Δεν κλείνουν όλες οι επιχειρήσεις με έναν θεαματικό τρόπο. Δεν προηγείται πάντοτε μια χρεοκοπία, ένα λουκέτο που γίνεται πρωτοσέλιδο ή μια ξαφνική κατάρρευση των πωλήσεων.
Ορισμένοι κλάδοι απλώς χάνουν σταδιακά τους πελάτες τους.
Και πολλές φορές η αιτία δεν είναι ούτε η ύφεση ούτε ο ανταγωνισμός. Είναι κάτι πολύ βαθύτερο: οι επόμενες γενιές απλώς δεν ενδιαφέρονται πλέον για το προϊόν ή την υπηρεσία που προσφέρουν.
Μια συζήτηση στο Reddit, στην κοινότητα AskReddit, έθεσε ακριβώς αυτό το ερώτημα: ποιες επιχειρήσεις και επαγγέλματα βρίσκονται σε μια αργή παρακμή επειδή οι νεότεροι καταναλωτές δεν τα χρειάζονται ή δεν τα επιθυμούν;
Οι απαντήσεις σχηματίζουν έναν ενδιαφέροντα κατάλογο οικονομικών και κοινωνικών αλλαγών. Από τις γραφομηχανές και τα έντυπα περιοδικά μέχρι τα εμπορικά κέντρα, τα country clubs, τα μπαρ και τις… ευχετήριες κάρτες.
Πίσω από τη νοσταλγία, όμως, κρύβεται μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία: η Generation Z και οι Millennials αλλάζουν ολόκληρους κλάδους της οικονομίας απλώς αλλάζοντας τις καθημερινές τους συνήθειες.
1. Γραφομηχανές: ένα επάγγελμα που έγινε σχεδόν μουσειακό
Η πρώτη απάντηση ήταν ίσως και η πιο προφανής: οι γραφομηχανές.
Οι τεχνικοί επισκευής τους αποτελούν πλέον ένα εξαιρετικά σπάνιο επάγγελμα. Υπάρχουν ακόμη καταστήματα – ιδιαίτερα σε μεγάλες πόλεις όπως η Νέα Υόρκη – τα οποία συντηρούν παλιές μηχανές για συλλέκτες, συγγραφείς ή λάτρεις του vintage.
Αλλά πρόκειται πλέον περισσότερο για εξειδικευμένη αγορά παρά για πραγματική μαζική βιομηχανία.
Η γραφομηχανή δεν αντικαταστάθηκε απλώς από ένα καλύτερο προϊόν. Αντικαταστάθηκε διαδοχικά από τον προσωπικό υπολογιστή, το laptop, το tablet και τελικά ακόμη και από το smartphone.
2. Συνδρομητική καλωδιακή τηλεόραση: η γενιά του streaming
Ένας από τους κλάδους που αναφέρθηκαν περισσότερο ήταν η καλωδιακή τηλεόραση.
Για δεκαετίες το μοντέλο ήταν απλό: ο καταναλωτής πλήρωνε ένα σχετικά υψηλό μηνιαίο ποσό και αποκτούσε πρόσβαση σε δεκάδες ή εκατοντάδες τηλεοπτικά κανάλια.
Για έναν νέο καταναλωτή που μεγάλωσε με streaming, όμως, η ιδέα να πληρώνει για εκατοντάδες κανάλια τα οποία πιθανότατα δεν θα παρακολουθήσει ποτέ μοιάζει όλο και περισσότερο παράλογη.
Netflix, YouTube και οι υπόλοιπες streaming υπηρεσίες άλλαξαν όχι μόνο τον τρόπο διανομής του περιεχομένου αλλά και την ίδια την καταναλωτική συνήθεια.
Οι νεότερες γενιές δεν περιμένουν πλέον να αρχίσει μια εκπομπή.
Θέλουν να επιλέγουν τι θα δουν και πότε θα το δουν.
Στην ίδια κατηγορία αρκετοί εντάσσουν και τις κινηματογραφικές αίθουσες, αν και η εμπειρία του κινηματογράφου παραμένει σαφώς δυσκολότερο να αντικατασταθεί πλήρως.
3. Προσωποποιημένα προσκλητήρια και επιστολόχαρτα
Κάποτε η επιλογή προσκλητηρίων γάμου αποτελούσε ολόκληρη διαδικασία.
Οι πελάτες πήγαιναν σε εξειδικευμένα καταστήματα, ξεφύλλιζαν καταλόγους, επέλεγαν χαρτί, γραμματοσειρές και σχέδια και παρήγγελλαν εκατοντάδες τυπωμένες προσκλήσεις.
