Πώς κέρδισε η Δύση τον Ψυχρό Πόλεμο; Ο ρόλος του Ρέιγκαν και το δίλημμα της Κίνας

Published on November 18, 2026 at 5:40 PM

Ο Ρότζερ Ζάκχαϊμ αποδίδει τη νίκη της Δύσης στη στρατιωτική ενίσχυση των ΗΠΑ επί Ρόναλντ Ρέιγκαν. Ο Τεντ Κάρπεντερ εξετάζει τον ρόλο του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ και εξηγεί γιατί μια ανάλογη στρατηγική απέναντι στην Κίνα θα μπορούσε να οδηγήσει σε πόλεμο.

Από την Ted Carpenter | Reason

Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Κίρκη | Greece2Day

Με το Peace Through Strength ("Ειρήνη μέσω της ισχύος"), ο Ρότζερ Ζάκχαϊμ, διευθυντής του Ινστιτούτου Ρόναλντ Ρέιγκαν, καταβάλλει φιλότιμη προσπάθεια να παρουσιάσει με ελκυστικό τρόπο μια παλιά ιδέα για την εξωτερική πολιτική. Η βασική του θέση είναι ότι η σκληρότερη και πιο διεκδικητική πολιτική του Ρόναλντ Ρέιγκαν, και ιδίως η συντονισμένη ενίσχυση της στρατιωτικής ισχύος των ΗΠΑ, εκφόβισε τη Σοβιετική Ένωση και συνέβαλε τελικά στην ανάδειξη μιας λιγότερο συγκρουσιακής ηγεσίας στο Κρεμλίνο υπό τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Πηγαίνει μάλιστα ένα βήμα παραπέρα. Υποστηρίζει ότι η επίδειξη στρατιωτικής ισχύος από την κυβέρνηση Ρέιγκαν υπήρξε ένας από τους βασικούς παράγοντες που οδήγησαν στη διάλυση της ίδιας της ΕΣΣΔ. Κατά τον Ζάκχαϊμ, η στρατηγική με την οποία οι ΗΠΑ κέρδισαν τον Ψυχρό Πόλεμο θα έπρεπε να αποτελεί πρότυπο για τη σημερινή αμερικανική ηγεσία.

Η σύγκρουση για τις στρατιωτικές δαπάνες επί Ρέιγκαν

Το βιβλίο φωτίζει ορισμένες πτυχές της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης Ρέιγκαν. Περιγράφει επίσης με ιδιαίτερη πληρότητα την ιδεολογική και διοικητική σύγκρουση ανάμεσα σε δύο ισχυρές πτέρυγες των Ρεπουμπλικανών. Η πρώτη, με επικεφαλής τον νεαρό διευθυντή του Γραφείου Διαχείρισης και Προϋπολογισμού Ντέιβιντ Στόκμαν, ήταν αφοσιωμένη στην ισοσκέλιση του προϋπολογισμού και στον περιορισμό του μεγέθους, της ισχύος και του κόστους της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Επιδίωκε να συγκρατήσει τόσο τις στρατιωτικές δαπάνες όσο και τις δαπάνες για την εσωτερική πολιτική. Η αντίπαλη πτέρυγα, υπό τον υπουργό Άμυνας Κάσπαρ Γουάινμπεργκερ, έδινε απόλυτη προτεραιότητα στη δημιουργία μεγαλύτερων και ισχυρότερων ενόπλων δυνάμεων. Για να το πετύχει, ήταν διατεθειμένη να θυσιάσει τους περισσότερους από τους υπόλοιπους στόχους του συντηρητικού κινήματος.

Η εξαιρετικά στενή προσωπική σχέση του Γουάινμπεργκερ με τον Ρέιγκαν και η πολύ μεγαλύτερη πείρα του υπουργού Άμυνας στις εσωτερικές διαμάχες της διοίκησης βοήθησαν τελικά την πτέρυγα των "γερακιών" να επικρατήσει. Ακόμη μεγαλύτερη σημασία είχαν οι προτεραιότητες του ίδιου του Ρέιγκαν.

Ο Ζάκχαϊμ σημειώνει ότι ο Στόκμαν "είχε δίκιο" να ανησυχεί για την τροπή που έπαιρνε η διαμάχη γύρω από τον προϋπολογισμό. "Για τον Ρέιγκαν, η χρηματοδότηση της στρατιωτικής ενίσχυσης ήταν ζήτημα αρχής. Καμιά άλλη προτεραιότητα δεν είχε το ίδιο βάρος. Κατά τον Στόκμαν, αυτή ήταν η καμπή στην οποία “έπαψε να πιστεύει ότι η Επανάσταση του Ρέιγκαν ήταν εφικτή". Εκείνο που φαίνεται να μην είχε καταλάβει ήταν ότι η ουσία της Επανάστασης του Ρέιγκαν βρισκόταν ακριβώς στο ότι ο Ρέιγκαν έβαζε τη στρατιωτική ενίσχυση πάνω απ’ όλα".

Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, η επικράτηση του Γουάινμπεργκερ και των συμμάχων του εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να καθορίζει τις προτεραιότητες των Ρεπουμπλικανών. Η διατήρηση των στρατιωτικών δαπανών σε υψηλά επίπεδα υπερισχύει σχεδόν κάθε άλλου στόχου του κόμματος.


Ο ρόλος του Γκορμπατσόφ στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου

Ο Ζάκχαϊμ επιχειρηματολογεί πιο πειστικά όταν εξετάζει την πολιτική της κυβέρνησης Ρέιγκαν κατά τα τελευταία χρόνια του Ψυχρού Πολέμου στην Ευρώπη, το κύριο θέατρο της μακρόχρονης αναμέτρησης. Ακόμη και όταν εστιάζει αποκλειστικά στις αμερικανοσοβιετικές σχέσεις, όμως, τείνει να γενικεύει και να καταλήγει σε συμπεράσματα που ξεπερνούν τα στοιχεία του. Αποδίδει την αποκλιμάκωση του Ψυχρού Πολέμου στα τέλη της δεκαετίας του 1980 σχεδόν εξ ολοκλήρου στη στρατιωτική ενίσχυση επί Ρέιγκαν. Αυτή αναμφίβολα επηρέασε την πολιτική του Κρεμλίνου. Σημαντικό ρόλο έπαιξαν, όμως, και οι αλλαγές στην ίδια τη σοβιετική ηγεσία.

Όταν ο Γκορμπατσόφ ανέλαβε την εξουσία στη Μόσχα, βρέθηκε επικεφαλής μιας σχετικά νεαρής ηγετικής ομάδας, διατεθειμένης να προχωρήσει σε οικονομικές μεταρρυθμίσεις, να επιτρέψει μια πιο ανοιχτή κοινωνία και να ακολουθήσει μια πιο ευέλικτη και λιγότερο συγκρουσιακή εξωτερική πολιτική. Η αναποτελεσματικότητα του άκαμπτου σοβιετικού συστήματος ήταν πια τόσο διάχυτη ώστε ήταν σχεδόν αδύνατο να την αγνοήσει κανείς.

Χωρίς αυτή την ιδεολογική μετατόπιση, είναι αμφίβολο αν η Μόσχα θα επιδίωκε μια πιο συνεργατική και εποικοδομητική σχέση με τη Δύση, ακόμη και υπό την πίεση της αδιαμφισβήτητης στρατιωτικής υπεροχής των ΗΠΑ. Αν ο Λευκός Οίκος είχε απέναντί του μια σοβιετική ηγεσία παλαιού τύπου που αισθανόταν ολοένα πιο στριμωγμένη, η στρατιωτική ενίσχυση επί Ρέιγκαν θα μπορούσε κάλλιστα να είχε προκαλέσει ανοιχτή αντιπαράθεση, ανάλογη με εκείνη του Βερολίνου ή την κρίση των πυραύλων της Κούβας.

Γιατί η Κίνα διαφέρει από τη Σοβιετική Ένωση

Η επιχειρηματολογία του Ζάκχαϊμ γίνεται πιο αδύναμη όταν επιχειρεί να εφαρμόσει τα υποτιθέμενα διδάγματα της στρατηγικής Ρέιγκαν στις σημερινές γεωπολιτικές προκλήσεις. Τη δεκαετία του 1980, ο διπολισμός παρέμενε το κυρίαρχο γνώρισμα του διεθνούς συστήματος και η Σοβιετική Ένωση ήταν ο μόνος αντίπαλος που μπορούσε να αμφισβητήσει στρατηγικά τις ΗΠΑ. Η ισχύς της, ωστόσο, ήταν μονοδιάστατη. Διέθετε αξιόλογες στρατιωτικές δυνατότητες, αλλά η οικονομία της βρισκόταν σε χρόνια αποδιοργάνωση. Παράλληλα, τα κέρδη που είχε αποκομίσει το Κρεμλίνο στον Τρίτο Κόσμο με την παραπλανητική διπλωματία του, από τη δεκαετία του 1950 έως εκείνη του 1970, είχαν αρχίσει να εξανεμίζονται. Η γνωστή ατάκα που αποδίδεται συχνά στον καγκελάριο της Δυτικής Γερμανίας Χέλμουτ Σμιτ, με αβέβαιη πατρότητα, συνόψιζε αυτή την εικόνα της σοβιετικής υπερδύναμης. Ήταν, κατά την έκφραση εκείνη, κάτι περισσότερο από "Άνω Βόλτα (Η σημερινή Μπουρκίνα Φάσο) με πυρηνικά όπλα".

