Η οικονομική πολιτική επέστρεψε δυναμικά στο επίκεντρο της βρετανικής πολιτικής αντιπαράθεσης, μετά την πρόσφατη τοποθέτηση του Άντι Μπέρναμ, του νέου βουλευτή του Makerfield και ενός από τα πρόσωπα που πολλοί θεωρούν πιθανό μελλοντικό πρωθυπουργό.
Ο Μπέρναμ δήλωσε ότι μια μελλοντική κυβέρνησή του θα βάλει τέλος στην οικονομία του "trickle-down" (της "στάγδην διάχυσης του πλούτου"), επαναφέροντας στο δημόσιο διάλογο μία από τις πιο αμφιλεγόμενες οικονομικές θεωρίες των τελευταίων δεκαετιών.
Το ερώτημα, ωστόσο, είναι αν αυτή η θεωρία εφαρμόστηκε ποτέ πραγματικά στη Βρετανία ή αν χρησιμοποιείται κυρίως ως πολιτικό σύνθημα.
Τι είναι πραγματικά η θεωρία του «trickle-down»
Ο όρος "trickle-down economics" χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια από την Αριστερά ως κριτική απέναντι στις συντηρητικές οικονομικές πολιτικές.
Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, οι κυβερνήσεις μειώνουν τους φόρους για τα υψηλότερα εισοδήματα και τις επιχειρήσεις, θεωρώντας ότι τα οφέλη θα διαχυθούν σταδιακά προς το σύνολο της οικονομίας μέσω περισσότερων επενδύσεων, υψηλότερης ανάπτυξης και νέων θέσεων εργασίας.
Οι επικριτές της θεωρίας υποστηρίζουν ότι στην πράξη τα μεγαλύτερα οφέλη παραμένουν στα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα, χωρίς να βελτιώνεται ουσιαστικά η θέση των χαμηλότερων εισοδημάτων.
Ωστόσο, αρκετοί οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι ο όρος χρησιμοποιείται συχνά περισσότερο ως πολιτικός χαρακτηρισμός παρά ως ακριβής περιγραφή κάποιας συγκεκριμένης οικονομικής πολιτικής.
Εφάρμοσαν οι Συντηρητικοί πολιτική υπέρ των πλουσίων;
Οι υποστηρικτές των τελευταίων συντηρητικών κυβερνήσεων απορρίπτουν τον ισχυρισμό ότι εφαρμόστηκε ποτέ πολιτική "trickle-down".
Αντίθετα, επισημαίνουν ότι μεταξύ 2010 και 2024 η φορολογική επιβάρυνση αυξήθηκε κυρίως για τα υψηλότερα εισοδήματα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται, το ανώτερο 10% των φορολογουμένων εισπράττει περίπου το 34% του συνολικού εισοδήματος, αλλά καταβάλλει σχεδόν το 59% του φόρου εισοδήματος, έναντι περίπου 55% το 2010.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, υποστηρίζουν ότι δύσκολα μπορεί να γίνει λόγος για μια περίοδο γενικευμένων φορολογικών ελαφρύνσεων υπέρ των πλουσιότερων πολιτών.
Η οικονομία της προσφοράς και τα φορολογικά κίνητρα
Πίσω από τη δημόσια αντιπαράθεση βρίσκεται μια διαφορετική οικονομική θεωρία: η οικονομία της προσφοράς (Supply-Side Economics).
Η βασική της θέση είναι ότι η φορολογία επηρεάζει τις οικονομικές αποφάσεις των πολιτών και των επιχειρήσεων.
Όσο αυξάνονται οι οριακοί φορολογικοί συντελεστές, τόσο μειώνονται τα κίνητρα για εργασία, επιχειρηματικότητα, αποταμίευση και ανάληψη επενδυτικού κινδύνου.
Η επίδραση αυτή θεωρείται εντονότερη στα υψηλά εισοδήματα, όπου η επιλογή μεταξύ περισσότερης εργασίας και περισσότερου ελεύθερου χρόνου είναι συχνά πιο ευέλικτη.
Παράλληλα, η διεθνής κινητικότητα κεφαλαίων και επενδυτών επιτρέπει σε αρκετούς εύπορους φορολογουμένους να μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία σε χώρες με χαμηλότερους συντελεστές, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σιγκαπούρη ή ακόμη και η Ιταλία, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει θεσπίσει ειδικά φορολογικά καθεστώτα για εύπορους αλλοδαπούς.
