Η Σουηδία προβάλλεται συχνά από πολιτικούς και αναλυτές σε όλο τον κόσμο ως η απόδειξη ότι ένα μεγάλο κράτος πρόνοιας και η εκτεταμένη κρατική παρέμβαση μπορούν να συνυπάρξουν με την οικονομική ευημερία.
Ωστόσο, σύμφωνα με μια διαφορετική ανάγνωση της σουηδικής ιστορίας, η επιτυχία της χώρας δεν οικοδομήθηκε πάνω στον σοσιαλισμό, αλλά σε ένα μείγμα ελεύθερων αγορών, ισχυρών θεσμών, περιορισμένης φορολογίας και βαθιάς κοινωνικής συνοχής.
Η ιστορική εμπειρία της Σουηδίας, υποστηρίζουν οι υποστηρικτές αυτής της προσέγγισης, δείχνει ότι ο πλούτος δημιουργήθηκε πριν από την επέκταση του κράτους πρόνοιας και όχι εξαιτίας της.
Η χώρα που βοήθησε να γεννηθεί ο σύγχρονος καπιταλισμός
Η Σουηδία δεν ήταν ποτέ μια τυπική ευρωπαϊκή οικονομία.
Ήδη από τον Μεσαίωνα, το περίφημο μεταλλείο χαλκού στο Φάλουν εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες επιχειρήσεις της Ευρώπης. Πολλοί οικονομικοί ιστορικοί θεωρούν ότι αποτέλεσε μία από τις πρώτες μορφές εταιρείας με μετοχική σύνθεση στον κόσμο.
Ακόμη πιο σημαντική υπήρξε η δημιουργία της Stockholm Banco, της πρώτης ευρωπαϊκής τράπεζας που εξέδωσε τραπεζογραμμάτια. Η ίδια τράπεζα εξελίχθηκε αργότερα στη Sveriges Riksbank, την πρώτη κεντρική τράπεζα στην παγκόσμια ιστορία.
Με άλλα λόγια, η Σουηδία συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση των σύγχρονων χρηματοπιστωτικών θεσμών που αποτελούν τη βάση της παγκόσμιας οικονομίας.
Η οικονομική απογείωση του 19ου και 20ού αιώνα
Η περίοδος από το 1870 έως το 1970 θεωρείται από πολλούς η χρυσή εποχή της σουηδικής οικονομίας.
Κατά τη διάρκεια αυτών των εκατό ετών, η χώρα συνδύασε:
- ισχυρή προστασία της ιδιοκτησίας,
- ελεύθερες αγορές,
- κράτος δικαίου,
- χαμηλή φορολογία,
- περιορισμένη κρατική παρέμβαση,
- συνεχώς βελτιούμενο εκπαιδευτικό σύστημα.
Το αποτέλεσμα ήταν μια από τις ταχύτερες περιόδους οικονομικής ανάπτυξης που γνώρισε ποτέ η Ευρώπη.
Ακόμη και μετά το κραχ του 1929 και τη Μεγάλη Ύφεση, η Σουηδία κατάφερε να ανακάμψει γρήγορα χάρη στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου γεννήθηκαν μερικές από τις πιο γνωστές πολυεθνικές εταιρείες του κόσμου:
- IKEA
- Volvo
- Tetra Pak
- Alfa Laval
Οι εταιρείες αυτές αναπτύχθηκαν σε ένα περιβάλλον που χαρακτηριζόταν από επιχειρηματική ελευθερία και σχετικά χαμηλό φορολογικό βάρος.
Όταν η Σουηδία επέλεξε το μεγάλο κράτος
Μετά το 1970 η πολιτική κατεύθυνση άλλαξε.
Η χώρα άρχισε να αυξάνει σημαντικά τους φόρους και να διευρύνει τον ρόλο του κράτους στην οικονομία και στην κοινωνία.
Η αλλαγή αυτή δημιούργησε ένα από τα πιο γενναιόδωρα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας στον κόσμο, αλλά συνοδεύτηκε από επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης.
Από πρωταθλήτρια της ευρωπαϊκής ανάπτυξης, η Σουηδία άρχισε σταδιακά να χάνει έδαφος έναντι άλλων ανεπτυγμένων οικονομιών.
Παρότι παρέμεινε μια ιδιαίτερα οργανωμένη κοινωνία με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και τεχνολογική πρωτοπορία, η αυξημένη φορολογία και οι υψηλές δημόσιες δαπάνες περιόρισαν τα αναπτυξιακά της περιθώρια.
Το παράδοξο του προσδόκιμου ζωής
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία αφορά το προσδόκιμο ζωής.
Το 1970, πριν από την εκρηκτική αύξηση της φορολογίας, η Σουηδία κατείχε την πρώτη θέση παγκοσμίως μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών.
Πενήντα χρόνια αργότερα, είχε υποχωρήσει στην όγδοη θέση.
Την ίδια στιγμή, χώρες όπως:
- η Ιαπωνία,
- η Νότια Κορέα,
- η Αυστραλία,
- η Ιρλανδία,
- η Νέα Ζηλανδία,
αναρριχήθηκαν στις πρώτες θέσεις, διατηρώντας γενικά χαμηλότερα επίπεδα φορολογίας και πιο ευέλικτα οικονομικά μοντέλα.
