Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται αντιμέτωπες με μια αργή αλλά βαθιά δημογραφική μεταβολή. Ο πληθυσμός γερνά με ταχύτερους ρυθμούς από ποτέ, οι γεννήσεις υποχωρούν και η αγορά εργασίας προετοιμάζεται για μια εποχή με λιγότερους εργαζόμενους και περισσότερους συνταξιούχους.
Η εικόνα αυτή γεννά εύλογες ανησυχίες για την ανάπτυξη, τα δημόσια οικονομικά και τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος.
Ωστόσο, νέα οικονομική έρευνα υποστηρίζει ότι η πραγματικότητα ίσως αποδειχθεί πιο σύνθετη: η τεχνολογική πρόοδος και η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να αντισταθμίσουν μεγάλο μέρος των αρνητικών συνεπειών της γήρανσης του πληθυσμού.
Η Αμερική γίνεται η πιο ηλικιωμένη στην ιστορία της
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Αμερικανικής Στατιστικής Υπηρεσίας (U.S. Census Bureau), η διάμεση ηλικία των Αμερικανών έφθασε το 2025 στα 39,4 έτη, το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ.
Για λόγους σύγκρισης:
- το 2001 η διάμεση ηλικία ήταν 35,6 έτη,
- σχεδόν ένας στους τρεις Αμερικανούς είναι πλέον άνω των 55 ετών,
- το 2010 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν περίπου ένας στους τέσσερις.
Η πρώτη εντύπωση είναι ότι οι Αμερικανοί ζουν περισσότερο. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική.
Το πρόβλημα δεν είναι η μεγαλύτερη ζωή αλλά οι λιγότερες γεννήσεις
Αν και το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε από 78,1 έτη το 2007 στα 79 έτη το 2024, η μεταβολή αυτή είναι σχετικά μικρή.
Αντίθετα, η γονιμότητα σημείωσε εντυπωσιακή πτώση.
Ο γενικός δείκτης γονιμότητας στις γυναίκες ηλικίας 15-44 ετών μειώθηκε κατά 22% μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες.
Οι Αμερικανίδες αποκτούν σήμερα λιγότερα παιδιά από οποιαδήποτε γενιά μετά τα τέλη της δεκαετίας του 1970, μεταβάλλοντας σταδιακά ολόκληρη τη δημογραφική πυραμίδα της χώρας.
Λιγότεροι εργαζόμενοι, περισσότερες συντάξεις
Η δημογραφική αυτή μεταβολή δημιουργεί σημαντικές οικονομικές προκλήσεις.
Καθώς η γενιά των Baby Boomers περνά σταδιακά στη σύνταξη, αυξάνεται δραματικά η πίεση:
- στο ασφαλιστικό σύστημα Social Security,
- στο πρόγραμμα υγειονομικής περίθαλψης Medicare,
- αλλά και στην αγορά εργασίας, όπου οι επιχειρήσεις θα πρέπει να λειτουργούν με ολοένα λιγότερο ανθρώπινο δυναμικό.
Οι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν τον λεγόμενο δείκτη στήριξης (support ratio), δηλαδή τη σχέση μεταξύ του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας και του συνολικού πληθυσμού.
Όσο μικρότερος γίνεται αυτός ο λόγος, τόσο δυσκολότερο είναι για μια οικονομία να χρηματοδοτεί τις συντάξεις, την υγεία και τις κοινωνικές παροχές.
Η γήρανση επιβραδύνει την ανάπτυξη
Παλαιότερες οικονομικές μελέτες έχουν δείξει ότι η γήρανση του πληθυσμού συνδέεται με χαμηλότερη ανάπτυξη.
Μία πρόσφατη έρευνα εκτιμά ότι μεταξύ 1980 και 2010 κάθε αύξηση κατά 10% του πληθυσμού άνω των 60 ετών μείωσε το κατά κεφαλήν ΑΕΠ των ΗΠΑ κατά περίπου 5,5%.
Η εξήγηση είναι σχετικά απλή:
- μειώνεται η αύξηση της απασχόλησης,
- επιβραδύνεται η παραγωγικότητα,
- αυξάνεται το βάρος των συνταξιοδοτικών δαπανών.
Η άλλη όψη του νομίσματος
Δεν συμφωνούν όμως όλοι οι οικονομολόγοι ότι η γήρανση οδηγεί αναπόφευκτα σε οικονομική παρακμή.
Ο καθηγητής Οικονομικών και Δημογραφίας του Πανεπιστημίου Berkeley, Ronald Lee, επισημαίνει ότι η συνολική αύξηση του ΑΕΠ δεν είναι απαραίτητα ο καλύτερος δείκτης ευημερίας.
Όπως εξηγεί, μεγαλύτερη σημασία έχει το κατά κεφαλήν εισόδημα, το οποίο δεν επηρεάζεται τόσο αρνητικά όσο πιστεύεται.
Μάλιστα, η επιβράδυνση της αύξησης του εργατικού δυναμικού μπορεί να οδηγήσει σε:
- περισσότερες επενδύσεις ανά εργαζόμενο,
- υψηλότερη παραγωγικότητα,
- καλύτερους μισθούς,
- μεγαλύτερες επενδύσεις σε κάθε παιδί μιας οικογένειας.
