Από τα €100 τον μήνα στα €60.000 στα 18 - Τι δείχνουν τα μοντέλα του Ισραήλ, της Σιγκαπούρης και της Βρετανίας, πόσο μπορεί να κοστίσει στο ελληνικό Δημόσιο και ποιος θα αναλάβει τον επενδυτικό κίνδυνο.
Από τον Τηλέμαχο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Υπάρχει ένας διαφορετικός τρόπος να ασκεί ένα κράτος κοινωνική πολιτική. Να μην προσπαθεί μόνο να ενισχύσει το εισόδημα του πολίτη σήμερα, αλλά να τον βοηθά να αποκτήσει περιουσιακό στοιχείο για αύριο.
Αυτή είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά του "Κουμπαρά για τη Νέα Γενιά" που ανακοίνωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη ΔΕΘ. Ο μηχανισμός είναι φαινομενικά απλός" Οι γονείς θα μπορούν να ανοίξουν ειδικό λογαριασμό μέσα στα δύο πρώτα χρόνια από τη γέννηση του παιδιού. Για κάθε ευρώ που βάζουν, το κράτος θα βάζει άλλο ένα, μέχρι τα €1.200 τον χρόνο.
€100 τον μήνα ο γονέας; Άλλα €100 το κράτος.
Το κεφάλαιο παραμένει κλειδωμένο μέχρι το παιδί να γίνει 18 ετών. Ο πρωθυπουργός έδωσε το παράδειγμα ότι μια οικογένεια που αποταμιεύει €100 τον μήνα μπορεί να παραδώσει στο παιδί της στην ενηλικίωση πάνω από €60.000.
Πίσω όμως από αυτή την απλή εξαγγελία κρύβεται μια πολύ μεγαλύτερη ιδέα. Μπορεί το κράτος, αντί να μοιράζει μόνο επιδόματα, να βοηθήσει κάθε παιδί να ξεκινά την ενήλικη ζωή του ως κάτοχος κεφαλαίου;
Από το welfare στο asset building
Η διαφορά δεν είναι λεκτική. Ένα επίδομα €100 καταβάλλεται σήμερα και κατά κανόνα καταναλώνεται σήμερα. Μια αποταμίευση €100 που επενδύεται επί 18 χρόνια μπορεί να δημιουργήσει περιουσία.
Και αυτή η περιουσία μπορεί στα 18 ή στα 20 να χρησιμοποιηθεί ως αρχικό κεφάλαιο για σπουδές, επαγγελματική κατάρτιση, πρώτη κατοικία ή ακόμη και επιχειρηματική δραστηριότητα - ανάλογα βέβαια με τους τελικούς κανόνες του προγράμματος.
Ο "Κουμπαράς" επομένως δεν είναι απλώς ακόμη ένα δημογραφικό επίδομα. Προσεγγίζει περισσότερο τη διεθνή ιδέα των Child Development Accounts, των matched savings accounts και γενικότερα των πολιτικών asset building.
Το κράτος δεν αντικαθιστά την ιδιωτική αποταμίευση. Την πολλαπλασιάζει.
Πώς τα €100 γίνονται €60.000;
Εδώ χρειάζεται να ξεχωρίσουμε τι έχει ανακοινωθεί επισήμως από τις λεπτομέρειες που αναμένεται να εξειδικευθούν. Η επίσημη πρωθυπουργική ομιλία επιβεβαιώνει το matching έως €1.200, το άνοιγμα του λογαριασμού στα δύο πρώτα χρόνια και το κλείδωμα μέχρι τα 18. Δεν αναφέρει, στο συγκεκριμένο σημείο της ομιλίας, την αναπροσαρμογή του πλαφόν.
Στη δημοσιογραφική εξειδίκευση του μέτρου αναφέρεται όμως ότι το όριο των €1.200 θα αυξάνεται κατά 10% ανά πενταετία.