Ο κόσμος της δεκαετίας του 2020 είναι πολύ πιο σύνθετος. Ο πολυπολισμός εκτείνεται πλέον από την οικονομία στη διπλωματία και στη στρατιωτική ισχύ. Η αμερικανική ηγεσία οφείλει να λαμβάνει σοβαρά υπόψη χώρες όπως η Βραζιλία και η Ινδία και να αντιμετωπίζει με σεβασμό τις θέσεις τους σε ένα ευρύ φάσμα στρατηγικών ζητημάτων. Η Ρωσία είναι μια αδύναμη σκιά της Σοβιετικής Ένωσης, ενώ η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας έχει εξελιχθεί σε ισότιμο στρατηγικό ανταγωνιστή των ΗΠΑ. Οι δυνατότητες του Πεκίνου είναι πολύ πιο σύνθετες και πολυδιάστατες από όσες θα μπορούσε να αναπτύξει η Μόσχα την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Αν η Ουάσιγκτον επιχειρούσε να εκφοβίσει την Κίνα με τον τρόπο που, κατά τον Ζάκχαϊμ, ο Ρέιγκαν εκφόβισε την ΕΣΣΔ, θα άνοιγε τον δρόμο προς την οικονομική χρεοκοπία των ΗΠΑ.

Ακόμη χειρότερα, μια τόσο κοντόφθαλμη στρατηγική θα μπορούσε να προκαλέσει έναν καταστροφικό πόλεμο μεγάλων δυνάμεων με την Κίνα, ακριβώς το είδος πολέμου που οι Αμερικανοί ηγέτες κατόρθωσαν να αποφύγουν στη μακρά αναμέτρηση με τους Σοβιετικούς. Ακόμη και συντριπτική στρατιωτική υπεροχή μπορεί να έχει διαφορετικές συνέπειες, ορισμένες ολέθριες για σχεδόν όλους τους εμπλεκομένους.

Όταν η στρατιωτική ενίσχυση αυξάνει τον κίνδυνο πολέμου

Ο Ζάκχαϊμ φαίνεται να παραβλέπει αυτόν τον κίνδυνο. Επαναλαμβάνει σχεδόν αντανακλαστικά την κοινοτοπία ότι οι δημοκρατίες "είναι από τη φύση τους μη επεκτατικές, καθώς οι πολιτικές ηγεσίες λογοδοτούν σε ένα εκλογικό σώμα που δίνει προτεραιότητα στις οικονομικές του ανάγκες". Ο ισχυρισμός ίσως ευσταθεί αν εξετάσουμε μόνο τις πρόσφατες περιπτώσεις επίσημης απόκτησης αποικιών. Η Βρετανία, η Γαλλία και οι ΗΠΑ, όμως, διέθεταν δημοκρατικούς θεσμούς όταν συγκρότησαν τις αυτοκρατορίες τους. Η ιστορία τους διαψεύδει την ιδέα ότι οι δημοκρατίες είναι εκ φύσεως μη επεκτατικές. Κυρίως, δείχνει ότι μπορούν να καταφύγουν σε επιθετική στρατιωτική δράση με πολλούς άλλους τρόπους. Οι πολυάριθμοι πόλεμοι που επέλεξε να διεξαγάγει η Ουάσιγκτον τα τελευταία χρόνια, χωρίς να υπάρχει ανάγκη, υπονομεύουν καίρια τη θεωρία των "ειρηνικών δημοκρατιών". Και αυτή η δυσάρεστη πραγματικότητα αναγνωρίζεται πλέον ευρέως από τις κοινωνίες σε όλο τον κόσμο.

Η παραδοχή του Ζάκχαϊμ ότι η σημερινή ή μια μελλοντική στρατιωτική ενίσχυση των ΗΠΑ θα υπηρετούσε την ειρήνη παραβλέπει πώς μπορεί να την αντιληφθούν οι άλλες χώρες. Μια κυβέρνηση που θεωρεί τη χώρα της δυνητικό στόχο αμερικανικού εξαναγκασμού μπορεί να εκλάβει την αύξηση της αμερικανικής ισχύος ως σοβαρή απειλή. Θα μπορούσε τότε να μπει στον πειρασμό να ενισχύσει τις δικές της ένοπλες δυνάμεις ή, ακόμη χειρότερα, να αναλάβει προληπτική στρατιωτική δράση.

Με βάση όσα έχει δει ο κόσμος μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, μια ακόμη μεγαλύτερη επίδειξη αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος αυξάνει την πιθανότητα πολέμου και απομακρύνει την ειρήνη που οραματίζεται ο Ζάκχαϊμ. Στη νίκη της δημοκρατικής, καπιταλιστικής Δύσης στον Ψυχρό Πόλεμο, η στρατιωτική ενίσχυση επί Ρέιγκαν έπαιξε δευτερεύοντα ρόλο. Η σημερινή στρατιωτική ενίσχυση είναι ακόμη πιο προβληματική, επειδή δημιουργεί περιττούς κινδύνους και υπονομεύει τον ίδιο της τον σκοπό. Δύσκολα θα εγκαινιάσει έστω και μια σύντομη περίοδο ειρήνης.

Rating: 0 stars, 0 votes.

Add comment

Comments

There are no comments yet.