Παρά τη συνεχιζόμενη ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας και τη διατήρηση της ανεργίας σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, το δημοσιονομικό έλλειμμα των Ηνωμένων Πολιτειών ακολουθεί μια ανησυχητική πορεία.
Οι κρατικές δαπάνες αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό από τα φορολογικά έσοδα, με αποτέλεσμα το ομοσπονδιακό έλλειμμα να διευρύνεται χρόνο με τον χρόνο.
Το στοιχείο αυτό προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στους οικονομολόγους, καθώς τα μεγάλα ελλείμματα παραδοσιακά συνδέονται με περιόδους ύφεσης, όταν τα φορολογικά έσοδα μειώνονται και οι κυβερνήσεις αναγκάζονται να στηρίξουν την οικονομία μέσω αυξημένων δαπανών.
Σήμερα όμως συμβαίνει το αντίθετο: οι ΗΠΑ εμφανίζουν ελλείμματα που θυμίζουν περίοδο κρίσης, ενώ η οικονομία εξακολουθεί να αναπτύσσεται.
Το γεγονός αυτό δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο το αμερικανικό δημοσιονομικό μοντέλο μπορεί να παραμείνει βιώσιμο τα επόμενα χρόνια.
Ελλείμματα που αυξάνονται ακόμη και στις «καλές» εποχές
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Congressional Budget Office (CBO), το ομοσπονδιακό έλλειμμα για το δημοσιονομικό έτος 2026 θα φθάσει τα $1,9 τρισ., ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 5,8% του ΑΕΠ!!
Οι προοπτικές γίνονται ακόμη πιο ανησυχητικές στη δεκαετία που ακολουθεί. Το ίδιο γραφείο εκτιμά ότι μέχρι το 2036 το έλλειμμα θα αγγίξει τα $3,1 τρισ., δηλαδή περίπου 6,7% του ΑΕΠ.
Για λόγους σύγκρισης, ο μέσος όρος των αμερικανικών δημοσιονομικών ελλειμμάτων κατά τα τελευταία πενήντα χρόνια δεν ξεπερνούσε το 3,8% του ΑΕΠ.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το γεγονός ότι στις περιόδους χαμηλής ανεργίας μετά το 1976, τα ελλείμματα διαμορφώνονταν κατά μέσο όρο μόλις στο 2,6% του ΑΕΠ - λιγότερο από το μισό του σημερινού επιπέδου.
Με άλλα λόγια, η αμερικανική κυβέρνηση συνεχίζει να δανείζεται με πρωτοφανείς ρυθμούς, παρότι η οικονομία δεν βρίσκεται σε κρίση.
Τι θα συμβεί στην επόμενη ύφεση;
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα.
Οι κυβερνήσεις συνήθως χρησιμοποιούν τον δανεισμό ως εργαλείο αντιμετώπισης των υφέσεων, χρηματοδοτώντας προγράμματα στήριξης, επιδόματα ανεργίας, δημόσιες επενδύσεις ή ακόμη και πακέτα τόνωσης της οικονομίας.
Αν όμως το δημόσιο ήδη εμφανίζει εξαιρετικά υψηλά ελλείμματα σε περιόδους ανάπτυξης, τότε η δυνατότητά του να αντιδράσει αποτελεσματικά στην επόμενη κρίση περιορίζεται σημαντικά.
Μια νέα παγκόσμια ύφεση, μια χρηματοπιστωτική κρίση, μια γεωπολιτική σύγκρουση ή ακόμη και μια νέα πανδημία θα μπορούσαν να εκτοξεύσουν τα ελλείμματα σε πρωτοφανή επίπεδα.
Ο φαύλος κύκλος του χρέους
Η μεγαλύτερη ανησυχία δεν αφορά μόνο το ύψος του χρέους, αλλά τον ρυθμό με τον οποίο αυτό αυξάνεται.
Όταν το δημόσιο χρέος αυξάνεται ταχύτερα από την ίδια την οικονομία, δημιουργείται ένας μηχανισμός αυτοτροφοδότησης.
- Περισσότερο χρέος σημαίνει μεγαλύτερες πληρωμές τόκων.
- Οι υψηλότεροι τόκοι διευρύνουν ακόμη περισσότερο το έλλειμμα.
- Το μεγαλύτερο έλλειμμα απαιτεί νέες εκδόσεις κρατικών ομολόγων.
- Και οι νέες εκδόσεις οδηγούν σε ακόμη μεγαλύτερο δημόσιο χρέος.
Ο φαύλος αυτός κύκλος μπορεί να συνεχιστεί για αρκετά χρόνια, όμως όσο μεγαλώνει τόσο δυσκολότερο γίνεται να ανακοπεί χωρίς σημαντικές πολιτικές παρεμβάσεις ή δημοσιονομική προσαρμογή.
Διαβάστε ακόμα: Όταν σπας τον κουμπαρά των παιδιών σου
Περισσότερα ομόλογα σημαίνουν υψηλότερα επιτόκια
Η συνεχής ανάγκη χρηματοδότησης των ελλειμμάτων σημαίνει ότι το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών πρέπει κάθε χρόνο να εκδίδει ολοένα περισσότερα κρατικά ομόλογα.
Όταν αυξάνεται σημαντικά η προσφορά ομολόγων, οι επενδυτές συνήθως ζητούν υψηλότερες αποδόσεις για να τα αγοράσουν.
Με απλά λόγια, η κυβέρνηση αναγκάζεται να πληρώνει ακριβότερα για να δανειστεί.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη καθώς σημαντικοί ξένοι επενδυτές, όπως η Κίνα και η Ιαπωνία, έχουν μειώσει σταδιακά την έκθεσή τους στα αμερικανικά κρατικά ομόλογα τα τελευταία χρόνια.
