενώνα, τα οποία δημιουργήθηκαν υπό την επίβλεψη του γλύπτη Φειδία, θεωρούνται υποδείγματα αρμονίας και αναλογιών. Η επίδρασή τους σημάδεψε την αντίληψη της Δύσης για την ανθρώπινη μορφή και την τέχνη, από τη ρωμαϊκή αρχαιότητα έως τον κλασικισμό και τη σύγχρονη εποχή.

«Είμαστε πολύ βέβαιοι ότι λύσαμε το μυστήριο»

Στο ανατολικό αέτωμα, πάνω από την είσοδο του ναού, απεικονιζόταν η γέννηση της Αθηνάς από το κεφάλι του πατέρα της, του Δία, παρουσία των Ολύμπιων θεών. Το έργο είχε μήκος περίπου 29 μέτρα και περιλάμβανε συνολικά 39 μορφές. Στο κέντρο βρισκόταν ο Δίας, με ύψος περίπου 3,80 μέτρα. Η ακριβής σύνθεση του αετώματος απασχόλησε τους ειδικούς επί αιώνες, καθώς καταστράφηκε κατά τη χριστιανική περίοδο. Τώρα, ύστερα από δεκαετίες έρευνας και αρχαιολογικής "δουλειάς παζλ", μια ομάδα με επικεφαλής τον αρχαιολόγο Βίντσεντς Μπρίνκμαν κατάφερε να συνδυάσει τα σωζόμενα θραύσματα του ανατολικού αετώματος. Ο Μπρίνκμαν διευθύνει το Τμήμα Αρχαιοτήτων και Ασίας της Συλλογής Γλυπτών Λίμπιγκχαους στη Φρανκφούρτη και συνεργάστηκε με την ομάδα του και τη σύζυγό του, Ούλρικε Κοχ-Μπρίνκμαν.

"Είμαστε πολύ, πολύ βέβαιοι ότι λύσαμε το μυστήριο", δήλωσε σε συνέντευξή του στην DW. Η ανασύνθεση παρουσιάζεται πλέον σε έκθεση στο Λίμπιγκχαους. Μόλις περίπου το 20% του συνολικού όγκου του μαρμάρινου έργου έχει διασωθεί. Τα θραύσματα βρίσκονται σε διάφορα μουσεία της Ευρώπης: τα περισσότερα στην Αθήνα, ενώ σημαντικό αριθμό διατηρεί και το Βρετανικό Μουσείο. Ο Βίντσεντς Μπρίνκμαν και η σύζυγός του εργάζονται για περισσότερα από 40 χρόνια πάνω σε αυτό το αποσπασματικό αρχαιολογικό παζλ. Δεν ήταν οι πρώτοι που προσπάθησαν να το λύσουν. Ήδη από τον 19ο αιώνα, πολλοί μελετητές είχαν εξετάσει τα θραύσματα και είχαν διατυπώσει τεκμηριωμένες θεωρίες, βασισμένες στη βαθιά γνώση των αρχαίων πηγών.

Το 1910 δημοσιεύθηκε μελέτη για τα πολυάριθμα θραύσματα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Η ερευνητική ομάδα αξιοποίησε εκείνη την εργασία, αλλά για χρόνια δεν σημειωνόταν ουσιαστική πρόοδος. Η καθοριστική ιδέα ήρθε το 2014, κατά την επίσκεψη του Μπρίνκμαν στο Μουσείο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης. Εκεί είδε μια ρωμαϊκή σαρκοφάγο με ανάγλυφο που απεικόνιζε τη γέννηση της Αθηνάς.

"Και τότε έγινε το κλικ: Μα, είναι όλοι εδώ!", θυμάται ο αρχαιολόγος.

Το iPhone ως εργαλείο αρχαιολογικής έρευνας

Υπάρχουν εννέα τέτοιες σαρκοφάγοι, σχεδόν όλες στη Ρώμη, και καθεμία απεικονίζει διαφορετικά τμήματα του ανατολικού αετώματος. Ο Μπρίνκμαν επισημαίνει ότι η σχέση τους με τα γλυπτά του Παρθενώνα είχε παρατηρηθεί και από άλλους ερευνητές ήδη από τον 19ο αιώνα. Η δική του ομάδα, ωστόσο, προχώρησε σε συστηματική αντιπαραβολή των στοιχείων. Στην έρευνα συνέβαλαν και σύγχρονες τεχνολογίες, όπως οι τρισδιάστατοι σαρωτές και οι εκτυπωτές. Οι ερευνητές ταξίδεψαν σε περίπου 60 σημεία όπου βρίσκονται αυθεντικά θραύσματα. Για την ψηφιακή σάρωση χρειάστηκε μόνο ένα iPhone.

