Το 2009 η Ελλάδα ξόδευε περίπου 15% του ΑΕΠ περισσότερα από όσα εισέπραττε. Το 2025, δεκαέξι χρόνια αργότερα, όχι μόνο εμφάνισε πρωτογενές πλεόνασμα, αλλά πλήρωσε και τους τόκους του τεράστιου δημόσιου χρέους της και της περίσσεψαν €4,29 δισ. Μόλις πέντε χώρες της ΕΕ κατάφεραν να κλείσουν τη χρονιά με συνολικό δημοσιονομικό πλεόνασμα.
Από τον Κέλσο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Υπάρχουν οικονομικά μεγέθη που, όταν τα κοιτάζει κανείς απομονωμένα, δεν λένε ολόκληρη την ιστορία. Και υπάρχουν δύο αριθμοί που, όταν τοποθετηθούν ο ένας δίπλα στον άλλο, περιγράφουν σχεδόν ολόκληρη τη σύγχρονη οικονομική ιστορία της Ελλάδας:
- 2009: περίπου -15% του ΑΕΠ.
- 2025: +1,7% του ΑΕΠ.
Από ένα από τα μεγαλύτερα δημοσιονομικά ελλείμματα που είχε καταγράψει ανεπτυγμένη ευρωπαϊκή οικονομία σε καιρό ειρήνης, σε πραγματικό δημοσιονομικό πλεόνασμα. Όχι πρωτογενές. Τελικό. Μετά τους τόκους. Και αυτή η τελευταία λεπτομέρεια αλλάζει σχεδόν τα πάντα.
2009: Η χρονιά που αποκαλύφθηκε η τρύπα
Η ελληνική κρίση χρέους δεν ξεκίνησε επειδή κάποια ημέρα οι αγορές αποφάσισαν ξαφνικά ότι δεν συμπαθούν την Ελλάδα. Ξεκίνησε όταν έγινε σαφές ότι τα δημόσια οικονομικά της χώρας βρίσκονταν σε κατάσταση πολύ χειρότερη από εκείνη που εμφάνιζαν μέχρι τότε οι επίσημοι αριθμοί. Οι αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις των δημοσιονομικών στοιχείων αποκάλυψαν ένα έλλειμμα της τάξης του 15% του ΑΕΠ για το 2009. Με απλά λόγια, για κάθε €100 προϊόντος που δημιουργούσε η ελληνική οικονομία, το κράτος δημιουργούσε δημοσιονομική «τρύπα» περίπου €15. Δεν επρόκειτο για ένα κακό τρίμηνο. Ούτε για μια μικρή απόκλιση ενός προϋπολογισμού. Ήταν ένα δημοσιονομικό μοντέλο που είχε φτάσει στα όριά του.
Το δημόσιο χρέος βρισκόταν ήδη σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα και η χώρα εξαρτιόταν από τις διεθνείς αγορές για να αναχρηματοδοτεί συνεχώς τις ανάγκες της. Όταν οι επενδυτές έπαψαν να πιστεύουν ότι αυτό μπορούσε να συνεχιστεί επ' αόριστον, η πρόσβαση στις αγορές ουσιαστικά έκλεισε. Ακολούθησαν όσα γνωρίζουμε.
- Μνημόνια.
- ΔΝΤ.
- Ευρωπαϊκοί μηχανισμοί διάσωσης.
- PSI.
- Ύφεση.
- Ανεργία.
- Περικοπές.
- Φόροι.
- Πολιτική ανατροπή.
Και μια οικονομία που έχασε περίπου το ένα τέταρτο της παραγωγής της.
