Δύο ισχυροί πολιτικοί της Δεξιάς, δύο συγκρούσεις με την παράταξή τους, προσωπικά κόμματα και απόπειρες επιστροφής – Οι εντυπωσιακές τομές δύο πολιτικών διαδρομών και τι μπορεί να μας διδάξει η περίπτωση του Σπύρου Μαρκεζίνη για την επόμενη κίνηση του Αντώνη Σαμαρά.
Από τον Δαίδαλο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται. Και ασφαλώς δεν προβλέπει. Υπάρχουν όμως πολιτικές διαδρομές που, αν τοποθετηθούν η μία δίπλα στην άλλη, παρουσιάζουν τόσο ενδιαφέρουσες ομοιότητες ώστε δύσκολα μπορούν να αγνοηθούν.
Η περίπτωση του Σπύρου Μαρκεζίνη και εκείνη του Αντώνη Σαμαρά είναι ίσως μία από αυτές. Τους χωρίζουν τέσσερις δεκαετίες, δύο εντελώς διαφορετικές Ελλάδες και διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες. Ο ένας αναδείχθηκε στη μετεμφυλιακή Ελλάδα του Παπάγου και του Καραμανλή.
Ο άλλος στη μεταπολιτευτική Ελλάδα της Νέας Δημοκρατίας, του Μακεδονικού, της οικονομικής κρίσης και των Μνημονίων.
Ο Μαρκεζίνης ήταν πρωτίστως ο πολιτικός του οικονομικού σχεδιασμού, της νομισματικής σταθεροποίησης και της τεχνοκρατικής αποτελεσματικότητας.
Ο Σαμαράς απέκτησε την ισχυρότερη προσωπική πολιτική ταυτότητά του μέσα από τα εθνικά ζητήματα και κυρίως από τη σύγκρουση για το Μακεδονικό.
Κι όμως. Αν αφαιρέσει κανείς τα πρόσωπα και τις εποχές και κρατήσει μόνο την πολιτική διαδρομή, εμφανίζεται ένα παράξενα γνώριμο μοτίβο:
- Άνοδος στη μεγάλη παράταξη.
- Ισχυρή κυβερνητική θέση.
- Προσωπικό πολιτικό κεφάλαιο.
- Σύγκρουση με τον αρχηγό.
- Ρήξη.
- Αποχώρηση.
- Προσωπικό κόμμα.
- Αρχική εκλογική επιτυχία ή αντοχή.
- Δυσκολία μετατροπής της προσωπικής επιρροής σε μόνιμο νέο πολιτικό χώρο.
- Και τελικά αναζήτηση ενός νέου δρόμου προς το κέντρο της πολιτικής εξουσίας.
Μέχρι εδώ οι δύο διαδρομές παρουσιάζουν αξιοπρόσεκτες ομοιότητες. Μόνο που η δεύτερη ιστορία δεν έχει ακόμη τελειώσει. Και αυτό ακριβώς κάνει σήμερα τη σύγκριση περισσότερο ενδιαφέρουσα.
1. Πρώτη τομή: δύο πολιτικοί που αποκτούν δύναμη μέσα στη μεγάλη παράταξη
Ο Σπύρος Μαρκεζίνης δεν εμφανίστηκε στην πολιτική με τον Ελληνικό Συναγερμό.
Είχε ήδη εκλεγεί βουλευτής το 1946 και το 1947 είχε ιδρύσει το δικό του "Νέον Κόμμα". Το εγχείρημα όμως δεν απέκτησε μεγάλη εκλογική βάση και το 1951 εντάχθηκε στον Ελληνικό Συναγερμό του Αλέξανδρου Παπάγου.
Η επιλογή αποδείχθηκε καταλυτική. Μετά τη σαρωτική νίκη του Παπάγου στις εκλογές του 1952, ο Μαρκεζίνης ανέλαβε υπουργός Συντονισμού.
