Ο πόλεμος με το Ιράν και το πολύμηνο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ δεν προκάλεσαν απλώς μια ακόμη αναταραχή στις αγορές ενέργειας.
Για πολλούς αναλυτές, αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη διαταραχή στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου, ξεπερνώντας ακόμη και τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970 ή τις επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία.
Το σοκ αυτό αναγκάζει πλέον τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Περσικού Κόλπου να επανεξετάσουν συνολικά την ενεργειακή τους στρατηγική, επενδύοντας σε νέα δίκτυα αγωγών που θα μειώσουν την εξάρτησή τους από ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά "στενά" του πλανήτη.
Το Ορμούζ αποδείχθηκε το πιο ευάλωτο σημείο
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ανέδειξε με τον πιο δραματικό τρόπο την εξάρτηση της περιοχής από μια θαλάσσια δίοδο μέσω της οποίας διέρχεται μεγάλο μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου.
Οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφηκαν σε χώρες που δεν διαθέτουν εναλλακτικές οδούς μεταφοράς.
Το Ιράκ και το Κουβέιτ είδαν τα πετρελαϊκά τους έσοδα να μειώνονται κατακόρυφα, καθώς οι δυνατότητες παράκαμψης του Ορμούζ παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένες.
Αντίθετα, η Σαουδική Αραβία κατάφερε να περιορίσει σημαντικά τις επιπτώσεις αξιοποιώντας τον αγωγό Ανατολής – Δύσης, ενώ το Ομάν επηρεάστηκε αισθητά λιγότερο χάρη στη γεωγραφική του θέση εκτός των Στενών.
Οι εξελίξεις αυτές ανέδειξαν ότι η ύπαρξη εναλλακτικών διαδρομών μεταφοράς μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική σε περιόδους γεωπολιτικής κρίσης.
Αγώνας δρόμου για νέους αγωγούς
Η αντίδραση των εθνικών πετρελαϊκών εταιρειών ήταν άμεση.
Σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή σχεδιάζονται ή κατασκευάζονται νέα έργα μεταφοράς πετρελαίου, τα περισσότερα από τα οποία αποσκοπούν στη μείωση της εξάρτησης από τα Στενά του Ορμούζ.
Η βασική επιδίωξη δεν είναι να αντικατασταθεί πλήρως η θαλάσσια δίοδος, αλλά να δημιουργηθεί ένα πιο ανθεκτικό δίκτυο μεταφοράς που θα επιτρέπει τη συνέχιση των εξαγωγών ακόμη και σε περιόδους κρίσης.
Οι αγωγοί δεν θεωρούνται άτρωτοι απέναντι σε στρατιωτικές επιθέσεις, όμως μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο που δημιουργεί η εξάρτηση από ένα μόνο γεωγραφικό σημείο.
Το χρήμα υπάρχει – το πρόβλημα είναι αλλού
Σε αντίθεση με άλλες περιοχές του κόσμου, η χρηματοδότηση δεν αποτελεί εμπόδιο.
Οι χώρες του Κόλπου διαθέτουν ισχυρά κρατικά επενδυτικά ταμεία, υψηλά πετρελαϊκά έσοδα και εύκολη πρόσβαση σε διεθνή κεφάλαια.
Τα επενδυτικά σχέδια σε υποδομές μεταφοράς, αποθήκευσης και επεξεργασίας πετρελαίου αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς, αντανακλώντας την αποφασιστικότητα των κυβερνήσεων να περιορίσουν την έκθεσή τους σε μελλοντικές κρίσεις.
Η πραγματική πρόκληση βρίσκεται στην ταχύτητα υλοποίησης.
Κάθε μήνας καθυστέρησης σημαίνει ότι οι οικονομίες της περιοχής παραμένουν ευάλωτες σε νέες διακοπές της θαλάσσιας κυκλοφορίας.
Διαβάστε ακόμα: Γιατί το Ιράν έχει το πάνω χέρι στα στενά του Ορμούζ
Η χαμηλή παραγωγικότητα κοστίζει δισεκατομμύρια
Παρά τη διαθεσιμότητα κεφαλαίων, οι μεγάλες ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή ολοκληρώνονται συχνά με σημαντικές καθυστερήσεις.