Αν αυτό επιβεβαιωθεί στην τελική νομοθετική ρύθμιση, τότε έχουμε:
Συνολικά σε 18 χρόνια:
- Γονέας: €24.652
- Κράτος: €24.652
Συνολικές καταβολές: €49.303
Ακόμη και με μηδενική απόδοση, λοιπόν, το παιδί θα είχε σχεδόν €50.000. Για να φτάσουμε τις €60.000 χρειάζεται και η δύναμη του ανατοκισμού.
Το «κρυφό» επιτόκιο των €60.000
Κάναμε το reverse engineering του κυβερνητικού παραδείγματος. Με τις παραπάνω καταβολές και ετήσιο ανατοκισμό, περίπου:
Άρα το "πάνω από €60.000" δεν απαιτεί κάποια εξωπραγματική επενδυτική απόδοση. Εφόσον εφαρμοστεί η αύξηση του πλαφόν κατά 10% ανά πενταετία, αρκεί μέση ανακεφαλαιούμενη απόδοση της τάξης του 2,4% ετησίως.
Αυτό όμως δημιουργεί αμέσως ένα ερώτημα: Ποιος θα παράγει αυτή την απόδοση; Και εδώ αρχίζουν τα δύσκολα.
Ποιος θα διαχειρίζεται τα δισεκατομμύρια των παιδιών;
Στην επίσημη εξαγγελία δεν έχει ακόμη κατονομαστεί συγκεκριμένος φορέας διαχείρισης ούτε έχει παρουσιαστεί επενδυτική πολιτική του λογαριασμού.
Δεν γνωρίζουμε ακόμη εάν θα υπάρχουν:
- τράπεζες, ασφαλιστικές ή ΑΕΔΑΚ,
- κεντρικός δημόσιος διαχειριστής,
- επιλογή διαφορετικών επενδυτικών προφίλ,
- index funds,
- ομόλογα,
- εγγύηση του αρχικού κεφαλαίου,
- ούτε ποιος θα καλύπτει τα έξοδα διαχείρισης.
Και αυτά δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες. Είναι η καρδιά του προγράμματος. Διότι άλλο είναι το κράτος να εγγυάται ότι το παιδί θα πάρει €60.000 και άλλο να λέει ότι, με μια ενδεικτική μακροχρόνια απόδοση, το κεφάλαιο μπορεί να ξεπεράσει τις €60.000.
Στη δεύτερη περίπτωση υπάρχει επενδυτικός κίνδυνος. Και κάποιος πρέπει να τον αναλάβει.
Ισραήλ: ένα μοντέλο που ήδη λειτουργεί
Το Ισραήλ προσφέρει ίσως το πιο χρήσιμο παράδειγμα για την Ελλάδα. Στο Savings Plan for Each Child, η National Insurance καταθέτει σήμερα 58 σέκελ τον μήνα για κάθε επιλέξιμο παιδί μέχρι τα 18. Οι γονείς μπορούν να προσθέσουν άλλα 58 σέκελ από το επίδομα τέκνου, διπλασιάζοντας ουσιαστικά την αποταμίευση.
Στο πρόγραμμα αυτό οι γονείς επιλέγουν αν τα χρήματα θα τοποθετηθούν σε τραπεζικό λογαριασμό αποταμίευσης ή σε αδειοδοτημένο επενδυτικό ταμείο, επιλέγοντας και το επίπεδο επενδυτικού κινδύνου.
Ο φορέας διαχείρισης αποστέλλει κάθε χρόνο ενημέρωση για τις καταθέσεις και τις αποδόσεις του λογαριασμού. Αυτό δίνει στην ελληνική κυβέρνηση ένα έτοιμο θεσμικό εργαστήριο.
Δεν χρειάζεται να ανακαλύψει τα πάντα από την αρχή.
Το ισραηλινό Savings Plan for Each Child λειτουργεί από το 2017. Μέχρι το τέλος του 2025 είχαν κατατεθεί συνολικά 25,4 δισ. σέκελ, ενώ τα σωρευμένα επενδυτικά κέρδη είχαν φτάσει περίπου τα 3,85 δισ. σέκελ. Υπήρχαν πάνω από 3,6 εκατ. ενεργοί λογαριασμοί και, πολύ σημαντικό, το 84% των αποταμιεύσεων βρισκόταν σε επενδυτικά ταμεία και όχι σε τράπεζες.