Δεν ήταν ένας ακόμη υπουργός. Είχε υπό την εποπτεία του τον βασικό μηχανισμό οικονομικού σχεδιασμού και τα παραγωγικά υπουργεία και εξελίχθηκε σε μία από τις ισχυρότερες προσωπικότητες της κυβέρνησης.
Τον Απρίλιο του 1953 συνδέθηκε με μία από τις σημαντικότερες οικονομικές αποφάσεις της μεταπολεμικής Ελλάδας: την υποτίμηση της δραχμής κατά 50%, από 15.000 σε 30.000 δραχμές ανά δολάριο, σε συνδυασμό με την απελευθέρωση των εισαγωγών.
Η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει την υποτίμηση ως κομβικό στοιχείο της πολιτικής σταθεροποίησης που ακολούθησε.
Ο Μαρκεζίνης βρισκόταν στην κορυφή. Και έναν χρόνο αργότερα βρισκόταν σε σύγκρουση με τον πρωθυπουργό.
Η πολιτική άνοδος του Αντώνη Σαμαρά ήταν διαφορετική αλλά εξίσου γρήγορη.
Εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής Μεσσηνίας το 1977. Το 1989 έγινε υπουργός Οικονομικών και στη συνέχεια υπουργός Εξωτερικών, θέση την οποία διατήρησε και στην κυβέρνηση Κωνσταντίνου Μητσοτάκη.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν ήδη ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα στελέχη της νέας γενιάς της Νέας Δημοκρατίας. Και όπως ο Μαρκεζίνης πριν από αυτόν, διέθετε κάτι περισσότερο από υπουργική ισχύ.
Διέθετε προσωπικό πολιτικό ακροατήριο.
2. Δεύτερη τομή: η σύγκρουση με τον αρχηγό
Το 1954 η σχέση Μαρκεζίνη - Παπάγου καταρρέει. Η σύγκρουση δεν ήταν μια απλή διαφωνία οικονομικής πολιτικής. Στην κορύφωσή της, ο Παπάγος κατηγόρησε τον Μαρκεζίνη ότι αλληλογραφία του με τον Γερμανό υπουργό Οικονομίας Λούντβιχ Έρχαρτ δημιουργούσε δεσμεύσεις της ελληνικής κυβέρνησης απέναντι στις Siemens και Telefunken για έργα στην Ελλάδα.
Ο Μαρκεζίνης αρνήθηκε τις κατηγορίες. Η σύγκρουση όμως είχε πλέον γίνει δημόσια και πολιτικά μη αναστρέψιμη. Τον Νοέμβριο του 1954 αποχώρησε από τον Ελληνικό Συναγερμό.
Λίγους μήνες αργότερα θα έκανε το επόμενο βήμα.
Σχεδόν σαράντα χρόνια μετά, ο Αντώνης Σαμαράς συγκρούεται με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη.
Αυτή τη φορά η αιτία δεν είναι οικονομική. Είναι το Μακεδονικό. Η διαφωνία για τον χειρισμό του ζητήματος της ονομασίας της τότε ΠΓΔΜ εξελίσσεται σε ανοιχτή σύγκρουση πρωθυπουργού και υπουργού Εξωτερικών.
Τον Απρίλιο του 1992 ο Σαμαράς αποπέμπεται από την κυβέρνηση. Τον Οκτώβριο παραιτείται από βουλευτής και αποχωρεί από τη Νέα Δημοκρατία.
Για δεύτερη φορά μέσα σε τέσσερις δεκαετίες ένας ισχυρός υπουργός της κυρίαρχης παράταξης της Δεξιάς αποφασίζει ότι η σύγκρουση με τον αρχηγό δεν μπορεί να λυθεί μέσα στο κόμμα.
3. Τρίτη τομή: όταν η ρήξη μετατρέπεται σε προσωπικό κόμμα
Στις 3 Φεβρουαρίου 1955 ο Μαρκεζίνης ιδρύει το Κόμμα Προοδευτικών. Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν ήταν η πρώτη φορά. Είχε ήδη δημιουργήσει το Νέον Κόμμα το 1947.
