Λατινική Αμερική αλλάζει χρώμα. Και αυτή τη φορά η μετατόπιση είναι δύσκολο να αποδοθεί σε μία μεμονωμένη εκλογική συγκυρία.
Από τον Αλέξανδρο Σκούρα | Liberal.gr
Η Αργεντινή του Χαβιέρ Μιλέι άνοιξε τον δρόμο. Ακολούθησαν δεξιές ή κεντροδεξιές νίκες στον Ισημερινό, στη Βολιβία, στη Χιλή, στο Περού και, πριν από λίγους μήνες, στην Κολομβία. Η τελευταία έχει ιδιαίτερο συμβολισμό, αφού ο Γκουστάβο Πέτρο ήταν ο πρώτος αριστερός πρόεδρος στην ιστορία της χώρας. Τώρα, ακόμη και στη Βραζιλία, ο Φλάβιο Μπολσονάρου πέρασε στον δεύτερο γύρο απέναντι στον Λούλα, επιβεβαιώνοντας ότι η τάση δεν περιορίζεται στις μικρότερες οικονομίες της περιοχής. Το Reuters μιλά πλέον ανοιχτά για "δεξιόστροφη μετατόπιση" στη Λατινική Αμερική.
Δεν σημαίνει ότι η ήπειρος έγινε ξαφνικά οικονομικά φιλελεύθερη και κοινωνικά συντηρητική. Οι νέες Δεξιές διαφέρουν πολύ μεταξύ τους. Άλλος είναι ο οικονομικός ριζοσπαστισμός του Μιλέι, άλλος ο κοινωνικός συντηρητισμός του Καστ στη Χιλή και άλλο το αυταρχικό κατά πολλούς μοντέλο νόμου και τάξης που έχει καταστήσει τον Μπουκέλε πρότυπο για μεγάλο τμήμα της περιοχής. Αυτό που τους ενώνει περισσότερο είναι αυτό που απορρίπτουν.
Και απορρίπτουν μια μακρά περίοδο κατά την οποία η Αριστερά υποσχέθηκε κοινωνική δικαιοσύνη αλλά παρέδωσε στασιμότητα, δημοσιονομικό εκτροχιασμό, πληθωρισμό, ανασφάλεια και ένα κράτος ανίκανο να εκπληρώσει ακόμη και την πιο στοιχειώδη υποχρέωσή του: να προστατεύσει τον πολίτη. Η εγκληματικότητα και η οικονομία εμφανίζονται σταθερά στις αναλύσεις ως βασικοί κινητήρες της σημερινής στροφής. Οι ψηφοφόροι δεν διαβάζουν πολιτικά μανιφέστα. Κρίνουν εάν μπορούν να κυκλοφορούν στον δρόμο, εάν ο μισθός τους κρατά την αξία του και εάν πιστεύουν ότι τα παιδιά τους θα ζήσουν καλύτερα από τους ίδιους.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, λιγότερο συζητημένη διάσταση. Η πολιτική μετατόπιση συμπίπτει χρονικά με μια τεράστια αλλαγή στην αμερικανική ήπια ισχύ. Για δεκαετίες οι Ηνωμένες Πολιτείες, κυρίως μέσω της USAID και του State Department, διέθεταν δισεκατομμύρια σε προγράμματα για τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την κοινωνία των πολιτών, τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, την πολιτική συμμετοχή και μια σειρά προοδευτικών προτεραιοτήτων. Μόνο μεταξύ 2018 και 2023 η USAID διέθεσε περίπου €9 δισ. παγκοσμίως για την ενίσχυση της δημοκρατίας. Στη Λατινική Αμερική τα προγράμματα περιλάμβαναν στήριξη της κοινωνίας των πολιτών, των μέσων ενημέρωσης και της πολιτικής συμμετοχής υποεκπροσωπούμενων ομάδων.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι η USAID "έβγαζε" αριστερές κυβερνήσεις. Μια τέτοια θέση θα ήταν υπερβολική. Δημιουργούσε όμως αναμφίβολα ένα οικοσύστημα θεσμών, ΜΚΟ, ακτιβιστών και δημόσιου λόγου του οποίου η γλώσσα και οι προτεραιότητες βρίσκονταν πολύ συχνότερα κοντά στη δυτική προοδευτική κεντροαριστερά παρά στη λατινοαμερικανική συντηρητική παράταξη. Μετά την ουσιαστική κατάργηση της USAID ως ανεξάρτητου φορέα το 2025, αυτό το σύστημα επιρροής συρρικνώθηκε απότομα.
Θα ήταν λοιπόν επιπόλαιο να ισχυριστεί κανείς ότι υπάρχει αποδεδειγμένη αιτιώδης σχέση. Θα ήταν όμως εξίσου επιπόλαιο να αρνηθεί κανείς ότι κάτι σημαντικό έχει αλλάξει. Για δύο δεκαετίες η Λατινική Αμερική αποτέλεσε ένα από τα μεγάλα εργαστήρια της Αριστεράς. Οι πολίτες είχαν χρόνο να δοκιμάσουν τις υποσχέσεις της στην πράξη. Σήμερα φαίνεται ότι σε ολοένα περισσότερες χώρες ζητούν κάτι διαφορετικό: ασφάλεια, ανάπτυξη, μικρότερο κράτος και λιγότερη ιδεολογία.
Και εδώ ο Μιλέι ίσως έχει μεγαλύτερη σημασία από όλους τους υπόλοιπους. Δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία εκλογική ήττα της Αριστεράς. Μπορεί να αποδειχθεί η έμπρακτη διάψευση της ιδέας ότι η οικονομική κακοδαιμονία της Λατινικής Αμερικής είναι περίπου φυσικός νόμος. Η Αργεντινή βρέθηκε για δεκαετίες εγκλωβισμένη σε έναν φαύλο κύκλο κρατισμού, ελλειμμάτων, πληθωρισμού και πελατειακών υποσχέσεων. Η προσπάθεια του Μιλέι δείχνει τουλάχιστον ότι αυτή η πορεία δεν είναι δεδομένη. Οι πολιτικές επιλογές έχουν συνέπειες, επομένως μπορούν και να αλλάξουν τη μοίρα της κάθε χώρας.
Ίσως, λοιπόν το περίφημο "συντηρητικό κύμα" να μην είναι τόσο μυστηριώδες. Ίσως, είναι αυτό που συμβαίνει όταν οι πολίτες συγκρίνουν τις υποσχέσεις μιας πολιτικής παράταξης με τα αποτελέσματά της και, ταυτόχρονα, βλέπουν κάπου δίπλα τους την απόδειξη ότι υπάρχει εναλλακτικός δρόμος.
Add comment
Comments