Οι πραγματικές αποδόσεις είναι πολύ ενδιαφέρουσες. Δεν υπάρχει μία "απόδοση του προγράμματος", επειδή οι γονείς επιλέγουν διαχειριστή και επίπεδο κινδύνου. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, έως Ιούλιο 2026, δείχνουν πολύ μεγάλες διαφορές.
Πρόκειται για ονομαστικές μικτές ιστορικές αποδόσεις, όχι εγγυημένες μελλοντικές αποδόσεις.
Και αν κοιτάξουμε συνολικά την αγορά, ορισμένα high-risk παιδικά funds εμφανίζουν εντυπωσιακές πενταετείς επιδόσεις. Για παράδειγμα, το Harel high-risk είχε σωρευτική απόδοση 77,71% στην πενταετία έως τον Ιούλιο του 2026.
Οι αριθμοί αυτοί προφανώς δεν αποτελούν εγγύηση για το μέλλον. Αποδεικνύουν όμως κάτι σημαντικό για την ελληνική συζήτηση: η απόδοση ~2,4% που απαιτεί το δικό μας μοντέλο ώστε οι μέγιστες καταβολές των περίπου €49.300 να μετατραπούν σε €60.000 στα 18 δεν είναι εξωπραγματική υπόθεση. Είναι μάλιστα χαμηλότερη από τις ιστορικές πενταετείς αποδόσεις αρκετών ισραηλινών επενδυτικών επιλογών.
Και εδώ βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες αποφάσεις που θα πρέπει να λάβει η ελληνική κυβέρνηση: ο "Κουμπαράς" θα είναι απλός αποταμιευτικός λογαριασμός ή πραγματικός μακροχρόνιος επενδυτικός λογαριασμός;
Σιγκαπούρη: το κράτος κάνει ακριβώς matching
Η Σιγκαπούρη είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, επειδή χρησιμοποιεί την ίδια βασική αρχή με την ελληνική εξαγγελία.
Στο Child Development Account - CDA, για κάθε δολάριο που καταθέτει η οικογένεια, η κυβέρνηση προσθέτει άλλο ένα μέχρι συγκεκριμένο ανώτατο όριο.
$1 ο γονέας → $1 το κράτος. Ακριβώς δηλαδή η φιλοσοφία του ελληνικού "Κουμπαρά". Η κρατική συμμετοχή πιστώνεται μάλιστα στον λογαριασμό μετά την οικογενειακή κατάθεση και το ανώτατο matching εξαρτάται από τους κανόνες του προγράμματος.
Υπάρχει όμως μία ουσιαστική διαφορά.
Τα χρήματα του CDA μπορούν να χρησιμοποιούνται πριν από τα 18 για εγκεκριμένες ανάγκες ανάπτυξης και υγείας του παιδιού. Το ελληνικό σχέδιο, αντίθετα, παρουσιάζεται ως κλειδωμένο κεφάλαιο μέχρι την ενηλικίωση.
Αυτό το κάνει περισσότερο εργαλείο δημιουργίας περιουσίας παρά λογαριασμό χρηματοδότησης παιδικών δαπανών.
εδώ υπάρχει μια πολύ σημαντική διαφορά από το Ισραήλ: στη Σιγκαπούρη το Child Development Account (CDA) είναι κυρίως τραπεζικός αποταμιευτικός λογαριασμός, όχι επενδυτικό fund. Η κυβέρνηση παραπέμπει στις τρεις τράπεζες που διαχειρίζονται CDA - POSB/DBS, OCBC και UOB - και η οικογένεια επιλέγει μία από αυτές.
Τα σημερινά επιτόκια είναι αρκετά ενδιαφέροντα:
Η OCBC διαφημίζει σήμερα απόδοση έως 2,40% ετησίως. Η POSB δίνει 1% στα πρώτα S$10.000 και 2% στα επόμενα S$40.000, ενώ η UOB 1% στα πρώτα S$25.000 και 2% στα επόμενα S$25.000.