Άρα η αντίληψη ότι μια ισχυρή πολιτική προσωπικότητα μπορεί να δημιουργήσει έναν αυτόνομο χώρο δεν ήταν περιστασιακή επιλογή του Μαρκεζίνη. Ήταν μέρος της πολιτικής του αντίληψης.
Το 1993 ο Σαμαράς κάνει σχεδόν την ίδια επιλογή. Ιδρύει την Πολιτική Άνοιξη. Και στις δύο περιπτώσεις η λογική είναι παρόμοια: η μεγάλη παράταξη δεν εκφράζει πλέον αυτό που θεωρεί ο αποχωρήσας πολιτικός ότι πρέπει να εκπροσωπηθεί.
Άρα χρειάζεται ένας νέος φορέας. Αυτό είναι ίσως το πρώτο πραγματικά κρίσιμο σημείο της σύγκρισης. Γιατί άλλο πράγμα είναι να διαθέτει ένας πολιτικός προσωπικό ακροατήριο. Και εντελώς διαφορετικό να υπάρχει ένας αυτόνομος κοινωνικός χώρος που περιμένει να αποκτήσει πολιτική εκπροσώπηση.
4. Τέταρτη τομή: η πρώτη επιτυχία δημιουργεί την ψευδαίσθηση του νέου πόλου
Ο Μαρκεζίνης αποδεικνύει ότι εξακολουθεί να έχει πολιτικό βάρος. Το 1958 συμμετέχει μέσω του Κόμματος Προοδευτικών στην Προοδευτική Αγροτική Δημοκρατική Ένωση, η οποία συγκεντρώνει 10,6% και εκλέγει 10 βουλευτές.
Το 1961 συνεργάζεται με την Ένωση Κέντρου και ο ίδιος αναδεικνύεται πρώτος βουλευτής Αθηνών.
- Έχει προσωπική δύναμη.
- Έχει αναγνωρισιμότητα.
- Μπορεί να επηρεάζει τις πολιτικές ισορροπίες.
Δεν έχει όμως ακόμη αποδειχθεί ότι διαθέτει έναν αυτοτελή μεγάλο πολιτικό χώρο.
Ο Σαμαράς βιώνει κάτι αντίστοιχο με ακόμη πιο καθαρό τρόπο. Στις εκλογές του 1993 η Πολιτική Άνοιξη συγκεντρώνει 4,88%, 336.460 ψήφους και 10 έδρες. Έναν χρόνο αργότερα, στις ευρωεκλογές του 1994, φτάνει στο 8,65% και εκλέγει δύο ευρωβουλευτές.
Για ένα μικρό κόμμα που έχει δημιουργηθεί από έναν αποχωρήσαντα υπουργό, η επίδοση είναι εντυπωσιακή. Για μια στιγμή φαίνεται ότι η ελληνική Κεντροδεξιά μπορεί να έχει αποκτήσει έναν μόνιμο δεύτερο πόλο.
Δεν συνέβη.
5. Πέμπτη τομή: προσωπικό κεφάλαιο δεν σημαίνει πολιτικός χώρος
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο ιστορικό μάθημα. Όταν ο Μαρκεζίνης δοκιμάζει τις δυνάμεις του αυτόνομα στις εκλογές του 1963, το Κόμμα Προοδευτικών περιορίζεται περίπου στο 3,7%.
Το 1964 συνεργάζεται πλέον με την ΕΡΕ. Το γεγονός είναι αποκαλυπτικό.
- Ο Μαρκεζίνης μπορούσε να παραμένει σημαντικός πολιτικός παράγοντας.
- Μπορούσε να εκλέγεται πρώτος βουλευτής Αθηνών.
- Μπορούσε να διαπραγματεύεται με μεγαλύτερες παρατάξεις.
Αλλά δυσκολευόταν να μετατρέψει την προσωπική πολιτική του δύναμη σε αυτοδύναμη κομματική δύναμη.
