Σχεδόν 40 χρόνια μετά τη μεγάλη μάχη για την καθιέρωση της 35ωρης εβδομάδας, κορυφαίοι Γερμανοί βιομήχανοι ζητούν περισσότερη εργασία χωρίς περισσότερη αμοιβή. Πίσω από τη σύγκρουση όμως κρύβεται ένα πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα: η Γερμανία έχει ακριβή εργασία, ακριβή ενέργεια και μια βιομηχανία που χάνει έδαφος απέναντι σε Κίνα και άλλους ανταγωνιστές.
Από την Αργώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Υπάρχουν στιγμές που μια φαινομενικά απλή εργασιακή διαμάχη αποκαλύπτει ότι ένα ολόκληρο οικονομικό μοντέλο βρίσκεται σε κρίση. Η Γερμανία φαίνεται να πλησιάζει σε μία τέτοια στιγμή.
Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά την ιστορική μάχη των Γερμανών μεταλλεργατών για τη μείωση της εβδομάδας εργασίας, η συζήτηση αντιστρέφεται. Κορυφαία στελέχη της γερμανικής βιομηχανίας θέτουν πλέον ανοιχτά το ενδεχόμενο επιστροφής από τις 35 στις 40 ώρες εργασίας την εβδομάδα - χωρίς αντίστοιχη αύξηση μισθού.
Με απλά λόγια: πέντε ώρες περισσότερη εργασία για τα ίδια χρήματα.
Σε πρώτη ανάγνωση μοιάζει με μια κλασική σύγκρουση εργοδοτών και συνδικάτων. Δεν είναι. Πίσω από τις πέντε ώρες βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: πόσο ανταγωνιστική παραμένει η γερμανική οικονομία;
Η κατάκτηση του 1984
Για να καταλάβουμε τη σημασία της συζήτησης πρέπει να επιστρέψουμε στο 1984. Δεκάδες χιλιάδες μεταλλεργάτες της τότε Δυτικής Γερμανίας πραγματοποίησαν απεργία επτά εβδομάδων διεκδικώντας τη μείωση των ωρών εργασίας.
Η μάχη ήταν σκληρή. Αλλά σταδιακά η 35ωρη εβδομάδα καθιερώθηκε στις συλλογικές συμβάσεις σημαντικού μέρους της γερμανικής μεταλλουργίας και μηχανολογικής βιομηχανίας.
Ήταν κάτι περισσότερο από μια συνδικαλιστική νίκη. Αποτελούσε σύμβολο του γερμανικού κοινωνικού μοντέλου. Η λογική του ήταν περίπου η εξής: υψηλή παραγωγικότητα → υψηλοί μισθοί → λιγότερες ώρες εργασίας → υψηλό βιοτικό επίπεδο.
Η Γερμανία μπορούσε να το κάνει επειδή οι εργαζόμενοί της παρήγαγαν προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας τα οποία ο υπόλοιπος κόσμος ήταν διατεθειμένος να αγοράσει ακριβά.
- Mercedes.
- BMW.
- Volkswagen.
- BASF.
- Siemens.
- Bosch.
- Μηχανήματα.
- Χημικά.
- Βιομηχανικός εξοπλισμός.
Το περίφημο Made in Germany πλήρωνε τον λογαριασμό. Σήμερα όμως αυτή η εξίσωση αρχίζει να δυσκολεύεται.
€49,50 την ώρα
Το πρώτο πρόβλημα είναι το κόστος εργασίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται οι Financial Times, μία ώρα εργασίας στη γερμανική μεταποίηση κοστίζει περίπου €49,50. Ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι περίπου €33,70. Δηλαδή η γερμανική βιομηχανική εργασία κοστίζει περίπου 47% περισσότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Η διαφορά με την Ανατολική Ευρώπη είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Στην Ουγγαρία το αντίστοιχο κόστος βρίσκεται περίπου στα €15,60 την ώρα. Άρα:
- Γερμανία: €49,50
- ΕΕ: €33,70
- Ουγγαρία: €15,60
Το υψηλό εργατικό κόστος από μόνο του δεν αποτελεί απαραίτητα πρόβλημα. Μια οικονομία μπορεί να πληρώνει πολύ ακριβά τους εργαζομένους της εφόσον αυτοί παράγουν αντίστοιχα μεγάλη αξία. Και αυτό ακριβώς έκανε επί δεκαετίες η Γερμανία.