Άρα, το ~2,4% που υπολογίσαμε ότι απαιτείται ώστε ο ελληνικός "Κουμπαράς" να φτάσει περίπου τις €60.000 βρίσκεται ουσιαστικά στο πάνω άκρο ακόμη και του συντηρητικού τραπεζικού μοντέλου της Σιγκαπούρης
Βρετανία: το μεγάλο πείραμα — και το μεγάλο μάθημα
Η Βρετανία δοκίμασε μια άλλη εκδοχή με τα Child Trust Funds. Ήταν μακροχρόνιοι, αφορολόγητοι λογαριασμοί για παιδιά που γεννήθηκαν μεταξύ Σεπτεμβρίου 2002 και Ιανουαρίου 2011. Τα χρήματα ανήκαν στο παιδί και δεν μπορούσαν να αναληφθούν πριν από τα 18.
Η κλίμακα ήταν τεράστια. 6,3 εκατομμύρια λογαριασμοί. Το βρετανικό Δημόσιο κατέβαλε περίπου £2 δισ. στους λογαριασμούς αυτούς. Το πρόγραμμα τελικά έκλεισε για νέους δικαιούχους το 2011.
Αλλά άφησε πίσω του ένα εξαιρετικά χρήσιμο μάθημα για την Ελλάδα.
Περισσότεροι από 750.000 νέοι δεν έχουν ακόμη διεκδικήσει τους λογαριασμούς τους, με αζήτητες αποταμιεύσεις συνολικής αξίας άνω των £1,6 δισ.. Η βρετανική κυβέρνηση αναγκάστηκε το 2026 να δημιουργήσει ειδική taskforce για να επανασυνδέσει τους δικαιούχους με τα χρήματά τους.
Αυτό δείχνει ότι ακόμη και μια καλή χρηματοοικονομική ιδέα μπορεί να υπονομευθεί από κακή διοικητική αρχιτεκτονική.
Το μεγάλο ελληνικό πλεονέκτημα
Η Ελλάδα μπορεί να μάθει και από τα τρία μοντέλα.
- Από το Ισραήλ: επενδυτική επιλογή και διαφάνεια αποδόσεων.
- Από τη Σιγκαπούρη: καθαρό και απλό matching.
- Από τη Βρετανία: αυτόματη ταυτοποίηση του δικαιούχου και απλή πρόσβαση στα 18.
Εάν ο ελληνικός "Κουμπαράς" σχεδιαστεί σωστά, θα μπορούσε να συνδυάσει τα καλύτερα στοιχεία των τριών.
Αλλά πόσο θα κοστίσει;
Εδώ η εξαγγελία αποκτά πραγματικά μεγάλη δημοσιονομική σημασία. Ας πάρουμε περίπου 65.000 παιδιά ανά νέα γενιά ως απλοποιημένη υπόθεση εργασίας.
Εάν όλοι οι γονείς κατέθεταν το maximum των €1.200 και το κράτος έκανε πλήρες matching:
65.000 × €1.200 = €78 εκατ.
για μία cohort (μία γενιά παιδιών που γεννιούνται το ίδιο έτος και εισέρχονται στο πρόγραμμα) στον πρώτο χρόνο. Αλλά τον επόμενο χρόνο έρχεται καινούργια cohort ενώ η προηγούμενη συνεχίζει να επιδοτείται. Και μετά άλλη μία. Και άλλη μία.
Ο "Κουμπαράς" επομένως δημιουργεί συσσωρευόμενη κρατική υποχρέωση.
Με τις υποθέσεις που χρησιμοποιήσαμε και την αύξηση του πλαφόν 10% ανά πενταετία, το θεωρητικό maximum στην πλήρη ωρίμανση του συστήματος προσεγγίζει: €1,6 δισ. κρατικής συμμετοχής ετησίως.
Αυτό όμως είναι ανάλυση ευαισθησίας, όχι πρόβλεψη. Προϋποθέτει ότι συμμετέχει το 100% των οικογενειών και ότι κάθε μία αποταμιεύει πάντα το μέγιστο ποσό.