Το ίδιο πρόβλημα εμφανίζεται στην Πολιτική Άνοιξη.
Το 8,65% των ευρωεκλογών του 1994 δεν παγιώνεται. Στις βουλευτικές εκλογές του 1996 το κόμμα συγκεντρώνει 2,94% και μένει εκτός Βουλής.
Το πείραμα αρχίζει να εξαντλείται.
Και εδώ οι δύο περιπτώσεις μοιάζουν να μας λένε το ίδιο πράγμα: ένα προσωπικό κόμμα μπορεί σχετικά εύκολα να εκφράσει μια πολιτική δυσαρέσκεια. Πολύ δυσκολότερα μετατρέπεται σε μόνιμη παράταξη.
Διαβάστε ακόμα: Ο κυρ Αντώνης
6. Έκτη τομή: η βαρυτική έλξη της μεγάλης παράταξης
Υπάρχει ίσως ένας βαθύτερος λόγος. Η ελληνική Δεξιά και Κεντροδεξιά οργανώθηκε ιστορικά γύρω από μεγάλες πολυσυλλεκτικές παρατάξεις εξουσίας.
- Ελληνικός Συναγερμός.
- ΕΡΕ.
- Νέα Δημοκρατία.
Οι παρατάξεις αυτές μπορούσαν να στεγάζουν ταυτόχρονα φιλελεύθερους, συντηρητικούς, τεχνοκράτες, παραδοσιακούς δεξιούς, οικονομικούς μεταρρυθμιστές και ισχυρές πατριωτικές τάσεις.
Αυτό δημιουργεί ένα είδος πολιτικής βαρύτητας. Ένας αποχωρήσας ηγέτης μπορεί να πάρει μαζί του ψηφοφόρους. Μπορεί ακόμη και να προκαλέσει σοβαρή εκλογική ζημιά στην παράταξη από την οποία προέρχεται. Το δυσκολότερο όμως είναι να αποδείξει ότι οι ψηφοφόροι αυτοί αποτελούν μόνιμη πολιτική κοινότητα.
Ο Μαρκεζίνης δεν το κατάφερε. Η πρώτη προσπάθεια του Σαμαρά επίσης δεν το κατάφερε. Και ακριβώς εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον για το σήμερα.
7. Έβδομη τομή - και πρώτη μεγάλη απόκλιση: ο Σαμαράς επιστρέφει και κατακτά το κόμμα
Η συνέχεια της πρώτης διαδρομής Σαμαρά είναι εντυπωσιακή.
- Το 2004 επιστρέφει στη Νέα Δημοκρατία και εκλέγεται ευρωβουλευτής.
- Το 2007 επιστρέφει στο ελληνικό Κοινοβούλιο.
- Το 2009 γίνεται υπουργός Πολιτισμού.
Και τον Νοέμβριο του ίδιου έτους συμβαίνει κάτι που λίγα χρόνια νωρίτερα θα έμοιαζε εξαιρετικά απίθανο: ο άνθρωπος που είχε εγκαταλείψει τη Νέα Δημοκρατία, είχε δημιουργήσει κόμμα απέναντί της και είχε συγκρουστεί με μία από τις ιστορικές οικογένειές της εκλέγεται πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας.
Τον Ιούνιο του 2012 γίνεται πρωθυπουργός.Η πρώτη πολιτική περιπέτεια του Σαμαρά έχει ολοκληρώσει έναν σχεδόν τέλειο κύκλο: ΝΔ → κυβέρνηση → ρήξη → Πολιτική Άνοιξη → πολιτική περιφέρεια → επιστροφή → ΝΔ → αρχηγός → πρωθυπουργός.
