Καλιφόρνια: Ο φόρος των $100 δισ. στους δισεκατομμυριούχους ρίχνει και άλλα λεφτά σε πηγάδι δίχως πάτο

Το "budget problem" δεν είναι το ίδιο με το τελικό λογιστικό έλλειμμα. Η πολιτεία μπορεί να παρουσιάσει τελικά ισοσκελισμένο προϋπολογισμό χρησιμοποιώντας:

• αποθεματικά,
• αναβολές πληρωμών,
• δανεισμό από special funds,
• μεταφορές δαπανών σε επόμενες χρήσεις,
• προσωρινές φορολογικές αλλαγές,
• λογιστικούς μηχανισμούς.

Έτσι όμως η διαρθρωτική ανισορροπία μεταξύ μόνιμων εσόδων και μόνιμων δαπανών δεν εξαφανίζεται δεν εξαφανίζεται. Απλώς μεταφέρεται.

Πού πήγαν τα επιπλέον $136 δισ.;

Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη αποκάλυψη των στοιχείων. Η αύξηση των δαπανών δεν κατανέμεται ομοιόμορφα σε ολόκληρη την πολιτεία. Συγκεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό σε δύο τεράστιους τομείς:

• Υγεία και κοινωνική πολιτική

και

• Εκπαίδευση.

Μόνο το Health & Human Services αυξήθηκε περίπου από: $31,8 δισ. το 2015-16, σε: $93,7 δισ. σήμερα. Διαφορά: +$61,9 δισ. ετησίως. Πρόκειται για αύξηση περίπου: 195%.

Medi-Cal: από $18 δισ. σε σχεδόν $49 δισ. 

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι το Medi-Cal, το Medicaid της Καλιφόρνιας. Το 2015-16 επιβάρυνε το General Fund κατά περίπου: $18 δισ.  Σήμερα: $48,8 δισ. Διαφορά: +$30,8 δισ. κάθε χρόνο. Αύξηση: 171%. Αν προστεθούν τα federal funds, provider taxes και οι υπόλοιπες πηγές χρηματοδότησης, το συνολικό Medi-Cal έχει φτάσει περίπου τα: $222 δισ. ετησίως.

Το ενδιαφέρον είναι ότι σύμφωνα με τη LAO, ο σημαντικότερος μακροχρόνιος οδηγός της αύξησης δεν είναι απλώς ότι περισσότεροι άνθρωποι μπήκαν στο πρόγραμμα. Είναι η αύξηση του:

• κόστους ανά δικαιούχο.
• Υψηλότερες provider rates,
• μεγαλύτερη χρήση υπηρεσιών,
• ακριβότερες θεραπείες και
• διεύρυνση των παροχών έχουν εκτοξεύσει το κόστος.

Και οι παράτυποι μετανάστες;

Η επέκταση του full-scope Medi-Cal σε κατοίκους ανεξαρτήτως immigration status αποτελεί μέρος της αύξησης. Και το πραγματικό κόστος, σύμφωνα με τη LAO, ξεπέρασε σημαντικά τις αρχικές προβλέψεις. Η δημοσιονομική πίεση ήταν αρκετά μεγάλη ώστε η πολιτεία να αποφασίσει ήδη: 

• πάγωμα νέων εγγραφών για ορισμένους undocumented adults,
• premium $30 τον μήνα,
• περιορισμό συγκεκριμένων παροχών,
• άλλες περικοπές.

Οι αλλαγές προβλέπεται να εξοικονομούν περίπου: $5,5 δισ. ετησίως μέχρι το 2028-29. Πρόκειται συνεπώς για σημαντικό κόστος. Αλλά τα στοιχεία δεν δικαιολογούν την άποψη ότι οι undocumented immigrants είναι η βασική αιτία της δημοσιονομικής κρίσης. Το Medi-Cal είχε πολύ ευρύτερη και βαθύτερη αύξηση κόστους.

IHSS: +350%

Ακόμη εντυπωσιακότερη είναι η εξέλιξη του In-Home Supportive Services, που χρηματοδοτεί υπηρεσίες φροντίδας στο σπίτι για ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρίες. Το General Fund κόστος αυξήθηκε περίπου από: $2,8 δισ. σε: $12,5 δισ. Δηλαδή: περίπου +350%. Η αύξηση προέρχεται από περισσότερους δικαιούχους, υψηλότερο ωριαίο κόστος εργασίας και περισσότερες ώρες φροντίδας. 

Developmental Services: σχεδόν τετραπλασιασμός

Παρόμοια εικόνα εμφανίζουν οι υπηρεσίες για άτομα με αναπτυξιακές αναπηρίες. General Fund: 2015-16 $3,5 δισ. - 2026-27 ~$13,5 δισ. - Αύξηση περίπου: +$10 δισ. ή: +280%.