Η τεχνητή νοημοσύνη ίσως αλλάξει τα πάντα
Η σημαντικότερη ίσως εξέλιξη προέρχεται από νέα μελέτη του MIT και του London Business School, η οποία δημοσιεύθηκε από το National Bureau of Economic Research.
Οι ερευνητές ανέλυσαν επτά δεκαετίες δημογραφικών στοιχείων από δεκάδες χώρες και κατέληξαν σε ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον συμπέρασμα.
Οι χαμηλότερες γεννήσεις φαίνεται ότι επιταχύνουν την τεχνολογική υιοθέτηση σε τέτοιο βαθμό ώστε η αύξηση της παραγωγικότητας αντισταθμίζει σχεδόν πλήρως τις αρνητικές επιπτώσεις της μείωσης του πληθυσμού.
Με απλά λόγια:
όταν οι εργαζόμενοι λιγοστεύουν, οι επιχειρήσεις στρέφονται ταχύτερα:
- στην αυτοματοποίηση,
- στη ρομποτική,
- στην τεχνητή νοημοσύνη,
- στα ψηφιακά εργαλεία παραγωγής.
Το αποτέλεσμα είναι υψηλότερη παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο.
Οι μεγαλύτεροι εργαζόμενοι μπορούν να παραμείνουν ενεργοί
Παρόμοια συμπεράσματα παρουσιάζει και ο καθηγητής του Harvard Business School Joseph Fuller.
Κατά την άποψή του, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιτρέψει στους μεγαλύτερους εργαζόμενους να παραμείνουν ενεργοί για περισσότερα χρόνια, αρκεί οι επιχειρήσεις να επενδύσουν:
- στην επανεκπαίδευση προσωπικού,
- στην αξιοποίηση της εμπειρίας των μεγαλύτερων ηλικιών,
- σε θέσεις που απαιτούν κρίση και λήψη αποφάσεων και όχι χειρωνακτική εργασία.
Η ηλικία, υποστηρίζει, δεν πρέπει πλέον να θεωρείται εμπόδιο στην τεχνολογική προσαρμογή.
Το μεγάλο αγκάθι παραμένει το ασφαλιστικό
Παρά την αισιοδοξία για την τεχνολογία, υπάρχει ένας τομέας όπου η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα.
Το αμερικανικό ασφαλιστικό σύστημα.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση των διαχειριστών του Social Security, το βασικό ταμείο συντάξεων κινδυνεύει να εξαντλήσει τα διαθέσιμά του ήδη από το 2032, εφόσον δεν υπάρξουν μεταρρυθμίσεις.
Εάν δεν ληφθούν μέτρα, οι μελλοντικοί συνταξιούχοι ενδέχεται να χάσουν κατά μέσο όρο περίπου $16.900 ετησίως από τις παροχές τους.
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα
Παρά τις δυσκολίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να βρίσκονται σε καλύτερη θέση από πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες.
Οι Αμερικανοί συνταξιούχοι αντλούν λιγότερο από το 40% του εισοδήματός τους από κρατικές παροχές, καθώς διαθέτουν ισχυρότερα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά προγράμματα όπως τα γνωστά 401(k).
Αντίθετα, σε χώρες όπως:
- η Γαλλία,
- το Βέλγιο,
- η Φινλανδία,
πάνω από το 70% του εισοδήματος των ηλικιωμένων προέρχεται από το κράτος.
Επιπλέον, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να εμφανίζουν υψηλότερη γεννητικότητα από σχεδόν όλες τις ευρωπαϊκές χώρες.
Η λύση περνά από περισσότερη εργασία και μεταρρυθμίσεις
Ο Ronald Lee υποστηρίζει ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα.
Οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, παραμένουν υγιείς για μεγαλύτερο διάστημα και διατηρούν τις πνευματικές τους ικανότητες μέχρι μεγαλύτερες ηλικίες.
Αυτό σημαίνει ότι μπορούν και πιθανότατα θα πρέπει να εργάζονται περισσότερα χρόνια.
Παράλληλα, προτείνει:
- σταδιακή αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης για όσους έχουν υψηλά εισοδήματα,
- αυτόματους μηχανισμούς προσαρμογής του ασφαλιστικού στις δημογραφικές εξελίξεις,
- μεταρρυθμίσεις αντίστοιχες με εκείνες που έχουν ήδη εφαρμόσει η Σουηδία και η Γερμανία.
Η δημογραφία αλλάζει την οικονομία
Η δημογραφική γήρανση αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές προκλήσεις του 21ου αιώνα. Η μείωση των γεννήσεων περιορίζει το εργατικό δυναμικό και αυξάνει το βάρος των συντάξεων, όμως η τεχνολογική πρόοδος και η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται πως μπορούν να αντισταθμίσουν σημαντικό μέρος αυτών των πιέσεων.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πόσο γρήγορα γερνά μια κοινωνία, αλλά πόσο γρήγορα μπορεί να προσαρμόσει την οικονομία, τις επιχειρήσεις και το ασφαλιστικό της σύστημα στη νέα δημογραφική πραγματικότητα.
Add comment
Comments