Ο Μαρκεζίνης δεν πραγματοποίησε ποτέ αντίστοιχη επιστροφή στην ηγεσία της κυρίαρχης παράταξης. Αλλά η δική του ιστορία έχει ακόμη ένα κεφάλαιο που αποκτά σήμερα ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
8. Όγδοη τομή: ο Μαρκεζίνης επιχειρεί ξανά
Μετά τη δικτατορία και την εξαιρετικά αμφιλεγόμενη συμμετοχή του στο εγχείρημα "φιλελευθεροποίησης" του καθεστώτος Παπαδόπουλου το 1973, ο Μαρκεζίνης μένει για ένα διάστημα μακριά από την ενεργό πολιτική.
Το 1979 όμως επανιδρύει το Κόμμα Προοδευτικών. Είναι πλέον 70 ετών. Έχει πίσω του δεκαετίες πολιτικής ιστορίας. Έχει υπάρξει υπουργός, αρχηγός κόμματος και πρωθυπουργός - έστω υπό τις εξαιρετικές και αμφιλεγόμενες συνθήκες του 1973.
Και επιχειρεί ξανά να δημιουργήσει έναν αυτόνομο χώρο στα δεξιά της μεγάλης κεντροδεξιάς παράταξης. Στις εκλογές του 1981 το Κόμμα Προοδευτικών συγκεντρώνει περίπου 1,7% και μένει εκτός Βουλής, ενώ στις ταυτόχρονες ευρωεκλογές πλησιάζει το 2% και εκλέγει έναν ευρωβουλευτή.
Η δεύτερη ζωή του κόμματος δεν οδηγεί σε μεγάλη πολιτική επιστροφή. Και εδώ η ιστορία του Μαρκεζίνη αρχίζει ξαφνικά να αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το 2026.
9. Σαμαράς 2026: ο κύκλος ανοίγει ξανά;
Τον Νοέμβριο του 2024 ο Αντώνης Σαμαράς τέθηκε εκτός Νέας Δημοκρατίας και στη συνέχεια διαγράφηκε από την Κοινοβουλευτική Ομάδα της.
Τριάντα δύο χρόνια μετά την πρώτη μεγάλη ρήξη του, ο πρώην πρωθυπουργός βρίσκεται ξανά έξω από την παράταξη μέσα στην οποία πραγματοποίησε το μεγαλύτερο μέρος της πολιτικής του διαδρομής.
Και σήμερα, το καλοκαίρι του 2026, τα δημοσιεύματα για τη δημιουργία νέου κόμματος έχουν γίνει πλέον πολύ συγκεκριμένα. Σύμφωνα με πρόσφατο ρεπορτάζ της "Καθημερινής", ο πρώην πρωθυπουργός φέρεται να προσανατολίζεται στην ανακοίνωση νέου πολιτικού φορέα εντός του Σεπτεμβρίου, ενώ έχουν προηγηθεί προσωπικές επαφές με πολιτικά στελέχη.
Μέχρι να υπάρξει επίσημη ανακοίνωση, το νέο κόμμα δεν αποτελεί τετελεσμένο γεγονός. Αλλά το ενδεχόμενο είναι πλέον αρκετά συγκεκριμένο ώστε να δημιουργεί ένα εντυπωσιακό ιστορικό ερώτημα.
Γιατί, εάν πράγματι δημιουργηθεί, η πολιτική διαδρομή θα πάρει αυτή τη μορφή:
Και ξαφνικά η ιστορία Μαρκεζίνη μοιάζει λιγότερο μακρινή.
10. Μπορεί λοιπόν ο Μαρκεζίνης να μας πει τι θα συμβεί στον Σαμαρά;
Όχι. Η Ιστορία δεν λειτουργεί έτσι. Οι κοινωνικές συνθήκες είναι διαφορετικές. Το κομματικό σύστημα είναι διαφορετικό. Οι ψηφοφόροι είναι διαφορετικοί.
Η επικοινωνία, τα μέσα ενημέρωσης και τα κοινωνικά δίκτυα έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο δημιουργούνται πολιτικά κινήματα. Υπάρχει επίσης μια θεμελιώδης διαφορά μεταξύ των δύο προσώπων.