Το πρόβλημα είναι η παραγωγικότητα
Εδώ βρίσκεται η ουσία της σημερινής διαμάχης.
Ο Martin Brudermüller, πρόεδρος του εποπτικού συμβουλίου της Mercedes-Benz, υποστηρίζει ότι η Γερμανία έχει χάσει μεγάλο μέρος του πλεονεκτήματος παραγωγικότητας που δικαιολογούσε το υψηλότερο εργατικό της κόστος.
Αυτό είναι πολύ σημαντικότερο από το αν κάποιος εργάζεται 35 ή 40 ώρες. Γιατί τελικά η ανταγωνιστικότητα δεν καθορίζεται από τον μισθό. Καθορίζεται από τη σχέση: κόστος εργασίας / παραγόμενο προϊόν.
Αν ένας εργαζόμενος κοστίζει δύο φορές περισσότερο αλλά παράγει τρεις φορές περισσότερη αξία, είναι ανταγωνιστικός. Αν όμως κοστίζει τρεις φορές περισσότερο και παράγει μόνο 50% περισσότερη αξία, αρχίζει να δημιουργείται πρόβλημα.
Και αυτό ακριβώς φοβούνται οι γερμανικές επιχειρήσεις.
Η απλή αριθμητική των 40 ωρών
Ας υποθέσουμε έναν εργαζόμενο που αμείβεται με €1.750 την εβδομάδα. Με 35 ώρες εργασίας: €1.750 / 35 = €50 ανά ώρα.
Αν ο ίδιος εργαζόμενος δουλέψει 40 ώρες με τον ίδιο εβδομαδιαίο μισθό: €1.750 / 40 = €43,75 ανά ώρα.
Το ωριαίο εργατικό κόστος μειώνεται έτσι κατά: 12,5%.
Από την πλευρά της επιχείρησης, λοιπόν, η λογική είναι προφανής. Δεν μειώνει ονομαστικά τον μισθό. Αυξάνει τις ώρες που αγοράζει με τον ίδιο μισθό. Οικονομικά, βέβαια, για τον εργαζόμενο αυτό ισοδυναμεί με μείωση της αμοιβής ανά ώρα εργασίας.
Και κάπου εδώ αρχίζει η μεγάλη σύγκρουση.
Η IG Metall απαντά: «Δεν υπάρχει αρκετή δουλειά ούτε για 35 ώρες»
Το ισχυρότερο επιχείρημα των συνδικάτων είναι διαφορετικό. Η γερμανική βιομηχανία δεν αντιμετωπίζει μόνο πρόβλημα κόστους. Αντιμετωπίζει και πρόβλημα ζήτησης και πλεονάζουσας παραγωγικής δυναμικότητας.
Αν ένα εργοστάσιο λειτουργεί στο 70% των δυνατοτήτων του, τι ακριβώς θα επιτύχει βάζοντας τους εργαζομένους να δουλεύουν περισσότερες ώρες; Η IG Metall υποστηρίζει ότι σε πολλές επιχειρήσεις δεν υπάρχει αρκετή παραγωγή ώστε να αξιοποιηθούν πλήρως ούτε οι σημερινές ώρες.
Αν λοιπόν οι ίδιοι εργαζόμενοι δουλεύουν περισσότερο, μια εταιρεία μπορεί απλώς να χρειάζεται: λιγότερους εργαζομένους.
Αυτό δημιουργεί το παράδοξο: 40 ώρες → χαμηλότερο κόστος ανά ώρα → αλλά ενδεχομένως περισσότερες απολύσεις.
Και η διαμάχη παύει να είναι τόσο απλή.
Η γερμανική βιομηχανία έχει ήδη χάσει 15%
Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται βαθύτερα. Η γερμανική βιομηχανική παραγωγή έχει υποχωρήσει περισσότερο από 15% από την κορυφή του 2017. Και αυτό δεν προκλήθηκε από έναν μόνο παράγοντα.
Η Γερμανία χτυπήθηκε σχεδόν ταυτόχρονα από τέσσερις μεγάλες αλλαγές.