Τέσσερα σενάρια για τον πραγματικό λογαριασμό
Στην πλήρη ωρίμανση, με πλήρη αξιοποίηση του πλαφόν από όσους συμμετέχουν:
Αλλά ούτε αυτό είναι αρκετό για μια ρεαλιστική πρόβλεψη. Επειδή ποσοστό συμμετοχής στο πρόγραμμα και ποσοστό ετήσιων καταβολών σε σχέση με το maximum των €1.200 είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Μπορεί να συμμετέχει το 50% των οικογενειών αλλά η μέση οικογένεια να καταθέτει μόνο το 50% του maximum.
Σε αυτή την περίπτωση η κρατική δαπάνη πέφτει περίπου στο: €400 εκατ. ετησίως στην πλήρη ωρίμανση.
Αυτό είναι πολύ πιο χρήσιμο ως μεσαίο stress scenario.
Και εδώ εμφανίζεται ένα κοινωνικό πρόβλημα
Το matching έχει ένα εγγενές χαρακτηριστικό: όσο περισσότερα μπορεί να αποταμιεύσει η οικογένεια, τόσο περισσότερα παίρνει από το κράτος.
- Μια οικογένεια που μπορεί να βάζει €1.200 παίρνει €1.200.
- Μια οικογένεια που μπορεί να βάζει €200 παίρνει €200.
- Και μια οικογένεια που δεν μπορεί να αποταμιεύσει τίποτα κινδυνεύει να πάρει τίποτα.
Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο. Ένα πρόγραμμα που έχει στόχο να δώσει σε όλα τα παιδιά κεφάλαιο εκκίνησης μπορεί, χωρίς κατάλληλες δικλίδες, να δημιουργήσει μεγαλύτερα κεφάλαια ακριβώς στα παιδιά των οικογενειών που είχαν ήδη μεγαλύτερη δυνατότητα αποταμίευσης.
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη σχεδιαστική πρόκληση. Μήπως χρειάζεται ελάχιστη κρατική κατάθεση για κάθε παιδί;
Υπάρχει μια εναλλακτική.
Το κράτος θα μπορούσε να καταθέτει ένα minimum ποσό ανεξάρτητα από την αποταμίευση των γονέων και στη συνέχεια να εφαρμόζει matching για τις πρόσθετες οικογενειακές καταθέσεις.
Για παράδειγμα:
ένα βασικό ποσό για κάθε παιδί,
- matching της οικογενειακής αποταμίευσης,
- ίσως υψηλότερο matching για χαμηλότερα εισοδήματα.
Έτσι θα διατηρούνταν το κίνητρο αποταμίευσης χωρίς το παιδί μιας πολύ φτωχής οικογένειας να φτάνει στα 18 με μηδενικό "Κουμπαρά".
Αυτό δεν έχει ανακοινωθεί ως ελληνική πολιτική. Είναι όμως ένα από τα ζητήματα που αξίζει να εξεταστούν κατά τον σχεδιασμό.
Και τι θα μπορεί να κάνει το παιδί με τα χρήματα;
Υπάρχει ακόμη μία κρίσιμη απόφαση.
Στα 18:
- θα μπορεί να τα πάρει όλα χωρίς περιορισμό;
- Θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο για πανεπιστήμιο;
- Για πρώτη κατοικία;
- Για δημιουργία επιχείρησης;
- Για επαγγελματική κατάρτιση;
- Ή θα είναι πραγματικά ελεύθερο κεφάλαιο που ανήκει στον νέο;
Το βρετανικό μοντέλο αντιμετώπιζε το κεφάλαιο ως περιουσία του παιδιού. Η Σιγκαπούρη έχει πολύ περισσότερο επικεντρωμένο σε στόχους σύστημα.
Η Ελλάδα πρέπει να αποφασίσει σε ποια φιλοσοφία βρίσκεται πιο κοντά.
Μια διαφορετική κοινωνική πολιτική
Και εδώ φτάνουμε στην ουσία. Για δεκαετίες η ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική βασίστηκε κυρίως στη μεταφορά εισοδήματος.