Σήμερα ένα μεγάλο μέρος αυτής της αγοράς έχει μεταφερθεί στο διαδίκτυο.
Και σε πολλές περιπτώσεις το χαρτί έχει εξαφανιστεί εντελώς.
Προσκλήσεις γάμων, ευχαριστήριες κάρτες και ανακοινώσεις αποστέλλονται πλέον ψηφιακά, περιορίζοντας μια ολόκληρη παραδοσιακή αγορά εκτυπώσεων.
4. Ταξιδιωτικά πρακτορεία: όταν όλοι έγιναν ταξιδιωτικοί πράκτορες
Πριν από το internet, η οργάνωση ενός σύνθετου ταξιδιού απαιτούσε συχνά επαγγελματία.
Ο ταξιδιωτικός πράκτορας διέθετε πρόσβαση σε πληροφορίες, κρατήσεις και συστήματα που ο απλός ταξιδιώτης δεν είχε.
Σήμερα ο καταναλωτής μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να συγκρίνει αεροπορικά εισιτήρια, ξενοδοχεία, αυτοκίνητα και δραστηριότητες από τον καναπέ του.
Τα ταξιδιωτικά γραφεία φυσικά δεν έχουν εξαφανιστεί. Μετακινούνται όμως όλο και περισσότερο προς εξειδικευμένες υπηρεσίες: σύνθετα ταξίδια, luxury tourism, οργανωμένες εκδρομές ή προορισμούς όπου η τοπική τεχνογνωσία εξακολουθεί να έχει αξία.
Το απλό "θέλω αεροπορικό εισιτήριο και ξενοδοχείο" έχει σε μεγάλο βαθμό αυτοματοποιηθεί.
5. Τσαγκάρηδες: θύματα της οικονομίας του «πέτα και αγόρασε άλλο»
Οι υποδηματοποιοί και τα καταστήματα επισκευής παπουτσιών εμφανίζονται επίσης στον κατάλογο.
Το πρόβλημα είναι απλό.
Μεγάλο μέρος των σύγχρονων παπουτσιών είναι τόσο φθηνό ώστε η επισκευή τους συχνά δεν συμφέρει οικονομικά.
Γιατί να πληρώσει κάποιος για καινούργια σόλα όταν με λίγα περισσότερα χρήματα μπορεί να αγοράσει καινούργια παπούτσια;
Υπάρχει όμως μια ενδιαφέρουσα εξαίρεση. Σε ορισμένες περιοχές τα καλά καταστήματα επισκευής εμφανίζουν μεγάλη ζήτηση, καθώς η αναβίωση ποιοτικών υποδημάτων και η τάση προς πιο βιώσιμη κατανάλωση δημιουργούν ξανά πελατεία.
Διαβάστε ακόμα: Η Pizza Hut κλείνει 68 εστιατόρια στο Ηνωμένο Βασίλειο
6. Bowling: όταν ένα άθλημα διώχνει τους περιστασιακούς πελάτες του
Οι αίθουσες bowling εξαφανίζονται σταδιακά από πολλές αμερικανικές πόλεις. Κάποιοι χρήστες θεωρούν ότι ο κλάδος συνέβαλε ο ίδιος στην παρακμή του.
Πολλά bowling alleys επικεντρώθηκαν υπερβολικά στις οργανωμένες λίγκες, αφήνοντας περιορισμένο χώρο και χρόνο για τον περιστασιακό πελάτη.
Όταν παράλληλα το κόστος μιας βραδιάς bowling αυξάνεται, οι νεότεροι καταναλωτές διαθέτουν πλέον δεκάδες άλλες επιλογές ψυχαγωγίας.
7. Καθαριστήρια: τα ρούχα άλλαξαν
Για τις προηγούμενες γενιές, το στεγνοκαθαριστήριο αποτελούσε μέρος της καθημερινότητας.
Κοστούμια, φορέματα και επαγγελματικά ρούχα απαιτούσαν τακτικό καθάρισμα.
Η εξάπλωση του casual ντυσίματος και ιδιαίτερα η χαλάρωση των επαγγελματικών dress codes άλλαξαν την αγορά.
Ένας νέος εργαζόμενος που πηγαίνει στο γραφείο με sneakers, chinos και ένα πουκάμισο που πλένεται στο πλυντήριο έχει πολύ μικρότερη ανάγκη από καθαριστήριο σε σχέση με τον πατέρα ή τον παππού του.