Πρώτον, την ενεργειακή κρίση.
Το παλιό γερμανικό μοντέλο στηριζόταν εν μέρει σε σχετικά φθηνή ρωσική ενέργεια. Αυτό το πλεονέκτημα εξαφανίστηκε μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
Δεύτερον, την Κίνα.
Για χρόνια η Κίνα ήταν ένας από τους σημαντικότερους πελάτες της γερμανικής βιομηχανίας. Σήμερα είναι ταυτόχρονα πελάτης και ανταγωνιστής. Ιδιαίτερα στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα.
Τρίτον, την πράσινη μετάβαση.
Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία είχε τεράστιο τεχνολογικό πλεονέκτημα στους κινητήρες εσωτερικής καύσης. Στα EVs όμως μεγάλο μέρος αυτού του πλεονεκτήματος εξαφανίζεται.
Τέταρτον, τον νέο προστατευτισμό.
Οι αμερικανικοί δασμοί και η επιδότηση εγχώριας παραγωγής δημιουργούν επιπλέον πίεση στις ευρωπαϊκές εξαγωγικές βιομηχανίες. Η Γερμανία βρίσκεται επομένως ανάμεσα:
- στην ακριβότερη Αμερική που προστατεύει τη βιομηχανία της
και
- στη φθηνότερη Κίνα που κατασκευάζει όλο και καλύτερα προϊόντα.
Και οι θέσεις εργασίας εξαφανίζονται
Η γερμανική μεταποίηση εξακολουθεί να απασχολεί περίπου 6,5 εκατομμύρια ανθρώπους. Όμως η κατεύθυνση είναι ανησυχητική. Οι εκτιμήσεις που επικαλούνται οι Financial Times κάνουν λόγο για απώλεια περίπου 12.000–15.000 βιομηχανικών θέσεων εργασίας κάθε μήνα.
Στην αυτοκινητοβιομηχανία μόνο, η απασχόληση είχε μειωθεί κατά περίπου 42.300 θέσεις μέσα σε έναν χρόνο, ή 5,8%. Και τώρα η Volkswagen προχωρά στη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση της ιστορίας της.
Η συζήτηση για τις 40 ώρες επομένως δεν γίνεται σε μια οικονομία που βρίσκεται σε boom. Γίνεται ενώ εργοστάσια περιορίζουν παραγωγή και δεκάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας κινδυνεύουν.
Το πραγματικό δίλημμα
Εδώ εμφανίζονται δύο διαφορετικές οικονομικές θεωρίες.
Η εργοδοτική: περισσότερες ώρες - χαμηλότερο κόστος ανά ώρα- χαμηλότερο κόστος παραγωγής - μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα - περισσότερες παραγγελίες - περισσότερες θέσεις εργασίας μακροπρόθεσμα.
Η συνδικαλιστική: περισσότερες ώρες - περισσότερη παραγωγή ανά εργαζόμενο - λιγότεροι εργαζόμενοι απαιτούνται - περισσότερες απολύσεις
Και οι δύο μηχανισμοί μπορούν θεωρητικά να λειτουργήσουν. Το ποιος θα επικρατήσει εξαρτάται από το πραγματικό πρόβλημα της γερμανικής βιομηχανίας. Αν είναι κυρίως το κόστος, οι επιχειρήσεις έχουν ισχυρό επιχείρημα.
Αν είναι κυρίως η ανεπαρκής ζήτηση και η υπερπαραγωγική δυναμικότητα, η IG Metall έχει επίσης ισχυρό επιχείρημα.
Πιθανότατα όμως η πραγματικότητα βρίσκεται κάπου ανάμεσα.
Δεν εργάζονται όλοι οι Γερμανοί 35 ώρες
Υπάρχει και μια παρανόηση που πρέπει να ξεκαθαριστεί. Η Γερμανία δεν έχει γενικευμένη εθνική 35ωρη εβδομάδα.
Οι 35 ώρες αποτελούν συμβατικό standard κυρίως σε κλάδους που καλύπτονται από συγκεκριμένες συλλογικές συμβάσεις, ιδιαίτερα στη μεταλλουργία, στη μηχανολογία και στην αυτοκινητοβιομηχανία.