Ο Σαμαράς του 2026 δεν είναι ένας πρώην υπουργός που επιχειρεί να αμφισβητήσει την ηγεσία της παράταξής του. Είναι πρώην πρωθυπουργός και πρώην πρόεδρος της ίδιας της Νέας Δημοκρατίας.
Διαθέτει συνεπώς διαφορετικό πολιτικό κεφάλαιο από εκείνο που διέθετε ο ίδιος το 1993 - και ασφαλώς διαφορετικό από εκείνο του Μαρκεζίνη όταν επιχειρούσε τις δικές του επιστροφές.
Αλλά η ιστορία Μαρκεζίνη μπορεί να μας βοηθήσει να διατυπώσουμε τα σωστά ερωτήματα.
Και αυτά είναι πολύ πιο ενδιαφέροντα από μια πρόβλεψη δημοσκόπησης.
11. Σενάριο πρώτο: δημιουργείται ένας πραγματικά νέος πολιτικός χώρος
Αυτό είναι το πιο φιλόδοξο σενάριο.
Ένα νέο κόμμα Σαμαρά κατορθώνει να συγκεντρώσει ψηφοφόρους όχι μόνο από τη Νέα Δημοκρατία αλλά από διαφορετικές δεξαμενές: συντηρητικούς, δυσαρεστημένους κεντροδεξιούς, "πατριωτικές δυνάμεις", πολίτες που έχουν μετακινηθεί στην αποχή και ενδεχομένως ψηφοφόρους μικρότερων κομμάτων.
Στην περίπτωση αυτή δεν θα έχουμε επανάληψη ούτε των Προοδευτικών ούτε της Πολιτικής Άνοιξης. Θα έχουμε δημιουργία νέου κοινωνικού χώρου. Το κρίσιμο τεστ δεν θα είναι το ποσοστό της πρώτης εκλογικής αναμέτρησης. Θα είναι εάν το κόμμα μπορεί να διατηρήσει αυτό το ποσοστό στη δεύτερη και στην τρίτη.
Γιατί η ιστορία των προσωπικών κομμάτων δείχνει ότι η πρώτη εκλογή μετρά τη δύναμη του ιδρυτή.
Οι επόμενες μετρούν τη δύναμη του κόμματος.
12. Σενάριο δεύτερο: μικρό κόμμα, μεγάλος καταλύτης
Υπάρχει όμως ένα πολύ διαφορετικό ενδεχόμενο. Ένα κόμμα δεν χρειάζεται να γίνει μεγάλο για να αλλάξει το πολιτικό σύστημα.
Ένα ποσοστό λίγων μονάδων που αφαιρείται κυρίως από τη Νέα Δημοκρατία θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένες εκλογικές συνθήκες, να επηρεάσει αποφασιστικά την αυτοδυναμία, τις κυβερνητικές συνεργασίες και ολόκληρη τη στρατηγική της Κεντροδεξιάς.
Εδώ η αναλογία με τον Μαρκεζίνη γίνεται περισσότερο ενδιαφέρουσα. Η πολιτική επιρροή ενός προσωπικού κόμματος μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη από το εκλογικό ποσοστό του.
Μπορεί να μην κερδίσει το παιχνίδι. Μπορεί όμως να αλλάξει τους κανόνες με τους οποίους παίζεται.
13. Σενάριο τρίτο: ο Σαμαράς ως πόλος μιας ευρύτερης ανασύνθεσης
Υπάρχει και μια τρίτη δυνατότητα. Το νέο εγχείρημα να μην επιχειρήσει να λειτουργήσει αποκλειστικά ως "κόμμα Σαμαρά", αλλά ως σημείο συγκέντρωσης διαφορετικών πολιτικών δυνάμεων.
Εδώ εμφανίζεται ξανά η εμπειρία Μαρκεζίνη. Όταν οι Προοδευτικοί δεν μπορούσαν μόνοι τους να μετατραπούν σε μεγάλο κόμμα, ο Μαρκεζίνης χρησιμοποίησε συμμαχίες.