Οι ειδικοί αποδίδουν μεγάλο μέρος του προβλήματος σε θεσμικούς και διοικητικούς περιορισμούς που επιβραδύνουν την υλοποίηση των έργων.
Η υπερβολική γραφειοκρατία, οι υποχρεωτικές ποσοστώσεις εγχώριων προμηθειών και οι κανόνες προστασίας των τοπικών επιχειρήσεων περιορίζουν τον ανταγωνισμό και αυξάνουν το κόστος των κατασκευών.
Αποτέλεσμα είναι έργα ζωτικής σημασίας να απαιτούν περισσότερο χρόνο και περισσότερους πόρους από όσους θα απαιτούσαν σε ένα πιο ανταγωνιστικό περιβάλλον.
Το σύστημα kafala στο επίκεντρο
Ένας ακόμη παράγοντας που επηρεάζει την παραγωγικότητα είναι το εργασιακό σύστημα kafala, το οποίο εξακολουθεί να εφαρμόζεται, με διαφορετικές μορφές, σε αρκετές χώρες του Κόλπου.
Το σύστημα συνδέει την άδεια παραμονής των αλλοδαπών εργαζομένων με συγκεκριμένο εργοδότη, περιορίζοντας σημαντικά τη δυνατότητά τους να αλλάξουν εργασία.
Διεθνείς οργανισμοί υποστηρίζουν ότι η περιορισμένη κινητικότητα των εργαζομένων μειώνει τα κίνητρα για αύξηση της παραγωγικότητας και για επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες, διατηρώντας το κόστος των έργων υψηλότερο από το αναγκαίο.
Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει ορισμένες μεταρρυθμίσεις, όμως αρκετοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι απαιτούνται πιο ουσιαστικές αλλαγές.
Προστατευτισμός αντί ανταγωνισμού
Παράλληλα, πολλές χώρες της περιοχής επιβάλλουν κανόνες που ευνοούν τις εγχώριες επιχειρήσεις στις δημόσιες συμβάσεις.
Οι κατασκευαστικές εταιρείες ενθαρρύνονται ή υποχρεώνονται να χρησιμοποιούν τοπικά υλικά, εγχώριους προμηθευτές και τοπικό εργατικό δυναμικό, ακόμη και όταν υπάρχουν οικονομικότερες ή τεχνικά καλύτερες λύσεις από το εξωτερικό.
Οι επικριτές αυτής της πολιτικής υποστηρίζουν ότι η προστασία της εγχώριας παραγωγής περιορίζει τον ανταγωνισμό και καθυστερεί κρίσιμα έργα υποδομών.
Μια νέα ενεργειακή στρατηγική
Η εμπειρία του πολέμου με το Ιράν φαίνεται ότι μεταβάλλει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες αντιλαμβάνονται την ενεργειακή τους ασφάλεια.
Η κατασκευή περισσότερων αγωγών αποτελεί μόνο ένα μέρος της λύσης.
Παράλληλα, αυξάνονται οι πιέσεις για βαθύτερες μεταρρυθμίσεις στις αγορές εργασίας, στη λειτουργία των δημόσιων συμβάσεων και στο επιχειρηματικό περιβάλλον, ώστε τα έργα στρατηγικής σημασίας να υλοποιούνται ταχύτερα.
Για τις χώρες του Κόλπου, το δίδαγμα της κρίσης είναι σαφές: η ενεργειακή ισχύς δεν εξαρτάται μόνο από τα αποθέματα πετρελαίου, αλλά και από την ανθεκτικότητα των υποδομών που το μεταφέρουν στις διεθνείς αγορές.
Η επόμενη μεγάλη ενεργειακή μάχη ενδέχεται, επομένως, να μη δοθεί στις πετρελαιοπηγές, αλλά στους αγωγούς που θα καθορίσουν ποιος θα μπορεί να εξάγει πετρέλαιο ακόμη και στις πιο ακραίες γεωπολιτικές συνθήκες.
Add comment
Comments