Η Σύγχρονη Νομισματική Θεωρία (Modern Monetary Theory - MMT) έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια από μια ακαδημαϊκή σχολή σκέψης σε αντικείμενο έντονων πολιτικών συζητήσεων. Υποστηρικτές της θεωρούν ότι τα κράτη που εκδίδουν το δικό τους νόμισμα μπορούν να χρηματοδοτούν πολύ μεγαλύτερες δημόσιες δαπάνες μέσω δημιουργίας χρήματος, χωρίς να ανησυχούν υπερβολικά για τα δημοσιονομικά ελλείμματα.
Η διάδοση της ποσοτικής χαλάρωσης (Quantitative Easing - QE) μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση και ιδιαίτερα κατά την πανδημία οδήγησε πολλούς στο συμπέρασμα ότι η MMT εφαρμόζεται ήδη στην πράξη.
Ωστόσο, σύμφωνα με πολλούς οικονομολόγους, πρόκειται για μια θεμελιώδη παρεξήγηση.
Παρότι και οι δύο προσεγγίσεις περιλαμβάνουν δημιουργία νέου χρήματος, οι στόχοι, η φιλοσοφία και οι πιθανές συνέπειές τους διαφέρουν ριζικά.
Το κρίσιμο ερώτημα: Πόσο ανεκμετάλλευτη είναι πραγματικά η οικονομία;
Στην καρδιά της διαφωνίας βρίσκεται η έννοια του λεγόμενου “κενού παραγωγής” (output gap).
Η συμβατική οικονομική θεωρία υποστηρίζει ότι οι οικονομίες λειτουργούν συνήθως κοντά στις παραγωγικές τους δυνατότητες. Όταν όμως συμβεί ένα σοκ - όπως μια χρηματοπιστωτική κρίση ή μια ενεργειακή αναταραχή - η οικονομία υποχωρεί προσωρινά κάτω από το συνολικό δυναμικό της.
Σε αυτές τις περιπτώσεις παρεμβαίνουν οι κεντρικές τράπεζες μέσω εργαλείων όπως η ποσοτική χαλάρωση, με στόχο να επιταχύνουν την επιστροφή στην κανονικότητα.
Η MMT βλέπει τα πράγματα εντελώς διαφορετικά.
Οι υποστηρικτές της θεωρούν ότι ο ιδιωτικός τομέας αδυνατεί διαχρονικά να δημιουργήσει επαρκή ζήτηση και επομένως οι οικονομίες λειτουργούν μόνιμα κάτω από τις πραγματικές τους δυνατότητες.
Με άλλα λόγια, η MMT δεν αντιμετωπίζει το παραγωγικό κενό ως προσωρινή ανωμαλία αλλά ως μόνιμο χαρακτηριστικό του καπιταλιστικού συστήματος.
Γιατί η MMT ζητά μόνιμη δημιουργία χρήματος
Αυτή η διαφορά οδηγεί και σε διαφορετικές πολιτικές προτάσεις.
Η ποσοτική χαλάρωση χρησιμοποιείται ως προσωρινό εργαλείο στήριξης. Όταν η οικονομία ανακάμπτει, η ανάγκη για νέες παρεμβάσεις υποχωρεί.
Η MMT, αντίθετα, προτείνει συνεχή δημοσιονομική επέκταση μέσω δημιουργίας νέου χρήματος.
Το κράτος θα μπορεί να χρηματοδοτεί διαρκώς:
- Δημόσια έργα
- Συντάξεις
- Κοινωνικές παροχές
- Υγειονομικές δαπάνες
- Προγράμματα πλήρους απασχόλησης
Οι υποστηρικτές της θεωρίας θεωρούν ότι μεγάλο μέρος του νέου χρήματος θα απορροφάται από αποταμιεύσεις και δεν θα μετατρέπεται αυτομάτως σε πληθωρισμό.
Οι επικριτές όμως διαφωνούν έντονα.