8. Περιοδικά και εφημερίδες: η μεγάλη μετακίνηση στην οθόνη
Ίσως κανένας κλάδος δεν συμβολίζει περισσότερο τη γενεαλογική αλλαγή από τα έντυπα μέσα ενημέρωσης.
Εφημερίδες, περιοδικά, comics και έντυπες εκδόσεις βρίσκονται αντιμέτωπα με μια γενιά που έχει μάθει να καταναλώνει πληροφορίες σχεδόν αποκλειστικά από οθόνες.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι το περιεχόμενο έγινε ψηφιακό.
Χάθηκε και η ίδια η συνήθεια της αγοράς ενός περιοδικού, του ξεφυλλίσματος μιας εφημερίδας ή της τακτικής έντυπης συνδρομής.
9. Χορδιστές πιάνων – και ίσως η ίδια η μουσική εκπαίδευση
Τα παραδοσιακά όρθια πιάνα κάποτε αποτελούσαν σχεδόν σύμβολο της μεσοαστικής οικογένειας.
Σήμερα μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολο ακόμη και να χαρίσει κάποιος ένα παλιό πιάνο.
Μαζί τους μειώνεται αναπόφευκτα και η αγορά των επαγγελματιών που τα κουρδίζουν.
Ορισμένοι μουσικοί επισημαίνουν και μια βαθύτερη αλλαγή: λιγότεροι έφηβοι φαίνεται να ενδιαφέρονται να δημιουργήσουν συγκροτήματα ή να μάθουν παραδοσιακά μουσικά όργανα, καθώς η ψηφιακή ψυχαγωγία καταλαμβάνει ολοένα μεγαλύτερο μέρος του ελεύθερου χρόνου.
10. Εθελοντικές οργανώσεις: όταν εξαφανίζεται ο ελεύθερος χρόνος
Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα απάντηση δεν αφορά επιχείρηση αλλά ολόκληρη την οικονομία του εθελοντισμού.
Φεστιβάλ, πολιτιστικοί σύλλογοι, τοπικές διοργανώσεις και κοινοτικές δραστηριότητες στηρίζονταν επί δεκαετίες σε ανθρώπους που διέθεταν δωρεάν χρόνο.
Σε περιοχές με υψηλό κόστος ζωής, όμως, πολλοί εργαζόμενοι αναγκάζονται να έχουν δεύτερη δουλειά ή παράλληλες δραστηριότητες για πρόσθετο εισόδημα.
Ο χρόνος που κάποτε αφιερωνόταν στην κοινότητα έχει μετατραπεί σε χρόνο εργασίας.
11. Country clubs: τι θα συμβεί μετά τους Baby Boomers;
Ένας εργαζόμενος στον συγκεκριμένο κλάδο περιέγραψε μια εντυπωσιακή δημογραφική πραγματικότητα.
Σε club με περίπου 600 μέλη, μόλις περίπου 30 ήταν κάτω των 45 ετών.
Τα παραδοσιακά country clubs στηρίχθηκαν σε μεγάλο βαθμό σε γενιές για τις οποίες η συμμετοχή σε ένα ιδιωτικό club αποτελούσε ταυτόχρονα κοινωνικό status, επαγγελματικό networking και ψυχαγωγία.
Για πολλούς Millennials και Gen Z, η συγκεκριμένη κουλτούρα φαίνεται πολύ λιγότερο ελκυστική.
12. Nightclubs: πού πήγε η νυχτερινή έξοδος;
Η εποχή κατά την οποία οι νέοι ντύνονταν εντυπωσιακά το Σάββατο το βράδυ, περίμεναν στην ουρά ενός club και διεκδικούσαν είσοδο σε VIP χώρους φαίνεται να υποχωρεί.
Τα μεγάλα dance clubs αντιμετωπίζουν αλλαγές τόσο στις καταναλωτικές συνήθειες όσο και στον τρόπο κοινωνικοποίησης.
Η έξοδος δεν εξαφανίστηκε.
Απλώς δεν έχει πλέον υποχρεωτικά τη μορφή του nightclub.
13. Μπαρ και μικρές ζυθοποιίες: η Gen Z πίνει λιγότερο
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αγορά αλκοόλ.
Νεότεροι καταναλωτές εμφανίζονται περισσότερο ευαισθητοποιημένοι γύρω από την υγεία, ενώ το υψηλό κόστος των ποτών λειτουργεί επίσης αποτρεπτικά.
Τα παραδοσιακά μπαρ χάνουν παράλληλα μια παλαιότερη κατηγορία εξαιρετικά πιστών πελατών: ανθρώπους που μπορούσαν να περνούν πολλές ώρες κάθε εβδομάδα στο ίδιο κατάστημα.