- Το 1958 μέσω της ΠΑΔΕ.
- Το 1961 με την Ένωση Κέντρου.
- Το 1964 με την ΕΡΕ.
Η ιστορία αυτή δείχνει κάτι σημαντικό: ένα μικρό προσωπικό κόμμα μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη πολιτική σημασία όταν μετατραπεί από τελικό προορισμό σε κόμβο συμμαχιών.
Το εάν κάτι αντίστοιχο είναι δυνατό σήμερα είναι ένα από τα ερωτήματα που θα καθορίσουν την πορεία οποιουδήποτε νέου εγχειρήματος.
14. Σενάριο τέταρτο: το κόμμα δεν αντικαθιστά τη ΝΔ - αλλά την αλλάζει
Αυτό ίσως είναι το πιο υποτιμημένο σενάριο. Η επιτυχία ενός νέου φορέα δεν μετριέται μόνο από το εάν θα γίνει κυβέρνηση. Μπορεί να μετρηθεί και από το εάν αναγκάσει τη μεγάλη παράταξη να αλλάξει.
Ένα κόμμα στα δεξιά ή στην παραδοσιακή συντηρητική πτέρυγα της ΝΔ μπορεί να ασκήσει πίεση στην ηγεσία της για αλλαγές σε πολιτικές, πρόσωπα, ρητορική ή εκλογική στρατηγική. Σε αυτή την περίπτωση ο νέος φορέας θα έχει επιτύχει πολιτικά ακόμη και χωρίς να αντικαταστήσει τη Νέα Δημοκρατία.
Θα έχει μετακινήσει το κέντρο βάρους της. Και αυτή είναι μια μορφή πολιτικής επιρροής που τα απλά εκλογικά ποσοστά συχνά δεν καταγράφουν.
15. Σενάριο πέμπτο: η παγίδα Μαρκεζίνη
Υπάρχει τέλος το σενάριο που κάνει την ιστορική σύγκριση περισσότερο χρήσιμη. Ο νέος φορέας μπορεί να αποδειχθεί ότι διαθέτει πολιτικό αρχηγό χωρίς να διαθέτει αντίστοιχο πολιτικό χώρο.
Αυτό συνέβη σε σημαντικό βαθμό με τον Μαρκεζίνη. Το προσωπικό του κύρος επέζησε πολύ περισσότερο από την αυτόνομη εκλογική δύναμη των κομμάτων του. Κάτι αντίστοιχο συνέβη και στην πρώτη κομματική περιπέτεια του ίδιου του Σαμαρά.
Η Πολιτική Άνοιξη έφτασε στο 8,65% στις ευρωεκλογές του 1994. Δύο χρόνια αργότερα έμεινε εκτός Βουλής.
Εάν λοιπόν δημιουργηθεί νέος φορέας, το κρίσιμο ερώτημα δεν θα είναι: "Πόσους ψηφοφόρους έχει ο Σαμαράς;"
Θα είναι: "Πόσοι από αυτούς τους ψηφοφόρους χρειάζονται ένα νέο κόμμα;"
Η διαφορά είναι τεράστια.
16. Η ηλικία, η διαδοχή και το δυσκολότερο τεστ
Υπάρχει και ένας παράγοντας που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Ο Αντώνης Σαμαράς είναι πλέον 75 ετών. Ο Σπύρος Μαρκεζίνης ήταν περίπου 70 όταν επανίδρυσε το Κόμμα Προοδευτικών το 1979.
Η ηλικία από μόνη της δεν προδικάζει την πολιτική επιτυχία ή αποτυχία. Θέτει όμως ένα διαφορετικό ερώτημα: ένα νέο κόμμα δημιουργείται για να υπηρετήσει την τελευταία πολιτική μάχη του ιδρυτή του ή για να υπάρξει και μετά από αυτόν;
Εδώ βρίσκεται ίσως το δυσκολότερο τεστ κάθε προσωπικού κόμματος.