2025: Η αριθμητική έχει πλέον αντιστραφεί
Δεκαέξι χρόνια αργότερα, η Eurostat καταγράφει κάτι που θα φαινόταν σχεδόν αδιανόητο στην αρχή της ελληνικής κρίσης. Το 2025 η Γενική Κυβέρνηση παρουσίασε συνολικό δημοσιονομικό πλεόνασμα €4,29 δισ. ή +1,7% του ΑΕΠ. Το ελληνικό ΑΕΠ έφθασε τα €248,35 δισ., ενώ τα συνολικά έσοδα της Γενικής Κυβέρνησης αντιστοιχούσαν στο 50,0% του ΑΕΠ και οι συνολικές δαπάνες στο 48,3%. Η διαφορά είναι το πλεόνασμα. Και εδώ χρειάζεται μια κρίσιμη διευκρίνιση.
Δεν μιλάμε για πρωτογενές πλεόνασμα
Στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει εδώ και χρόνια να ακούμε τον όρο: "πρωτογενές πλεόνασμα". Όμως το πρωτογενές αποτέλεσμα δεν περιλαμβάνει τις δαπάνες για τόκους του δημόσιου χρέους. Είναι εξαιρετικά χρήσιμο μέγεθος για να κρίνουμε τη δημοσιονομική θέση μιας χώρας, αλλά δεν μας λέει αν το κράτος, αφού εξυπηρετήσει και το χρέος του, εξακολουθεί να έχει χρήματα στο ταμείο. Το 2025 συνέβη ακριβώς αυτό. Η Ελλάδα δημιούργησε αρκετά μεγάλο πρωτογενές πλεόνασμα ώστε να πληρώσει τις δαπάνες τόκων και να εξακολουθήσει να εμφανίζει +€4,29 δισ. στο τελικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα.
Με άλλα λόγια:
Και δεν συνέβη μόνο μία φορά
Υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο που κάνει την εξέλιξη περισσότερο ενδιαφέρουσα. Το 2025 δεν ήταν η πρώτη χρονιά. Η Eurostat καταγράφει:
- 2022 → -2,6%
- 2023 → -1,4%
- 2024 → +1,3%
- 2025 → +1,7%
Άρα η Ελλάδα κατέγραψε δεύτερη συνεχόμενη χρονιά συνολικού δημοσιονομικού πλεονάσματος. Σε απόλυτους αριθμούς:
- 2024 → +€3,19 δισ.
- 2025 → +€4,29 δισ.
Μάλιστα, το αποτέλεσμα του 2025 αποδείχθηκε καλύτερο ακόμη και από τις προηγούμενες προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Το παράδοξο: Η χώρα με το μεγαλύτερο χρέος έχει πλεόνασμα
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας. Στο τέλος του 2025 η Ελλάδα εξακολουθούσε να διαθέτει το υψηλότερο δημόσιο χρέος στην Ευρωπαϊκή Ένωση: 146,1% του ΑΕΠ. Σε ονομαστικούς όρους: €362,9 δισ.
Ακολουθούσαν:
- Ιταλία → 137,1%
- Γαλλία → 115,6%
- Βέλγιο → 107,9%
- Ισπανία → 100,7%.
Κι όμως, η χώρα με το μεγαλύτερο χρέος στην ΕΕ ήταν μία από τις ελάχιστες που έκλεισαν τη χρονιά με πλεόνασμα.
Μόλις πέντε χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Το 2025 η Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά είχε δημοσιονομικό έλλειμμα 3,1% του ΑΕΠ. Η Ευρωζώνη: -2,9%. Από τα 27 κράτη-μέλη, μόλις πέντε κατάφεραν να εμφανίσουν συνολικό δημοσιονομικό πλεόνασμα:
- Κύπρος → +3,4%
- Δανία → +2,9%
- Ιρλανδία → +1,8%
- Ελλάδα → +1,7%
- Πορτογαλία → +0,7%
Και μετά; Τέλος. Οι υπόλοιπες 22 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχαν έλλειμμα. Η Ελλάδα βρέθηκε επομένως με το τέταρτο μεγαλύτερο δημοσιονομικό πλεόνασμα στην ΕΕ. Και αυτό συνέβη την ίδια στιγμή που ορισμένες από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές οικονομίες εμφάνιζαν σημαντικά ελλείμματα.
