Συντάξεις σε ΗΠΑ και Γαλλία: Η Αμερική δαπανά τα μισά, αλλά το Κογκρέσο κάνει τα ίδια λάθη

Published on November 18, 2026 at 4:02 PM

Το αμερικανικό Social Security κινδυνεύει με περικοπή παροχών κατά 22% το 2032. Σε αντίθεση με αρκετές χώρες της Βόρειας Ευρώπης, οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν αυτόματο μηχανισμό που να μπορεί να την αποτρέψει.

Από την Jakub Stopl  | Reason

Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Τηλέμαχος | Greece2Day

Εδώ και μερικές εβδομάδες, στη διεθνή ειδησεογραφία κυριαρχούν εικόνες από γαλλικές πόλεις που φλέγονται. Οι μαζικές διαδηλώσεις εξελίχθηκαν σε ταραχές, με συγκρούσεις με την αστυνομία και λεηλασίες. Η αναταραχή εκτυλίσσεται με φόντο μια ευρύτερη δημοσιονομική κρίση. Το δημόσιο χρέος της Γαλλίας έχει φτάσει στο 119% του ΑΕΠ και η κυβέρνηση εκτιμά ότι το φετινό έλλειμμα θα αγγίξει το 5,4% του ΑΕΠ. Η απόδοση του γαλλικού δεκαετούς ομολόγου ξεπέρασε πρόσφατα το 5% για πρώτη φορά από το 2002.

Πολλοί από όσους κατεβαίνουν στους δρόμους ζητούν αύξηση των δημόσιων δαπανών, όμως τα περιθώρια του γαλλικού κράτους έχουν στενέψει. Το 2024 οι συνολικές δημόσιες δαπάνες έφταναν στο 57% του ΑΕΠ και οι κοινωνικές δαπάνες ξεπερνούσαν το 30%. Και τα δύο ποσοστά συγκαταλέγονται στα υψηλότερα του ανεπτυγμένου κόσμου. Μόνο οι δημόσιες συντάξεις απορροφούν περίπου το 14% του ΑΕΠ, δηλαδή σχεδόν το ήμισυ των κοινωνικών δαπανών.

Το ζήτημα έχει έντονη διαγενεακή διάσταση. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι πολυάριθμοι συνταξιούχοι με τη μεγάλη πολιτική επιρροή και από την άλλη οι δυσαρεστημένοι νέοι, που διεκδικούν μεγαλύτερο μερίδιο των δημόσιων πόρων. Στη μέση βρίσκονται οι ήδη πιεσμένοι φορολογούμενοι σε ηλικία εργασίας, οι οποίοι πληρώνουν τον λογαριασμό.

Γιατί οι ΗΠΑ δαπανούν λιγότερα για δημόσιες συντάξεις

Συγκριτικά, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν πολύ πιο στέρεη δημοσιονομική βάση. Το 2023 οι δημόσιες κοινωνικές δαπάνες τους ανήλθαν στο 18% του ΑΕΠ, πολύ χαμηλότερα από ό,τι στη Γαλλία. Το ομοσπονδιακό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, το Social Security, κοστίζει περίπου 5% του ΑΕΠ. Ακόμη και αν συνυπολογιστούν οι συντάξεις των εργαζομένων στον δημόσιο τομέα, η συνολική δαπάνη για δημόσιες συντάξεις φτάνει περίπου στο 7% του ΑΕΠ, κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Ο βασικός λόγος είναι ότι το αμερικανικό συνταξιοδοτικό σύστημα στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην ιδιωτική αποταμίευση, μέσω εργοδοτικών προγραμμάτων και λογαριασμών όπως οι 401(k). Οι ιδιωτικές συντάξεις αντιστοιχούν στο 44% όλων των συνταξιοδοτικών πληρωμών στις ΗΠΑ, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στον ΟΟΣΑ. Στη Γαλλία, το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 2%. Για τα δημόσια οικονομικά, η διαφορά είναι τεράστια. Αφού ληφθεί υπόψη η γήρανση του πληθυσμού, στις χώρες με πιο ανεπτυγμένα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά συστήματα αντιστοιχούν περίπου 80 σεντς λιγότερης δημόσιας δαπάνης για κάθε δολάριο που καταβάλλεται ως ιδιωτική σύνταξη. Η συνολική συνταξιοδοτική δαπάνη παραμένει παρόμοια, αλλά μεγαλύτερο μέρος του κόστους καλύπτεται εκτός κρατικού προϋπολογισμού, χωρίς οι συνταξιούχοι να βρίσκονται κατά μέσο όρο σε χειρότερη θέση.