- Χρειάζεται δεύτερη γενιά στελεχών.
- Χρειάζεται οργανωτική αυτονομία.
- Χρειάζεται ιδεολογική ταυτότητα που να μην εξαντλείται στη βιογραφία του αρχηγού.
- Χρειάζεται, τελικά, να μετατραπεί το "κόμμα του Σαμαρά" σε κάτι που θα μπορούσε να υπάρχει και χωρίς τον Σαμαρά.
Ο Μαρκεζίνης δεν το κατάφερε. Η Πολιτική Άνοιξη επίσης δεν το κατάφερε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα νέο εγχείρημα θα έχει την ίδια τύχη. Σημαίνει όμως ότι εκεί βρίσκεται πιθανότατα το σημαντικότερο ιστορικό τεστ.
17. Η Ιστορία δεν προβλέπει – αλλά προειδοποιεί
Ο παραλληλισμός Μαρκεζίνη – Σαμαρά δεν μας επιτρέπει να προβλέψουμε το μέλλον. Μας επιτρέπει όμως να καταλάβουμε καλύτερα το πρόβλημα.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι περισσότερο χρήσιμο.
Γιατί η ελληνική πολιτική ιστορία δείχνει ότι είναι σχετικά εύκολο για έναν ισχυρό πολιτικό να αποχωρήσει από μια μεγάλη παράταξη και να πάρει μαζί του ένα μέρος των ψηφοφόρων της.
Είναι δυσκολότερο να μετατρέψει αυτούς τους ψηφοφόρους σε μόνιμο πολιτικό χώρο. Ακόμη δυσκολότερο είναι να δημιουργήσει κόμμα που θα επιβιώσει όταν η αρχική σύγκρουση που προκάλεσε τη δημιουργία του έχει ξεχαστεί.
Ο Μαρκεζίνης το επιχείρησε περισσότερο από μία φορά.
Ο Σαμαράς το επιχείρησε μία φορά, απέτυχε να μονιμοποιήσει την Πολιτική Άνοιξη, αλλά πέτυχε κάτι πολιτικά πολύ μεγαλύτερο: επέστρεψε στην παράταξη από την οποία είχε φύγει, έγινε αρχηγός της και τελικά πρωθυπουργός.
Τώρα βρίσκεται ξανά έξω από αυτήν. Και εάν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες για νέο πολιτικό φορέα, θα επιχειρήσει κάτι ακόμη πιο σπάνιο: να δημιουργήσει για δεύτερη φορά προσωπικό κόμμα, αυτή τη φορά έχοντας ήδη υπάρξει πρωθυπουργός και αρχηγός της μεγάλης παράταξης από την οποία αποχωρίστηκε.
Κάπου εδώ ο παραλληλισμός με τον Μαρκεζίνη σταματά. Όχι επειδή παύει να είναι ενδιαφέρων. Αλλά επειδή φτάσαμε στο σημείο όπου η μία ιστορία έχει ήδη γραφτεί και η άλλη γράφεται τώρα.
Ο Μαρκεζίνης μάς δείχνει τους κινδύνους. Η Πολιτική Άνοιξη μάς προσφέρει ένα δεύτερο ιστορικό προηγούμενο. Αλλά κανένα από τα δύο δεν μπορεί να μας δώσει το αποτέλεσμα.
Μπορούν μόνο να μας υποδείξουν το ερώτημα από το οποίο πιθανότατα θα κριθούν όλα: Υπάρχει σήμερα στην Ελλάδα ένας αυτόνομος πολιτικός χώρος που αναζητά τον Αντώνη Σαμαρά ή υπάρχει απλώς ένας Αντώνης Σαμαράς που αναζητά τον πολιτικό του χώρο;
Την απάντηση δεν μπορεί να τη δώσει η Ιστορία. Θα τη δώσουν οι ψηφοφόροι.
Αν πάντως μου ζητούσαν να ποντάρω, θα πόνταρα στο δεύτερο.
Add comment
Comments