- Η Γαλλία έκλεισε το 2025 με έλλειμμα 5,1% του ΑΕΠ.
- Το Βέλγιο με 5,2%.
- Η Πολωνία με 7,3%.
- Η Ρουμανία με 7,9%.
Συνολικά, έντεκα κράτη-μέλη είχαν έλλειμμα τουλάχιστον 3% του ΑΕΠ.
Και έξω από την ΕΕ; Δεν είναι όλα τα πλεονάσματα ίδια
Η Ελλάδα, βεβαίως, δεν είναι μία από τις ελάχιστες χώρες στον κόσμο που εμφάνισαν δημοσιονομικό πλεόνασμα το 2025. Υπάρχουν οικονομίες με πολύ μεγαλύτερα πλεονάσματα. Αλλά εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον. Διότι μεγάλο μέρος των χωρών που εμφανίζονται στις υψηλότερες θέσεις της παγκόσμιας κατάταξης έχει κάτι που η Ελλάδα δεν διαθέτει: πετρέλαιο, φυσικό αέριο, τεράστιο κρατικό επενδυτικό πλούτο ή έναν εξαιρετικά ιδιαίτερο δημοσιονομικό μηχανισμό.
Η Νορβηγία είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Το 2025 εμφάνισε πλεόνασμα Γενικής Κυβέρνησης 572 δισ. νορβηγικών κορωνών, πάνω από 10% του ΑΕΠ. Η ίδια η Statistics Norway επισημαίνει τον καθοριστικό ρόλο των εσόδων από πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Αντίστοιχη προσοχή χρειάζεται στις οικονομίες του Κόλπου. Το Ομάν, για παράδειγμα, έκλεισε το 2025 με συνολικό πλεόνασμα 0,7% του ΑΕΠ. Αν όμως αφαιρεθούν οι υδρογονάνθρακες, το πρωτογενές ισοζύγιό του ήταν -28,9% του μη πετρελαϊκού ΑΕΠ. Αυτό δείχνει γιατί δύο ίδια ποσοστά δημοσιονομικού πλεονάσματος δεν σημαίνουν κατ' ανάγκη το ίδιο πράγμα.
Η σύγκριση που έχει περισσότερο νόημα
Για την Ελλάδα, επομένως, περισσότερο ενδιαφέρον έχει η σύγκριση με τις ανεπτυγμένες και διαφοροποιημένες ευρωπαϊκές οικονομίες. Και εκεί το ελληνικό αποτέλεσμα γίνεται πραγματικά αξιοσημείωτο. Το 2025 μόνο πέντε από τα 27 κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχαν συνολικό πλεόνασμα. Οι υπόλοιπες 22 χώρες ήταν ελλειμματικές. Η ΕΕ συνολικά είχε έλλειμμα 3,1% και η Ευρωζώνη 2,9%. Και υπάρχει μια εντυπωσιακή αντίφαση.
Η Δανία, που είχε μεγαλύτερο πλεόνασμα από την Ελλάδα, έκλεισε το 2025 με δημόσιο χρέος μόλις 27,9% του ΑΕΠ. Η Ελλάδα; 146,1%. Το υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Κι όμως, κατάφερε όχι μόνο να εξυπηρετήσει τους τόκους αυτού του χρέους, αλλά να κλείσει τη χρονιά με συνολικό πλεόνασμα 1,7% του ΑΕΠ. Αυτό είναι ίσως σημαντικότερο από την ίδια την τέταρτη θέση.
Η Ελλάδα δεν έγινε Νορβηγία
- Δεν ανακάλυψε πετρέλαιο.
- Δεν απέκτησε ξαφνικά ένα sovereign wealth fund αξίας εκατοντάδων δισεκατομμυρίων.
- Δεν διαθέτει το δημοσιονομικό ιστορικό της Δανίας.
- Και φυσικά εξακολουθεί να έχει σημαντικές οικονομικές αδυναμίες.
Ακριβώς γι' αυτό όμως το ελληνικό αποτέλεσμα αποκτά μεγαλύτερη σημασία.