- Συντάξεις.
- Επιδόματα.
- Φοροαπαλλαγές.
- Ενισχύσεις.
Ο "Κουμπαράς" εισάγει κάτι διαφορετικό: μεταφορά κεφαλαίου.
Το κράτος δεν βοηθά απλώς το νοικοκυριό να καταναλώσει περισσότερο σήμερα. Βοηθά ένα παιδί να αποκτήσει περιουσιακά στοιχεία πριν ακόμη αποκτήσει εισόδημα. Και αυτή είναι πολύ μεγαλύτερη ιδέα από τα €100 τον μήνα.
Από τα €60.000 στο «κεφάλαιο εκκίνησης»
Φανταστείτε μια ολόκληρη γενιά στην οποία ένα σημαντικό μέρος των νέων φτάνει στα 18 ή στα 20 με €30.000, €40.000 ή €60.000 επενδεδυμένου κεφαλαίου.
- Δεν λύνει το στεγαστικό.
- Δεν εξαφανίζει την ανισότητα.
- Δεν λύνει το δημογραφικό.
- Αλλά αλλάζει αισθητά την αφετηρία.
Ο νέος που ξεκινά με μηδενικό κεφάλαιο και ο νέος που ξεκινά με €50.000 δεν αντιμετωπίζουν τις ίδιες οικονομικές επιλογές.
Ο δεύτερος μπορεί να χρηματοδοτήσει μεταπτυχιακές σπουδές χωρίς δανεισμό.
- Να βάλει ίδια κεφάλαια για μια μικρή επιχείρηση.
- Να καλύψει μέρος της προκαταβολής για κατοικία.
- Ή απλώς να αφήσει το κεφάλαιο επενδεδυμένο.
Αυτό είναι το πραγματικό οικονομικό νόημα της πρότασης.
Το Greece2Day συμπέρασμα
Ο "Κουμπαράς για τη Νέα Γενιά" είναι μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ιδέες κοινωνικής πολιτικής που έχουν εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα. Και τα διεθνή παραδείγματα δείχνουν ότι η βασική ιδέα δεν είναι πείραμα χωρίς προηγούμενο.
Το Ισραήλ αποταμιεύει συστηματικά για τα παιδιά του και επιτρέπει επιλογή μεταξύ τραπεζών και επενδυτικών φορέων. Η Σιγκαπούρη εφαρμόζει ήδη dollar-for-dollar κρατικό matching.
Η Βρετανία δημιούργησε εκατομμύρια παιδικούς επενδυτικούς λογαριασμούς - και μας προσφέρει ταυτόχρονα ένα πολύτιμο μάθημα για τα προβλήματα που μπορεί να εμφανιστούν δεκαοκτώ χρόνια αργότερα.
Το ελληνικό σχέδιο έχει συνεπώς ισχυρή οικονομική λογική. Αλλά η επιτυχία του θα κριθεί στις λεπτομέρειες.
- Ποιος θα διαχειρίζεται τα χρήματα;
- Σε τι θα επενδύονται;
- Ποιος αναλαμβάνει τον κίνδυνο;
- Ποιες θα είναι οι προμήθειες;
- Τι θα συμβαίνει στα παιδιά των οικογενειών που δεν μπορούν να αποταμιεύσουν;
- Και πόσο θα κοστίζει το πρόγραμμα όταν, ύστερα από 15 ή 18 χρόνια, θα χρηματοδοτούνται ταυτόχρονα περισσότερες από ένα εκατομμύριο παιδικοί λογαριασμοί;
Αυτές οι απαντήσεις θα κρίνουν αν ο "Κουμπαράς" θα παραμείνει μια εντυπωσιακή εξαγγελία της ΔΕΘ ή θα εξελιχθεί σε κάτι πολύ σημαντικότερο: έναν θεσμό που θα επιτρέπει σε κάθε νέα γενιά να ξεκινά την ενήλικη ζωή της όχι μόνο με ένα εισόδημα, αλλά και με ένα πρώτο κεφάλαιο.
Add comment
Comments