Αντίθετα, προγράμματα που συχνά βρίσκονται στο επίκεντρο πολιτικών αντιπαραθέσεων, όπως το CalWORKs ( βασικό πρόγραμμα προσωρινής οικονομικής ενίσχυσης και υποστήριξης χαμηλού εισοδήματος οικογενειών με παιδιά στην Καλιφόρνια), έχουν πολύ μικρότερο δημοσιονομικό βάρος.

Ο άλλος γίγαντας: Εκπαίδευση

Το 2015-16 η General Fund χρηματοδότηση που συνδεόταν με την Proposition 98 (ο συνταγματικός μηχανισμός ελάχιστης χρηματοδότησης της δημόσιας εκπαίδευσης στην Καλιφόρνια) ήταν περίπου: $49,4 δισ. Σήμερα: $92,9 δισ. Διαφορά: +$43,5 δισ. ετησίως. Το ακόμη πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι η χρηματοδότηση ανά μαθητή. Το 2015-16 η Proposition 98 funding ήταν περίπου: $9.942 ανά μαθητή. Σήμερα: $21.148. Αύξηση: +113%. Και αυτό συνέβη ενώ ο αριθμός των μαθητών μειώθηκε περίπου 10%.

Η «παγίδα» της Proposition 98

Η Καλιφόρνια έχει όμως ένα ιδιαίτερο θεσμικό χαρακτηριστικό. Η Proposition 98 δημιουργεί συνταγματικά κατοχυρωμένο ελάχιστης χρηματοδότησης για σχολεία και community colleges. 

Έτσι όταν αυξάνονται τα φορολογικά έσοδα, μέρος των νέων εσόδων δημιουργεί αυτόματα μεγαλύτερη υποχρέωση για την εκπαίδευση. Σε ορισμένες δημοσιονομικές συνθήκες, σύμφωνα με τη LAO, από κάθε: $1 νέων General Fund εσόδων περίπου: $0,40 μπορούν να οδηγήσουν σε υψηλότερη Proposition 98 obligation.

Άρα η αύξηση των φόρων δεν μεταφράζεται αναγκαστικά dollar-for-dollar σε μείωση του ελλείμματος. 

Οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν είναι ο βασικός «ένοχος»

Ένα εύκολο επιχείρημα θα ήταν ότι το πρόβλημα δημιουργήθηκε από τη διόγκωση του κρατικού μηχανισμού. Τα στοιχεία όμως είναι πιο σύνθετα.Η LAO υπολογίζει ότι από το 2019-20 έως το 2026-27 η αύξηση των απολαβών των υπαλλήλων πρόσθεσε περίπου: $6 δισ. στο General Fund. 

Περίπου το μισό προήλθε από περισσότερους εργαζομένους και το υπόλοιπο από υψηλότερους μισθούς και παροχές. Είναι σημαντικό ποσό. Δεν συγκρίνεται όμως με τις δεκάδες δισεκατομμύρια πρόσθετων δαπανών στην υγεία και την εκπαίδευση.

Οι συντάξεις όμως δημιουργούν μεγάλο ανελαστικό κόστος

Για το 2026-27 οι κρατικές εισφορές προς το CalPERS (το συνταξιοδοτικό ταμείο των δημοσίων υπαλλήλων της Καλιφόρνιας) φτάνουν περίπου: $9,8 δισ. από τα οποία: $5,3 δισ. General Fund.

Παράλληλα το General Fund πληρώνει περίπου: $4,8 δισ. στο CalSTRS (συνταξιοδοτικό ταμείο των εκπαιδευτικών). Μόνο αυτά τα δύο: ~$10 δισ. General Fund ετησίως.

Και πίσω από τις ετήσιες πληρωμές υπάρχουν μεγάλες μη χρηματοδοτημένες υποχρεώσεις.

Το «κρυφό χρέος»

Η Καλιφόρνια έχει περίπου: $71,1 δισ. Ομόλογα με εγγύηση της Πολιτείας και: $9,7 δισ. Ομόλογα αποπληρωτέα μέσω μισθωμάτων.

Άρα το βασικό συνολικό ανεξόφλητο ομολογιακό χρέος είναι: ~$80,8 δισ. Αυτό όμως δεν είναι ολόκληρη η εικόνα. Υπάρχουν επίσης:

• Ακάλυπτες συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις CalPERS: ~$64 δισ.
• Ακάλυπτες υποχρεώσεις υγειονομικής περίθαλψης συνταξιούχων: ~$77,8 δισ.
• και πρόσθετες υποχρεώσεις συντάξεων.

Δεν είναι σωστό να ονομάσουμε όλα αυτά "δημόσιο χρέος". Είναι όμως πραγματικές μακροχρόνιες οικονομικές υποχρεώσεις.