Πώς επηρεάζονται οι μισθοί των εργαζομένων
Οι υποστηρικτές της οικονομίας της προσφοράς υποστηρίζουν ότι η ουσία της συζήτησης δεν αφορά το αν οι πλούσιοι θα διατηρήσουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους.
Το βασικό επιχείρημα είναι ότι οι υψηλότερες επενδύσεις και η μεγαλύτερη επιχειρηματική δραστηριότητα αυξάνουν την παραγωγικότητα της οικονομίας.
Ένας εργαζόμενος που διαθέτει καλύτερο εξοπλισμό, εργάζεται σε μια περισσότερο καινοτόμο επιχείρηση ή υποστηρίζεται από πιο αποτελεσματική διοίκηση παράγει περισσότερη αξία ανά ώρα εργασίας.
Σε μια ανταγωνιστική αγορά εργασίας, αυτή η αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να μεταφραστεί σε υψηλότερους μισθούς.
Η διαδικασία αυτή δεν είναι άμεση ούτε εγγυημένη, όμως αρκετοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι αποτελεί βασικό μηχανισμό μέσω του οποίου η οικονομική ανάπτυξη επηρεάζει το εισόδημα των νοικοκυριών.
Η προειδοποίηση των οικονομολόγων
Ο καθηγητής Μακροοικονομίας του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, Charles Jones, έχει υποστηρίξει ότι η υπερβολική φορολόγηση των υψηλών εισοδημάτων μπορεί να έχει επιπτώσεις που ξεπερνούν τους ίδιους τους φορολογουμένους.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, όταν η φορολογία αποθαρρύνει τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων, την καινοτομία ή τις επενδύσεις, περιορίζεται ο συνολικός ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας, γεγονός που επηρεάζει τελικά τα εισοδήματα όλων των εργαζομένων και όχι μόνο των υψηλότερων εισοδηματικών ομάδων.
Η ίδια λογική, υποστηρίζουν αρκετοί οικονομολόγοι, ισχύει και για τη συσσώρευση κεφαλαίου, την επιχειρηματικότητα και τη διοικητική αποτελεσματικότητα.
Η πολιτική διάσταση της συζήτησης
Για τους επικριτές της θεωρίας της προσφοράς, η δημόσια συζήτηση δεν αφορά μόνο οικονομικά μεγέθη αλλά και κοινωνική δικαιοσύνη.
Η έννοια του "trickle-down" χρησιμοποιείται ως σύμβολο μιας πολιτικής που θεωρείται ότι ευνοεί υπέρμετρα τα υψηλότερα εισοδήματα εις βάρος της κοινωνικής αναδιανομής.
Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές χαμηλότερων φορολογικών συντελεστών υποστηρίζουν ότι η υπερφορολόγηση της εργασίας, των επενδύσεων και της επιχειρηματικότητας περιορίζει την ανάπτυξη και τελικά μειώνει τις ευκαιρίες για όλους.
Έτσι, η αντιπαράθεση μετατρέπεται σε σύγκρουση δύο διαφορετικών οικονομικών φιλοσοφιών: μεγαλύτερη αναδιανομή μέσω υψηλότερης φορολογίας ή ενίσχυση της ανάπτυξης μέσω ισχυρότερων επενδυτικών κινήτρων.
Το μεγάλο ερώτημα για τη βρετανική οικονομία
Η παρέμβαση του Άντι Μπέρναμ αναζωπυρώνει μια συζήτηση που απασχολεί τη Βρετανία εδώ και δεκαετίες.
Μπορεί μια οικονομία να διατηρήσει υψηλούς φόρους στα υψηλά εισοδήματα χωρίς να περιορίζει τις επενδύσεις και την επιχειρηματικότητα; Ή μήπως η προσπάθεια για μεγαλύτερη αναδιανομή οδηγεί τελικά σε χαμηλότερη ανάπτυξη και μικρότερη αύξηση των εισοδημάτων;
Οι απαντήσεις εξακολουθούν να διχάζουν οικονομολόγους και πολιτικούς.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι, καθώς η βρετανική οικονομία αναζητά νέα αναπτυξιακή δυναμική μετά από χρόνια χαμηλής παραγωγικότητας και ασθενικής ανάπτυξης, η ισορροπία ανάμεσα στη φορολογική δικαιοσύνη και στα κίνητρα για επενδύσεις θα παραμείνει στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Add comment
Comments