Η αλλαγή επηρεάζει και τις μικρές craft breweries και taprooms, αρκετές από τις οποίες αντιμετωπίζουν πλέον πιέσεις.
14. Πολυκαταστήματα και εμπορικά κέντρα
Macy’s, JCPenney και το παραδοσιακό αμερικανικό department store βρίσκονται αντιμέτωπα με ένα θεμελιώδες ερώτημα:
Γιατί να πάει κάποιος εκεί;
Για τα ρούχα υπάρχει ακόμη λόγος – ο καταναλωτής θέλει συχνά να τα δοκιμάσει.
Αλλά για μια οικιακή συσκευή ή ένα αντικείμενο για το σπίτι, το ηλεκτρονικό εμπόριο προσφέρει τεράστια ποικιλία, εύκολη σύγκριση τιμών και παράδοση στην πόρτα.
Μαζί με τα πολυκαταστήματα υποχωρούν και τα παραδοσιακά malls, πολλά από τα οποία στις ΗΠΑ θυμίζουν πλέον φαντάσματα της καταναλωτικής κουλτούρας των δεκαετιών του 1980 και του 1990.
15. Καζίνο: γιατί να ταξιδέψεις όταν μπορείς να τζογάρεις από το κινητό;
Το ερώτημα για τα καζίνο είναι εύλογο.
Η Gen Z θα ταξιδέψει πράγματι σε ένα φυσικό καζίνο ή θα προτιμήσει τις online πλατφόρμες;
Ο ψηφιακός τζόγος αφαιρεί ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα που είχαν κάποτε τα καζίνο: την αποκλειστική πρόσβαση στο παιχνίδι.
Πλέον το "καζίνο" μπορεί να βρίσκεται μέσα στην τσέπη του καταναλωτή.
16. Εκκλησίες
Στη συζήτηση εμφανίστηκαν και οι εκκλησίες, κυρίως λόγω της μείωσης της θρησκευτικής συμμετοχής των νεότερων γενεών σε αρκετές δυτικές κοινωνίες.
Η τάση έχει ευρύτερες συνέπειες από την ίδια τη θρησκευτική πρακτική.
Λιγότεροι πιστοί σημαίνουν μικρότερα έσοδα, δυσκολότερη συντήρηση κτιρίων και τελικά συγχωνεύσεις ή κλείσιμο ενοριών.
17. Παραδοσιακά ρολόγια και ρολόγια δαπέδου
Το smartphone έκανε κάτι που κάποτε φαινόταν αδιανόητο: κατάργησε σε μεγάλο βαθμό την πρακτική ανάγκη του ρολογιού χειρός.
Τα μηχανικά ρολόγια επιβιώνουν ως κόσμημα, status symbol ή συλλεκτικό αντικείμενο, ενώ τα smartwatches δημιούργησαν μια εντελώς νέα αγορά.
Πολύ δυσκολότερη είναι η κατάσταση για τα παραδοσιακά μεγάλα ρολόγια δαπέδου. Αντικείμενα εξαιρετικής κατασκευής που κάποτε αποτελούσαν οικογενειακά κειμήλια πωλούνται σήμερα μεταχειρισμένα για εντυπωσιακά χαμηλές τιμές.
18. Ευχετήριες κάρτες και καρτ ποστάλ
"Γιατί μια κάρτα γενεθλίων κοστίζει 6 ή 8 δολάρια;" αναρωτήθηκε χαρακτηριστικά ένας χρήστης.
Το ερώτημα συνοψίζει το πρόβλημα.
Όταν ένα μήνυμα στο WhatsApp, ένα GIF ή ένα προσωπικό video είναι δωρεάν και φτάνει αμέσως στον παραλήπτη, η αγορά μιας ακριβής χάρτινης κάρτας γίνεται δυσκολότερο να δικαιολογηθεί.
Ακόμη περισσότερο αυτό ισχύει για τις καρτ ποστάλ.
Για μια γενιά που μπορεί να ανεβάσει φωτογραφία από τις διακοπές της στο Instagram μέσα σε δευτερόλεπτα, η ιδέα να αγοράσει γραμματόσημο και να περιμένει ημέρες μέχρι να φτάσει μια φωτογραφία του προορισμού μοιάζει σχεδόν εξωτική.
19. Arcades και παραδοσιακά παιχνίδια
Οι αίθουσες ηλεκτρονικών παιχνιδιών αποτελούσαν κάποτε βασικό σημείο συνάντησης των νέων.