Ο φόβος του πληθωρισμού
Πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η MMT υποτιμά σοβαρά τους κινδύνους του πληθωρισμού.
Η θεωρία δέχεται κριτική επειδή:
- Υποβαθμίζει τον ρόλο των προσδοκιών των πολιτών.
- Δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη την υποτίμηση του νομίσματος.
- Υποθέτει ότι οι πολίτες θα συνεχίσουν επ’ αόριστον να κρατούν όλο και περισσότερα μετρητά χωρίς να τα ξοδεύουν.
- Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τους επικριτές, είναι ότι η MMT υπερεκτιμά το μέγεθος του παραγωγικού κενού και υποεκτιμά τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης αύξησης των τιμών.
Τα παραδείγματα της Λατινικής Αμερικής
Οι αντίπαλοι της θεωρίας συχνά επικαλούνται εμπειρίες από τη Λατινική Αμερική.
Στη Χιλή του 1972, κυβερνητικοί αξιωματούχοι υποστήριζαν ότι η οικονομία λειτουργούσε πολύ κάτω από τις δυνατότητές της και ότι υπήρχε τεράστιο περιθώριο αύξησης της παραγωγής.
Λίγα χρόνια αργότερα ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 500%.
Παρόμοια περίπτωση καταγράφηκε και στην Αργεντινή.
Το 2019 ο Αλμπέρτο Φερνάντες υποστήριζε ότι η οικονομία διέθετε τεράστιες ανεκμετάλλευτες δυνατότητες και ότι χρειαζόταν ισχυρή κρατική ώθηση.
Κατά τη διάρκεια της θητείας του, ο πληθωρισμός ξεπέρασε το 200%.
Οι υποστηρικτές της MMT απορρίπτουν αυτές τις συγκρίσεις, ωστόσο οι επικριτές θεωρούν ότι αποτελούν σαφή προειδοποίηση για τους κινδύνους της υπερβολικής νομισματικής επέκτασης.
Η θεμελιώδης διαφορά μεταξύ QE και MMT
Παρά την κοινή χρήση της δημιουργίας χρήματος, οι δύο προσεγγίσεις λειτουργούν διαφορετικά.
Ποσοτική Χαλάρωση (QE)
Η κεντρική τράπεζα αγοράζει κρατικά ομόλογα και άλλα περιουσιακά στοιχεία.
Το νέο χρήμα εισέρχεται πρώτα στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η διαδικασία είναι έμμεση.
Η εφαρμογή της γίνεται από ανεξάρτητες κεντρικές τράπεζες.
Σύγχρονη Νομισματική Θεωρία (MMT)
Το νέο χρήμα χρηματοδοτεί απευθείας κρατικές δαπάνες.
Τα κεφάλαια φτάνουν γρήγορα στα νοικοκυριά και στην κατανάλωση.
Η διαδικασία είναι άμεση.
Η διαχείριση περνά ουσιαστικά στα χέρια των εκλεγμένων κυβερνήσεων.
Αυτό ακριβώς αποτελεί και το μεγαλύτερο σημείο αντιπαράθεσης.
Μπορούν οι πολιτικοί να αντισταθούν στον πειρασμό;
Η ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών δημιουργήθηκε ακριβώς για να αποτρέψει τις κυβερνήσεις από την υπερβολική χρήση του “τυπογραφείου” για βραχυπρόθεσμα πολιτικά οφέλη.
Η MMT προϋποθέτει ότι οι κυβερνήσεις θα χρησιμοποιούν με υπευθυνότητα αυτή τη δύναμη.
Οι επικριτές απαντούν ότι η ιστορία προσφέρει αρκετά παραδείγματα όπου οι πολιτικοί δεν κατάφεραν να αντισταθούν στον πειρασμό της εύκολης χρηματοδότησης.
Γι’ αυτό και αρκετοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι η εφαρμογή της MMT σε μεγάλη κλίμακα θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρές δημοσιονομικές και νομισματικές στρεβλώσεις.
Add comment
Comments