Και δημιουργήθηκε ένα νέο «Wall of Debt»

Για να αντιμετωπίσει τα τελευταία ελλείμματα, η πολιτεία χρησιμοποίησε:

• Δανεισμό από ειδικά κρατικά ταμεία,
• Δανεισμό έναντι μελλοντικής χρηματοδότησης της εκπαίδευσης,
• Μετάθεση πληρωμών μισθοδοσίας σε επόμενη χρήση,
• Αναβολή χρηματοδότησης των πανεπιστημίων,
• Λογιστικές μεταθέσεις δαπανών του Medi-Cal,
• Περιορισμό της χρήσης φορολογικών πιστώσεων.

Η LAO αποκαλεί το αποτέλεσμα: "Wall of Debt".

Το ύψος του κινείται περίπου: στα $30 δισ.

Πρόκειται ουσιαστικά για σημερινές υποχρεώσεις που μεταφέρθηκαν στο μέλλον.

Άρα πόσο πραγματικά «χρωστά» η Καλιφόρνια;

Η σωστή εικόνα είναι:

Το μεγαλύτερο πρόβλημα όμως δεν είναι το χρέος

Το συμβατικό ομολογιακό χρέος παραμένει διαχειρίσιμο. Η ετήσια εξυπηρέτησή του απορροφά περίπου 3% των εσόδων του General Fund και η Καλιφόρνια εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρές πιστοληπτικές αξιολογήσεις. Το πραγματικό πρόβλημα είναι: το διαρθρωτικό έλλειμμα.

Δηλαδή η μόνιμη διαφορά μεταξύ τρεχουσών εσόδων και τρεχουσών εξόδων. Η LAO έχει παρουσιάσει δυσμενή μεσοπρόθεσμα σενάρια με διαρθρωτικού κενού περίπου: $35 δισ. ετησίως.

Οι πιο πρόσφατες και ευνοϊκότερες προβλέψεις, βοηθούμενες από την έκρηξη των χρηματιστηριακών και AI εσόδων, τοποθετούν το πρόβλημα πολύ χαμηλότερα, περίπου στην περιοχή των: $10 δισ. ετησίως.

Αλλά δεν έχει εξαφανιστεί.

Και ποιος χρηματοδοτεί αυτήν την πολιτεία;

Εδώ βρίσκεται το μεγάλο παράδοξο της Καλιφόρνιας. Η σημαντικότερη πηγή εσόδων είναι ο φόρος εισοδήματος των ιδιωτών. Για το 2026-27 προβλέπεται περίπου: $147 δισ. Και ο φόρος είναι εξαιρετικά συγκεντρωμένος στα υψηλότερα εισοδήματα.

Ιστορικά, περίπου: το 1% των φορολογουμένων πληρώνει σχεδόν το 50% των φορολογικών εσόδων. Αυτό κάνει την Καλιφόρνια ιδιαίτερα εξαρτημένη από:

• υψηλά εισοδήματα,
• επιχειρηματίες,
• ιδρυτές τεχνολογικών εταιρειών
• επενδυτές,
• stock options,
• κεφαλαιακά κέρδη.

Η Wall Street χρηματοδοτεί ουσιαστικά το Sacramento

Τα κεφαλαιακά κέρδη είναι σχεδόν τρεις φορές πιο ευμετάβλητα από τον συνολικό προσωπικό φόρο εισοδήματος.

Αυτό ακριβώς συνέβη μετά το 2021. Και συμβαίνει ξανά από την αντίθετη πλευρά το 2026. Η έκρηξη των AI μετοχών και των χρηματιστηριακών αποτιμήσεων οδήγησε τη LAO να αναθεωρήσει προς τα πάνω τις προβλέψεις των βασικών φορολογικών εσόδων κατά περίπου: $25 δισ.

Η ίδια LAO όμως έχει προειδοποιήσει ότι μπορεί να υπάρχει φαινόμενο φούσκας. Μια μεγάλη χρηματιστηριακή διόρθωση θα μπορούσε να ανοίξει ξανά τεράστια δημοσιονομική τρύπα.

Και τώρα έρχονται οι δισεκατομμυριούχοι

Οι Boll, Saez και Zucman υπολογίζουν ότι περίπου: 213 δισεκατομμυριούχοι της Καλιφόρνιας διαθέτουν: $2,18 τρισ. περιουσία. Υπολογίζουν επίσης ότι αυτοί καταβάλλουν περίπου: $3,2 δισ. φόρο ετησίως στην πολιτεία. Δηλαδή περίπου: 2,4% των συνολικών εσόδων από τον φόρο εισοδήματος .

Αυτό μπορεί αρχικά να φαίνεται μικρό. Υπάρχει όμως εξήγηση. Ο φόρος εισοδήματος φορολογεί πραγματοποιημένο εισόδημα όχι μη πραγματοποιημένη αύξηση περιουσίας. Ένας επιχειρηματίας μπορεί να δει την αξία των μετοχών του να αυξάνεται κατά $10 δισ. χωρίς να δημιουργείται αντίστοιχη φορολογική υποχρέωση μέχρι να πουλήσει και να εισπράξει το κεφαλαιακό κέρδος.