Από το -15% στο +1,7%
Κάπου εδώ αξίζει να απομακρυνθούμε λίγο από τους αριθμούς. Γιατί η μεταβολή δεν είναι απλώς: -15% → +1,7%. Είναι: περίπου 16,7 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ δημοσιονομικής μεταβολής. Αν το δούμε σχηματικά:
Πρόκειται για μια από τις εντυπωσιακότερες δημοσιονομικές μεταβολές που έχει πραγματοποιήσει προηγμένη οικονομία τις τελευταίες δεκαετίες. Αλλά υπάρχει μια σημαντική υποσημείωση.
Δεν έγινε δωρεάν
Οι αριθμοί δεν πρέπει να μετατρέψουν την οικονομική ιστορία σε παραμύθι. Η ελληνική δημοσιονομική προσαρμογή είχε τεράστιο οικονομικό και κοινωνικό κόστος. Η χώρα πέρασε μια πρωτοφανή ύφεση. Η ανεργία ξεπέρασε το 27%. Εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενοι έφυγαν στο εξωτερικό. Οι επενδύσεις κατέρρευσαν. Οι πραγματικοί μισθοί πιέστηκαν. Οι φόροι αυξήθηκαν. Το διαθέσιμο εισόδημα μεγάλου τμήματος του πληθυσμού μειώθηκε. Και το ελληνικό ΑΕΠ χρειάστηκε πολλά χρόνια για να αρχίσει να ανακτά το χαμένο έδαφος.
Επομένως το +1,7% του 2025 δεν αναιρεί την ιστορία της κρίσης. Είναι, κατά μία έννοια, αποτέλεσμα και αυτής της ιστορίας.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη Ελλάδα
Θα ήταν εξίσου λανθασμένο να αποδώσουμε ολόκληρη τη σημερινή δημοσιονομική εικόνα αποκλειστικά στις περικοπές της προηγούμενης δεκαετίας. Η ελληνική οικονομία του 2025 δεν είναι η οικονομία του 2015. Η αύξηση της απασχόλησης διευρύνει τη φορολογική βάση. Η ανεργία έχει υποχωρήσει δραστικά. Η οικονομία αναπτύσσεται. Οι ηλεκτρονικές συναλλαγές και η ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης έχουν περιορίσει τμήμα της φοροδιαφυγής. Τα εταιρικά κέρδη και τα εισοδήματα έχουν αυξηθεί σε ονομαστικούς όρους. Και ο πληθωρισμός, όσο δυσάρεστος κι αν είναι για τον καταναλωτή, αυξάνει επίσης τα ονομαστικά φορολογικά έσοδα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι το αποτέλεσμα του 2025 ξεπέρασε σημαντικά τις προηγούμενες προβλέψεις της.
Άρα το ελληνικό πλεόνασμα δεν είναι απλώς το αποτέλεσμα ενός κράτους που "κόβει δαπάνες". Είναι αποτέλεσμα ενός διαφορετικού συνδυασμού εσόδων, ανάπτυξης, απασχόλησης, δημοσιονομικών κανόνων και αποτελεσματικότερης είσπραξης φόρων.
Το μεγάλο ερώτημα: Είναι διατηρήσιμο;
Εδώ πρέπει να βρίσκεται και η ουσία της συζήτησης. Δεν έχει ιδιαίτερη σημασία αν μια χώρα εμφανίσει πλεόνασμα για μία χρονιά εξαιτίας έκτακτων εσόδων. Η πραγματική επιτυχία είναι να μπορεί να διατηρεί υγιή δημόσια οικονομικά χωρίς:
- να υπερφορολογεί την παραγωγική οικονομία,
- να υποεπενδύει σε υποδομές,
- να αποδυναμώνει την παιδεία και την υγεία,
- ή να θυσιάζει την ανάπτυξη προκειμένου να επιτύχει έναν δημοσιονομικό αριθμό.