Η εξέλιξη αυτή αφαιρεί έναν σημαντικό αγοραστή από την αγορά και ασκεί επιπλέον ανοδικές πιέσεις στις αποδόσεις των Treasuries.
Οι τόκοι μετατρέπονται σε δημοσιονομικό πρόβλημα
Η αύξηση των επιτοκίων δεν επηρεάζει μόνο το νέο χρέος.
Καθώς λήγουν παλαιότερα ομόλογα που είχαν εκδοθεί με πολύ χαμηλότερα επιτόκια, το αμερικανικό δημόσιο αναγκάζεται να τα αναχρηματοδοτεί με αισθητά υψηλότερο κόστος.
Έτσι, η επιβάρυνση από τους τόκους αυξάνεται διαρκώς.
Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι μόνο οι ετήσιες πληρωμές τόκων θα αυξηθούν από περίπου $1 τρισ. το 2026 σε ποσοστό περίπου 4,6% του ΑΕΠ μέχρι το 2036, απορροφώντας ολοένα μεγαλύτερο μέρος των κρατικών πόρων.
Βραχυπρόθεσμη ώθηση, μακροπρόθεσμο κόστος
Βραχυπρόθεσμα, οι υψηλές δημόσιες δαπάνες μπορούν πράγματι να στηρίξουν την οικονομία.
Οι επενδύσεις στην αμυντική βιομηχανία, στις υποδομές και στη μεταποίηση ενισχύουν τη ζήτηση, δημιουργούν θέσεις εργασίας και συμβάλλουν στη διατήρηση της ανάπτυξης.
Επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς των υποδομών, της άμυνας ή της βιομηχανικής παραγωγής ενδέχεται να επωφεληθούν σημαντικά από αυτή τη δημοσιονομική επέκταση.
Ωστόσο, όταν η ανάπτυξη βασίζεται ολοένα περισσότερο στον δανεισμό και όχι στην παραγωγικότητα ή στις ιδιωτικές επενδύσεις, το κόστος μεταφέρεται στο μέλλον.
Τι σημαίνει αυτό για τις αγορές;
Οι αγορές ενδέχεται αρχικά να αντιμετωπίσουν θετικά τις αυξημένες δημόσιες δαπάνες, καθώς αυτές ενισχύουν τα εταιρικά κέρδη και τη συνολική οικονομική δραστηριότητα.
Δεν αποκλείεται λοιπόν να συνεχιστεί η άνοδος σε τμήματα της αμερικανικής χρηματιστηριακής αγοράς.
Ωστόσο, όσο αυξάνονται το χρέος και τα επιτόκια, οι επενδυτές ενδέχεται να αρχίσουν να ανησυχούν για τη μακροπρόθεσμη δημοσιονομική σταθερότητα των ΗΠΑ.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η μεταβλητότητα στις αγορές μπορεί να αυξηθεί σημαντικά.
Πώς μπορούν να προστατευθούν οι επενδυτές;
Απέναντι σε αυτή την αβεβαιότητα, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η καλύτερη στρατηγική είναι η διαφοροποίηση.
Ένα ισορροπημένο χαρτοφυλάκιο μπορεί να εξακολουθεί να περιλαμβάνει μετοχές υψηλής ποιότητας, ιδιαίτερα εταιρείες με ισχυρούς ισολογισμούς, σταθερή κερδοφορία και διαχρονικά μερίσματα.
Παράλληλα όμως, αυξάνεται το ενδιαφέρον για τα λεγόμενα πραγματικά περιουσιακά στοιχεία (real assets), τα οποία ιστορικά λειτουργούν ως αντιστάθμισμα απέναντι στον πληθωρισμό και στη σταδιακή υποχώρηση της αγοραστικής δύναμης των νομισμάτων.
Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται ο χρυσός, το ασήμι, τα ακίνητα με ανθεκτικές ταμειακές ροές, οι ενεργειακές υποδομές, οι γεωργικές εκτάσεις και γενικότερα οι επενδύσεις που διατηρούν την αξία τους ακόμη και σε περιόδους υψηλού πληθωρισμού.
Το πραγματικό κόστος του σημερινού δανεισμού
Η σημερινή δημοσιονομική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών προσφέρει βραχυπρόθεσμα οφέλη, στηρίζοντας την ανάπτυξη και την απασχόληση.
Το ερώτημα, όμως, είναι ποιος θα πληρώσει τελικά το κόστος αυτής της στρατηγικής.
Αν τα ελλείμματα συνεχίσουν να αυξάνονται ταχύτερα από την οικονομία και το δημόσιο χρέος εξακολουθήσει να διογκώνεται, οι επόμενες δεκαετίες ενδέχεται να χαρακτηρίζονται από υψηλότερο κόστος δανεισμού, αυξημένες πληθωριστικές πιέσεις και περιορισμένη δημοσιονομική ευελιξία.
Η αμερικανική οικονομία εξακολουθεί να διαθέτει τεράστια πλεονεκτήματα και παραμένει η μεγαλύτερη του κόσμου. Ωστόσο, ακόμη και οι ισχυρότερες οικονομίες δεν μπορούν να αγνοούν επ’ αόριστον τους βασικούς κανόνες της δημοσιονομικής βιωσιμότητας.
Το πραγματικό τίμημα του σημερινού δανεισμού ίσως δεν έχει ακόμη φανεί, αλλά οι επιπτώσεις του είναι πιθανό να καθορίσουν την πορεία των αγορών και της οικονομίας για πολλά χρόνια.
Add comment
Comments