Και πάνω σε αυτή τη διαφορά βασίζεται η φιλοσοφία του Proposition 40.

5% πάνω στην περιουσία

Η πρόταση φορολογεί μία φορά: 5% της καθαρής περιουσίας όσων ήταν δισεκατομμυριούχοι και κάτοικοι της Καλιφόρvιας την 1η Ιανουαρίου 2026.

Αυτό είναι σημαντικό. Η μετακόμιση μετά την ημερομηνία αυτή δεν εξαφανίζει αυτομάτως την υποχρέωση. Γι' αυτό και το επιχείρημα: "Θα φύγουν όλοι και δεν θα εισπραχθεί τίποτα" είναι υπερβολικά απλοϊκό.

Υπάρχει όμως πραγματικός κίνδυνος φυγής

Η μετακόμιση μπορεί να μην εξαφανίζει τον εφάπαξ φόρο. Μπορεί όμως να εξαφανίσει: τους μελλοντικούς φόρους εισοδήματος της πολιτείας. Η LAO εκτιμά ότι μετακίνηση εύπορων φορολογουμένων εκτός Καλιφόρνιας και οι αλλαγές στη φορολογική τους συμπεριφορά μπορεί να μειώσουν τα μελλοντικά φορολογικά έσοδα κατά: λιγότερο από $1 δισ. ετησίως.

Δεν είναι καταστροφή για έναν προϋπολογισμό $250 δισ. Αλλά είναι μόνιμη απώλεια. Και το αντίστοιχο στην Καλιφόρνια πείραμα του Proposition 30 το 2012 έχει ήδη δείξει ότι οι υψηλόμισθοι φορολογούμενοι αντιδρούν στις μεγάλες αυξήσεις φόρων μέσω μετακίνησης εκτός πολιτείας, χρονικής μετατόπισης εισοδημάτων και κεφαλαιακών κερδών και άλλων αλλαγών στη φορολογική τους συμπεριφορά.

Το μεγαλύτερο όμως μυστικό του Proposition 40

Ας υποθέσουμε ότι οι υποστηρικτές έχουν απόλυτο δίκιο. Η Καλιφόρνια εισπράττει: $100 δισ. Θα χρησιμοποιηθούν για να κλείσουν τα ελλείμματα; Όχι. Για να αποπληρωθεί το Wall of Debt; Όχι. Για να μειωθούν οι συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις; Όχι. Για να αποπληρωθούν τα κρατικά ομόλογα; Όχι.

Το Proposition 40 προβλέπει ότι: 90% των εσόδων κατευθύνεται στην υγεία. Το υπόλοιπο πηγαίνει κυρίως σε εκπαίδευση, επισιτιστική βοήθεια και διοικητικές δαπάνες. Και υπάρχει ακόμη σημαντικότερη πρόβλεψη: τα νέα χρήματα δεν μπορούν απλώς να αντικαταστήσουν την υπάρχουσα χρηματοδότηση. Πρέπει να είναι πρόσθετα.

Άρα τα $100 δισ. δεν είναι bailout

Αυτό αλλάζει ριζικά τη συζήτηση. Το Proposition 40 δεν λέει ουσιαστικά: "Έχουμε δημοσιονομική τρύπα. Ας πάρουμε $100 δισ. από τους δισεκατομμυριούχους για να την κλείσουμε".

Λέει περισσότερο: "Ας συγκεντρώσουμε δεκάδες δισεκατομμύρια νέων εσόδων και ας τα χρησιμοποιήσουμε κυρίως για πρόσθετη χρηματοδότηση της υγείας".

Και αυτό συμβαίνει την ώρα που οι υπηρεσίες Health & Human είναι ήδη ο ταχύτερα διογκούμενος μεγάλος τομέας του προϋπολογισμού!!!

Το stress test των $100 δισ.

Ας υποθέσουμε για μια στιγμή ότι τα χρήματα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για το έλλειμμα. Με διαρθρωτικό έλλειμμα: $35 δισ. ετησίως σε πέντε χρόνια δημιουργείται: $175 δισ. δημοσιονομικό κενό.

Άρα ακόμη και: $100 δισ. θα κάλυπταν μόλις: το 57% μιας πενταετίας. Σε δεκαετία: $35 δισ. × 10 = $350 δισ. και τα $100 δισ. θα κάλυπταν: το 29%.

Αλλά αυτή η σύγκριση είναι θεωρητική. Γιατί τα χρήματα δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθούν έτσι.

Τρία σενάρια

Ας υποθέσουμε ότι τα έσοδα κατανέμονται σε πέντε χρόνια.