Περίπου ένας στους πέντε Γερμανούς εργαζομένους καλύπτεται από τέτοιες ρυθμίσεις. Ο πραγματικός μέσος εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας στη χώρα είναι υψηλότερος, περίπου 37,8 ώρες.
Επιπλέον, οι υφιστάμενες συλλογικές συμβάσεις επιτρέπουν ήδη σημαντική ευελιξία. Αυτό αποτελεί ακόμη ένα επιχείρημα της IG Metall: το πρόβλημα της Γερμανίας δεν μπορεί να εξηγηθεί απλώς από έναν αριθμό - τις 35 ώρες.
Το βαθύτερο πρόβλημα της Ευρώπης
Και εδώ η γερμανική ιστορία γίνεται ευρωπαϊκή.
Η Ευρώπη θέλει ταυτόχρονα:
- υψηλούς μισθούς,
- λιγότερες ώρες εργασίας,
- ισχυρό κοινωνικό κράτος,
- γενναιόδωρες συντάξεις,
- ακριβή περιβαλλοντικά standards,
- ενεργειακή μετάβαση,
- και στρατηγική αυτονομία.
Όλα αυτά είναι απολύτως θεμιτές πολιτικές επιλογές. Έχουν όμως κόστος. Και αυτό το κόστος μπορεί να χρηματοδοτηθεί μακροπρόθεσμα μόνο από ένα πράγμα: παραγωγικότητα.
Δεν υπάρχει μαγικός τρίτος δρόμος.
Η εξίσωση του κοινωνικού κράτους
Σε εξαιρετικά απλουστευμένη μορφή:
Αν όμως η παραγωγικότητα μένει στάσιμη ενώ το κόστος αυξάνεται:
Και τότε η συζήτηση για το κοινωνικό μοντέλο γίνεται πολύ δυσκολότερη.
Δεν είναι λοιπόν οι πέντε ώρες
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα. Η Γερμανία δεν θα ξαναγίνει βιομηχανικά ανταγωνιστική απλώς επειδή ένας εργαζόμενος στη Mercedes θα δουλεύει 40 ώρες αντί για 35.
Το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο.
- Ενέργεια.
- Επενδύσεις.
- Γραφειοκρατία.
- Υποδομές.
- Ψηφιοποίηση.
- Κεφάλαιο.
- Καινοτομία.
- Εκπαίδευση.
- Δημογραφικό.
Και κυρίως:
- παραγωγικότητα.
Η αύξηση των ωρών μπορεί να μειώσει το εργατικό κόστος ανά μονάδα προϊόντος. Δεν μπορεί όμως από μόνη της να διορθώσει ένα οικονομικό μοντέλο που αντιμετωπίζει ταυτόχρονα τόσες δομικές πιέσεις.
Η συζήτηση που μόλις αρχίζει
Τον Οκτώβριο ξεκινούν οι νέες συλλογικές διαπραγματεύσεις στη γερμανική μεταλλουργία και ηλεκτροβιομηχανία. Η IG Metall προετοιμάζεται ήδη για δύσκολη αναμέτρηση.
Και το ερώτημα των ωρών εργασίας μπορεί να εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικοοικονομικά ζητήματα της χώρας. Γιατί πίσω από το "35 ή 40 ώρες;" υπάρχει μια πολύ δυσκολότερη ερώτηση.
Επί δεκαετίες η Γερμανία μπορούσε να πληρώνει από τους υψηλότερους μισθούς στον κόσμο, να εργάζεται λιγότερο από πολλούς ανταγωνιστές της και ταυτόχρονα να διατηρεί μία από τις ισχυρότερες βιομηχανίες του πλανήτη.
Μπορούσε να το κάνει επειδή είχε κάτι που άξιζε περισσότερο από τις επιπλέον ώρες εργασίας: παραγωγικότητα, τεχνολογία και τεράστια ανταγωνιστικότητα.
Αν αυτά υποχωρούν, τότε οι πέντε επιπλέον ώρες είναι απλώς η αρχή της συζήτησης. Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν οι Γερμανοί πρέπει να εργάζονται περισσότερο.
Είναι αν η Γερμανία μπορεί να ξαναβρεί τον τρόπο να παράγει περισσότερη αξία για κάθε ώρα που εργάζονται.
Add comment
Comments