Και εδώ βρίσκεται η επόμενη μεγάλη πρόκληση της Ελλάδας. Το ζητούμενο πλέον δεν μπορεί να είναι απλώς "να έχουμε πλεόνασμα". Πρέπει να γίνει: "να έχουμε πλεόνασμα επειδή έχουμε μια μεγαλύτερη και παραγωγικότερη οικονομία". Η διαφορά είναι τεράστια.
Και το χρέος;
Το χρέος παραμένει το μεγάλο βάρος της ελληνικής οικονομίας. Όμως η εικόνα του αλλάζει γρήγορα όταν εξετάζεται ως ποσοστό του ΑΕΠ. Η Eurostat καταγράφει:
- 2022 → 177,8%
- 2023 → 164,3%
- 2024 → 154,2%
- 2025 → 146,1%.
Μέσα σε μόλις τρία χρόνια: -31,7 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ. Το ονομαστικό χρέος παραμένει τεράστιο. Αλλά ο παρονομαστής - το ελληνικό ΑΕΠ- μεγαλώνει, ενώ τα δημοσιονομικά πλεονάσματα περιορίζουν την ανάγκη δημιουργίας νέου χρέους. Αυτός είναι ο μηχανισμός που μπορεί σταδιακά να αλλάξει την ελληνική εξίσωση. Το 2009 δανειζόμασταν για να καλύψουμε την τρύπα. Το 2025 περίσσεψαν €4,29 δισ. Ίσως αυτή είναι η απλούστερη περιγραφή της μεταβολής.
Το 2009 η Ελλάδα χρειαζόταν τεράστιο νέο δανεισμό απλώς και μόνο για να χρηματοδοτήσει τη λειτουργία του κράτους και να εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις της. Το 2025 συνέβη το αντίθετο. Τα συνολικά έσοδα της Γενικής Κυβέρνησης ήταν μεγαλύτερα από όλες τις δαπάνες της, συμπεριλαμβανομένων των τόκων. Και απέμειναν: €4.290.000.000.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα έγινε ξαφνικά πλούσια. Δεν σημαίνει ότι λύθηκαν τα προβλήματα παραγωγικότητας. Δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκε το δημόσιο χρέος. Δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν σοβαρές αδυναμίες στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, στις επενδύσεις, στους πραγματικούς μισθούς ή στη δομή της ελληνικής παραγωγής. Σημαίνει όμως κάτι πολύ συγκεκριμένο. Το ελληνικό κράτος του 2025 δεν παράγει πλέον το δημοσιονομικό έλλειμμα που οδήγησε τη χώρα στην κρίση του 2009.
Και αυτή είναι μια αλλαγή που δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί ασήμαντη.
Δεκαέξι χρόνια σε δύο αριθμούς
2009 - ≈ -15%
- Χρεοκοπία
- Αποκλεισμός από τις αγορές
- Μνημόνια
2025 - +1,7%
- €4,29 δισ. συνολικό πλεόνασμα
- 4η καλύτερη επίδοση στην ΕΕ
- 146,1% χρέος/ΑΕΠ
Η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει πολλά οικονομικά προβλήματα. Αλλά το πρόβλημα που παραλίγο να τη βγάλει από το ευρώ πριν από δεκαπέντε χρόνια έχει αλλάξει μορφή. Και ίσως αυτό είναι το πραγματικά εντυπωσιακό στοιχείο της ιστορίας: η χώρα που έγινε το παγκόσμιο σύμβολο του δημοσιονομικού εκτροχιασμού βρίσκεται σήμερα ανάμεσα στις ελάχιστες ευρωπαϊκές οικονομίες που, αφού πληρώσουν όλα τα έξοδά τους και τους τόκους του χρέους τους, εξακολουθούν να έχουν χρήματα που περισσεύουν.
Από περίπου 15% έλλειμμα σε 1,7% πλεόνασμα. Μέσα σε δεκαέξι χρόνια. Και αυτή τη φορά δεν μιλάμε για πρόβλεψη. Μιλάμε για το τελικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα.
Add comment
Comments