Οι υποστηρικτές των μεταρρυθμίσεων θεωρούν ότι αυτό αποτελεί ένδειξη πως η ποιότητα των θεσμών είναι σημαντικότερη από το μέγεθος του κράτους.
Η επιστροφή στις μεταρρυθμίσεις
Από τη δεκαετία του 1990 η Σουηδία άρχισε σταδιακά να διορθώνει ορισμένες από τις υπερβολές του προηγούμενου μοντέλου.
Ακολούθησε μια σειρά φιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων που είχαν στόχο να ενισχύσουν την επιχειρηματικότητα και τις επενδύσεις.
Το 2004, υπό τον σοσιαλδημοκράτη πρωθυπουργό Γκόραν Πέρσον, καταργήθηκαν ο φόρος κληρονομιάς και ο φόρος δωρεάς.
Την ίδια περίοδο θεσπίστηκαν νέοι κανόνες που διευκόλυναν τις επενδύσεις σε επιχειρήσεις και νεοφυείς εταιρείες.
Οι αλλαγές αυτές συνέβαλαν στην αναγέννηση της επιχειρηματικότητας στη Στοκχόλμη και στην εμφάνιση ενός ισχυρού οικοσυστήματος τεχνολογικών εταιρειών.
Οι μειώσεις φόρων των Σοσιαλδημοκρατών
Η εντυπωσιακή πτυχή της σουηδικής εμπειρίας είναι ότι πολλές φιλοεπενδυτικές μεταρρυθμίσεις υλοποιήθηκαν από σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις.
Το 2020, επί πρωθυπουργίας του Στέφαν Λεβέν, καταργήθηκε ο ανώτατος πρόσθετος φορολογικός συντελεστής που επιβάρυνε τα υψηλότερα εισοδήματα.
Μελέτη της Συνομοσπονδίας Σουηδικών Επιχειρήσεων κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η μεταρρύθμιση όχι μόνο δεν μείωσε τα δημόσια έσοδα, αλλά οδήγησε σε αύξησή τους, καθώς ενισχύθηκαν τα κίνητρα για εργασία, επενδύσεις και επιχειρηματική δραστηριότητα.
Το φαινόμενο αυτό αναζωπύρωσε τη συζήτηση για το κατά πόσο οι υπερβολικά υψηλοί φορολογικοί συντελεστές τελικά αποθαρρύνουν την παραγωγή πλούτου.
Οικονομική ελευθερία και πολιτική επιβίωση
Ένα ακόμη ενδιαφέρον συμπέρασμα αφορά τη σχέση οικονομικής πολιτικής και εκλογικών αποτελεσμάτων.
Σύμφωνα με την ανάλυση, στη Σουηδία - όπως και σε πολλές χώρες του ΟΟΣΑ - οι κυβερνήσεις που αυξάνουν τον βαθμό οικονομικής ελευθερίας τείνουν να επανεκλέγονται.
Ο Γκόραν Πέρσον επανεξελέγη μετά την πρώτη μεταρρυθμιστική θητεία του.
Το ίδιο συνέβη με τον κεντροδεξιό πρωθυπουργό Φρέντρικ Ράινφελντ, ο οποίος εξασφάλισε δεύτερη θητεία έπειτα από σημαντικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις.
Αντίθετα, όταν οι κυβερνήσεις σταμάτησαν να προωθούν μεταρρυθμίσεις και περιορίστηκαν στη διαχείριση της καθημερινότητας, η εκλογική τους επιρροή μειώθηκε.
Ο μύθος και η πραγματικότητα του σκανδιναβικού μοντέλου
Η διεθνής Αριστερά συχνά παρουσιάζει τη Σουηδία ως απόδειξη ότι ο σοσιαλισμός μπορεί να λειτουργήσει.
Ωστόσο, οι επικριτές αυτής της άποψης υποστηρίζουν ότι η πραγματική ιστορία είναι πολύ διαφορετική.
Κατά την άποψή τους, η σουηδική επιτυχία οικοδομήθηκε αρχικά πάνω:
- στην οικονομική ελευθερία,
- στην προστασία της ιδιοκτησίας,
- στη χαμηλή φορολογία,
- στους ισχυρούς θεσμούς,
- στην κοινωνική εμπιστοσύνη.
Το κράτος πρόνοιας ήρθε αργότερα, όταν ο πλούτος είχε ήδη δημιουργηθεί.
Η Σουηδία παραμένει σήμερα μία από τις πιο επιτυχημένες χώρες του κόσμου. Όμως η μεγάλη συζήτηση που συνεχίζεται είναι αν η επιτυχία αυτή οφείλεται στο μεγάλο κράτος ή αν, αντίθετα, το μεγάλο κράτος κατέστη δυνατό επειδή προηγήθηκαν δεκαετίες οικονομικής ελευθερίας και ταχείας ανάπτυξης.
Αυτό είναι το ερώτημα που εξακολουθεί να διχάζει οικονομολόγους και πολιτικούς σε ολόκληρο τον κόσμο.
Add comment
Comments