Οι Αμερικανοί συχνά επικαλούνται, και δικαίως, την Ευρώπη ως παράδειγμα του τι μπορεί να συμβεί όταν οι δαπάνες για κοινωνικές παροχές ξεφεύγουν. Στο συνταξιοδοτικό, όμως, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες έχουν θεσπίσει κανόνες που θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις ΗΠΑ να αποφύγουν μια δημοσιονομική κρίση.

Πώς προσαρμόζουν τις συντάξεις η Δανία, η Ολλανδία και η Σουηδία

Η Δανία συνδέει από το 2006 την ηλικία συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής. Με βάση αυτόν τον κανόνα, το όριο θα φτάσει τα 70 έτη έως το 2040. Η Ολλανδία αυξάνει την ηλικία συνταξιοδότησης κατά τα δύο τρίτα κάθε αύξησης του προσδόκιμου ζωής. Τα μεγάλα κεφαλαιοποιητικά επαγγελματικά της ταμεία οφείλουν, επίσης, να μειώνουν τις παροχές όταν τα διαθέσιμά τους δεν επαρκούν.

Η Σουηδία έχει προχωρήσει περισσότερο. Η σύνταξη κάθε εργαζομένου υπολογίζεται με βάση τις εισφορές του και τα χρόνια που αναμένεται να ζήσει η γενιά του μετά τη συνταξιοδότηση. Έτσι, όσο αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής, τόσο μειώνεται αυτόματα η μηνιαία σύνταξη που αντιστοιχεί στις ίδιες εισφορές. Αν το σύστημα εξακολουθεί να εμφανίζει έλλειμμα, ένας μηχανισμός εξισορρόπησης συγκρατεί τις ετήσιες αυξήσεις μέχρι να αποκατασταθεί η ισορροπία, όπως συνέβη το 2010, το 2011 και το 2014. Με αυτούς τους κανόνες, η Σουηδία και η Δανία προβλέπεται να δαπανούν για συντάξεις μικρότερο μερίδιο του ΑΕΠ το 2070 από ό,τι σήμερα.

Οι μηχανισμοί αυτοί δείχνουν πόσο σημαντικοί είναι οι κανόνες του συστήματος, ακόμη και όταν μια χώρα διαθέτει το δημογραφικό πλεονέκτημα των ΗΠΑ. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν περισσότερους κατοίκους άνω των 65 ετών ανά 100 ενηλίκους σε ηλικία εργασίας, αλλά δαπανούν μικρότερο ποσοστό του ΑΕΠ για δημόσιες συντάξεις, ιδίως όταν αφαιρεθούν οι φόροι που επιστρέφουν στο κράτος από τη φορολόγησή τους.

Η Δανία και η Σουηδία, για παράδειγμα, έχουν υψηλότερη ακαθάριστη συνταξιοδοτική δαπάνη από τις ΗΠΑ. Φορολογούν όμως τις συντάξεις αρκετά ώστε το καθαρό κόστος τους να είναι χαμηλότερο. Η Γερμανία, από την πλευρά της, έχει σήμερα την ίδια αναλογία ατόμων άνω των 65 προς εργαζομένους με τη Γαλλία, αλλά δαπανά για δημόσιες συντάξεις περίπου τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ λιγότερο. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η διαφορά αυτή θα διατηρηθεί και το 2050, όταν η αναλογία στη Γερμανία θα είναι αισθητά υψηλότερη από τη γαλλική.