Πώς οι Ρωμαίοι αντέγραψαν την ελληνική τέχνη

Η ψηφιακή σύνθεση των θραυσμάτων στον υπολογιστή αποκάλυψε ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο. "Τις μορφές που μπορούσαμε να συναρμολογήσουμε τις γνωρίζαμε ήδη", θυμάται ο Μπρίνκμαν. Οι Ρωμαίοι είχαν αντιγράψει επανειλημμένα τα γλυπτά του αετώματος, τόσο ως σύνολο όσο και μεμονωμένα. Τα αντίγραφα ταίριαζαν απόλυτα με τα σωζόμενα θραύσματα. Έτσι, οι ερευνητές αναγνώρισαν γνωστές μορφές που δεν είχαν φανταστεί ότι προέρχονταν από το ανατολικό αέτωμα. Με αυτόν τον τρόπο κατέστη δυνατό να ανασυντεθούν πλήρως οι μορφές και η μεταξύ τους διάταξη.

Με τη χρήση τρισδιάστατου εκτυπωτή, η ομάδα δημιούργησε ένα μοντέλο μήκους τεσσάρων μέτρων, σε κλίμακα 1:7,7. Για την έκθεση εκτυπώθηκαν επίσης σε φυσικό μέγεθος τα σημαντικότερα θραύσματα και τοποθετήθηκαν σε πλαίσια που αποδίδουν τις ολοκληρωμένες μορφές. Μια ψηφιακή κινούμενη αναπαράσταση δείχνει τα θραύσματα να ενώνονται και τις μορφές του αετώματος να παίρνουν ξανά τη θέση τους.


Στην έκθεση παρουσιάζονται έργα από τη Συλλογή Γλυπτών Λίμπιγκχαους, καθώς και δάνεια από άλλα μουσεία, μεταξύ των οποίων τα Μουσεία του Βατικανού και το Λούβρο. Αρχικά αναμενόταν να συμμετάσχουν και αντικείμενα από το Μουσείο Ακρόπολης. Η Ελλάδα, όμως, ακύρωσε τη συμμετοχή της όταν έγινε γνωστό ότι το Βρετανικό Μουσείο θα έστελνε επίσης θραύσματα στη Φρανκφούρτη. Τελικά, το Λίμπιγκχαους αποφάσισε να μην εκθέσει ούτε τα θραύσματα που βρίσκονται στην κατοχή του Βρετανικού Μουσείου.

Η διαμάχη για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα

Η απόφαση συνδέεται με τη μακρόχρονη διαμάχη για την ιδιοκτησία και την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα. Η Μεγάλη Βρετανία κατέχει σημαντικό μέρος της ζωφόρου και θραύσματα από τα δύο αετώματα. Οι ελληνικές αρχές διεκδικούν επί δεκαετίες την επιστροφή τους. Στη Βρετανία, τα 56 τμήματα της ζωφόρου είναι γνωστά ως "Ελγίνεια Μάρμαρα", από το όνομα του λόρδου Έλγιν, Βρετανού πρεσβευτή στην Κωνσταντινούπολη στις αρχές του 19ου αιώνα. Ο Έλγιν μετέφερε τα γλυπτά από τον Παρθενώνα στη Μεγάλη Βρετανία, με τη συγκατάθεση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία τότε κυβερνούσε την Ελλάδα.

Στη Βρετανία, τα Γλυπτά θεωρούνται ότι αποκτήθηκαν νόμιμα. Η ελληνική πλευρά, αντίθετα, υποστηρίζει ότι αφαιρέθηκαν παράνομα.

Η διαφορά παρέμενε για χρόνια σε αδιέξοδο. Από τότε που ανέλαβε την εξουσία η κυβέρνηση των Εργατικών στη Βρετανία, έχουν καταγραφεί ορισμένες κινήσεις προσέγγισης, οι οποίες όμως δεν φαίνεται να ήταν αρκετές για να πείσουν την ελληνική πλευρά να δανείσει αρχαιότητες για την έκθεση, εφόσον θα συμμετείχε και το Βρετανικό Μουσείο.

Rating: 0 stars, 0 votes.

Add comment

Comments

There are no comments yet.