Σήμερα ανταγωνίζονται smartphones, consoles και πανίσχυρους gaming υπολογιστές που προσφέρουν ασύγκριτα μεγαλύτερη ποικιλία.
Στη συζήτηση τέθηκε ακόμη και το μέλλον των έντυπων βιβλίων για tabletop role-playing games: γιατί να αγοράσει κάποιος ακριβά βιβλία όταν μεγάλο μέρος της εμπειρίας μπορεί να μεταφερθεί σε εφαρμογές;
20. Καταστήματα ηλεκτρονικών
Ακόμη και αλυσίδες όπως η Best Buy αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της φυσικής λιανικής.
Ο καταναλωτής μπορεί να διαβάσει reviews, να συγκρίνει τεχνικά χαρακτηριστικά και να παραγγείλει online.
Τα φυσικά καταστήματα αναγκάζονται έτσι να διευρύνουν συνεχώς τις κατηγορίες προϊόντων τους, αναζητώντας λόγους για να περάσει ο καταναλωτής την πόρτα.
21. Οικογενειακά εστιατόρια
Τα παραδοσιακά family restaurants αντιμετωπίζουν επίσης μια αλλαγή γενεών.
Οι νεότεροι καταναλωτές αναζητούν διαφορετικές γαστρονομικές εμπειρίες, ενώ η μετακίνηση πληθυσμών από μικρότερες πόλεις προς μεγάλα αστικά κέντρα αλλάζει τη γεωγραφία της αγοράς.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η περίπτωση των παραδοσιακών κινεζοαμερικανικών εστιατορίων.
Πολλά δημιουργήθηκαν από μετανάστες οι οποίοι εργάστηκαν εξαντλητικά ώστε τα παιδιά τους να μη χρειαστεί να κάνουν την ίδια δουλειά.
Η κοινωνική επιτυχία της πρώτης γενιάς μπορεί, παραδόξως, να οδηγήσει στην εξαφάνιση της επιχείρησης στη δεύτερη.
22. Και τέλος… το baseball;
Στη λίστα εμφανίστηκε ακόμη και ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της αμερικανικής κουλτούρας: το baseball.
Το επιχείρημα είναι ότι οι αγώνες είναι μεγάλοι σε διάρκεια, τα εισιτήρια ακριβά και οι νεότεροι καταναλωτές έχουν πολύ περισσότερες εναλλακτικές μορφές ψυχαγωγίας.
Το baseball φυσικά απέχει πολύ από το να εξαφανιστεί. Αλλά η αναφορά του είναι ενδεικτική μιας μεγαλύτερης αλλαγής.
Δεν πεθαίνουν οι επιχειρήσεις – πεθαίνουν οι συνήθειες
Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο συμπέρασμα της συζήτησης.
Οι περισσότερες από αυτές τις δραστηριότητες δεν απειλούνται επειδή εμφανίστηκε ένας ανταγωνιστής που κάνει ακριβώς το ίδιο πράγμα φθηνότερα.
Απειλούνται επειδή η ανάγκη που εξυπηρετούσαν άλλαξε ή εξαφανίστηκε.
Η γραφομηχανή δεν έχασε από μια καλύτερη γραφομηχανή. Έχασε από τον υπολογιστή.
Το ταξιδιωτικό γραφείο δεν έχασε από ένα καλύτερο ταξιδιωτικό γραφείο. Έχασε από τη δυνατότητα του καταναλωτή να οργανώνει μόνος του το ταξίδι.
Η καλωδιακή τηλεόραση δεν χάνει απλώς από έναν φθηνότερο πάροχο. Χάνει από μια γενιά που δεν αντιλαμβάνεται καν γιατί πρέπει να υπάρχει τηλεοπτικό πρόγραμμα.
Η καρτ ποστάλ δεν έχασε από μια καλύτερη καρτ ποστάλ. Έχασε από το Instagram και το WhatsApp.
Και το παραδοσιακό ρολόι δεν έχασε μόνο από κάποιο φθηνότερο ρολόι. Έχασε πρώτα από το smartphone και στη συνέχεια από το smartwatch.
Αυτό είναι και το σκληρότερο μάθημα για κάθε επιχείρηση.
Ο πραγματικός ανταγωνιστής της δεν είναι πάντοτε η διπλανή εταιρεία.
Μπορεί να είναι μια νέα τεχνολογία, μια κοινωνική αλλαγή ή απλώς μια νέα γενιά που αποφασίζει ότι δεν χρειάζεται πλέον αυτό που οι προηγούμενες θεωρούσαν αυτονόητο.
Add comment
Comments