Γιατί το Social Security κινδυνεύει με περικοπές το 2032

Οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν κανέναν από τους μηχανισμούς που χρησιμοποιούν η Δανία, η Ολλανδία και η Σουηδία. Η ηλικία για τη λήψη πλήρους σύνταξης είναι σταθερή στα 67 έτη και δεν ακολουθεί το προσδόκιμο ζωής. Ούτε οι παροχές ούτε οι φόροι προσαρμόζονται αυτόματα όταν τα έσοδα δεν επαρκούν. Η μόνη προσαρμογή που προβλέπεται είναι απότομη. Αν το Κογκρέσο δεν παρέμβει, οι παροχές θα μειωθούν κατά 22% όταν εξαντληθούν τα αποθεματικά του ταμείου το 2032. Η τελευταία φορά που το Κογκρέσο αποκατέστησε την οικονομική ισορροπία του Social Security ήταν το 1983. Οι πιο πρόσφατες αλλαγές, το 2025, αύξησαν τις παροχές για ορισμένους συνταξιούχους του δημόσιου τομέα και μείωσαν τη φορολογική επιβάρυνση των συνταξιούχων για τις παροχές τους, επισπεύδοντας την εξάντληση των αποθεματικών.


Εδώ εντοπίζεται η επικίνδυνη ομοιότητα ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Γαλλία. Και στις δύο χώρες, οι πολιτικοί αποφεύγουν τις αναγκαίες αλλά επώδυνες μεταρρυθμίσεις που θα θίξουν μέρος των ψηφοφόρων τους. Έτσι, μεταθέτουν διαρκώς το πρόβλημα. Ο εκλογικός υπολογισμός είναι σαφής. Δύσκολα το Κογκρέσο θα αφήσει τις παροχές να μειωθούν από τη μια μέρα στην άλλη το 2032. Πιθανότερο είναι να καλύψει το κενό με νέο δανεισμό, πάνω σε ένα ομοσπονδιακό χρέος που ήδη βρίσκεται περίπου στο 121% του ΑΕΠ.

Στην πράξη, ο δανεισμός αυτός έχει ήδη αρχίσει. Όταν το Social Security εμφάνιζε πλεονάσματα, η κυβέρνηση "δαπανούσε αμέσως τα χρήματα, αντί να τα αποταμιεύει", γράφουν η Romina Boccia και ο Ivane Nachkebia του Ινστιτούτου Cato στο βιβλίο τους Reimagining Social Security: Global Lessons for Retirement Policy Changes. Από το 2010, όταν το σύστημα άρχισε να εμφανίζει ταμειακά ελλείμματα, η κυβέρνηση έχει δανειστεί περίπου $1,5 τρισ. για να τα καλύψει. Σύμφωνα με τους δύο συγγραφείς, αν συνυπολογιστούν οι τόκοι, το Social Security προβλέπεται να έχει προσθέσει $5,1 τρισ. στο χρέος έως το 2032.

Ποιες μεταρρυθμίσεις προτείνονται

Οι αυτόματοι μηχανισμοί δεν εγγυώνται υπεύθυνη δημοσιονομική πολιτική. Οι πολιτικοί μπορούν να τους καταργήσουν όπως κάθε άλλο νόμο. Αλλάζουν, όμως, το ποιος πρέπει να αναλάβει δράση. Η οικονομική ισορροπία του συστήματος διατηρείται χωρίς νέα ψηφοφορία, ενώ η κατάργηση των κανόνων που τη διασφαλίζουν απαιτεί νομοθετική απόφαση. Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να ακολουθήσουν το παράδειγμα αρκετών χωρών της Βόρειας Ευρώπης, θεσπίζοντας έναν μηχανισμό που προσαρμόζει αυτόματα τις παροχές όταν τα αποθεματικά δεν επαρκούν, συνδέοντας την ηλικία συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής και διευρύνοντας τη χρήση ιδιωτικών κεφαλαιοποιητικών λογαριασμών.

Οι μεταρρυθμίσεις που χρειάζονται σήμερα οι ΗΠΑ είναι πολύ λιγότερο επώδυνες από εκείνες που αντιμετωπίζει η Γαλλία. Κάθε χρόνος αναβολής, όμως, αυξάνει το κόστος της προσαρμογής. Κάποια μέρα η Αμερική μπορεί να βρεθεί στη θέση της Γαλλίας, να δανείζεται με ολοένα υψηλότερα επιτόκια για να τηρεί υποσχέσεις που δεν μπορεί πια να χρηματοδοτήσει, ώσπου οι αγορές ομολόγων να επιβάλουν τις αποφάσεις που οι πολιτικοί απέφευγαν.

Rating: 0 stars, 0 votes.

Add comment

Comments

There are no comments yet.