Οι προεκλογικές και προγραμματικές εξαγγελίες συνοδεύονται σχεδόν πάντα από δύο διαφορετικούς λογαριασμούς: εκείνον που παρουσιάζει το ίδιο το κόμμα και εκείνον που υπολογίζουν οι πολιτικοί του αντίπαλοι. Η ουσία, όμως, βρίσκεται αλλού: στο πόσο κοστίζουν πραγματικά τα μέτρα όταν το καθένα εξεταστεί ξεχωριστά, με βάση τα διαθέσιμα δημοσιονομικά στοιχεία και χωρίς διπλομετρήσεις.
Από τους Κέλσο , Αληκτώ και Ίκαρο| Συντακτική ομάδα Greece2Day
Η καταγραφή των βασικών εξαγγελιών του ΠΑΣΟΚ οδηγεί σε ένα πρώτο συμπέρασμα: Το ποσοτικοποιημένο κόστος της πρώτης τριετίας φτάνει περίπου τα €12,5 δισ.
Και αυτό δεν είναι το συνολικό κόστος του προγράμματος. Αρκετές σημαντικές δεσμεύσεις δεν περιλαμβάνονται στο ποσό, επειδή δεν έχουν ακόμη εξειδικευθεί αρκετά ώστε να μπορεί να γίνει αξιόπιστη κοστολόγηση.
Ο βασικός λογαριασμός
13ος μισθός: €2,54 δισ. στην τριετία
Το πλήρες ετήσιο μικτό κόστος της επαναφοράς του 13ου μισθού στο Δημόσιο έχει προσδιοριστεί στα €1,27 δισ. Με σταδιακή εφαρμογή σε τρία χρόνια:
- 1ο έτος: περίπου €423 εκατ.
- 2ο έτος: περίπου €847 εκατ.
- 3ο έτος: €1,27 δισ.
Συνολικά: €2,54 δισ. Το ΠΑΣΟΚ υπολογίζει χαμηλότερη καθαρή ταμειακή επιβάρυνση, λόγω της επιστροφής μέρους του ποσού μέσω φόρων και ασφαλιστικών εισφορών. Για τη συνολική δημοσιονομική αποτύπωση, όμως, το μικτό κόστος παραμένει το βασικό μέγεθος.
13η σύνταξη: €2,1 δισ.
Η εφαρμογή της 13ης σύνταξης προβλέπεται σε δύο φάσεις. Το πρόσθετο κόστος είναι:
- €420 εκατ. τον πρώτο χρόνο
- €420 εκατ. τον δεύτερο
- €1,26 δισ. τον τρίτο
Συνολικά στην τριετία: €2,1 δισ.
Νέο ΕΚΑΣ: €1,62 δισ.
Το νέο ΕΚΑΣ αφορά περίπου 380.000 χαμηλοσυνταξιούχους, με παροχή από €50 έως €180 τον μήνα. Το ετήσιο κόστος προσδιορίζεται στα €540 εκατ.
Άρα: €540 εκατ. × 3 χρόνια = €1,62 δισ.
Μόνο ο 13ος μισθός, η 13η σύνταξη και το νέο ΕΚΑΣ φτάνουν συνολικά περίπου τα: €6,26 δισ.
Κατάργηση τεκμαρτής φορολόγησης: €1,5 δισ.
Η κατάργηση του τεκμαρτού συστήματος φορολόγησης των ελευθέρων επαγγελματιών οδηγεί σε απώλεια εσόδων περίπου €500 εκατ. ετησίως, μετά τις ήδη νομοθετημένες αλλαγές του σημερινού συστήματος. Στην τριετία: €500 εκατ. × 3 = €1,5 δισ.
Τιμαριθμοποίηση φορολογικής κλίμακας: €800 εκατ.
Η πλήρης ετήσια επίπτωση της τιμαριθμοποίησης των φορολογικών κλιμακίων κινείται περίπου στα €400 εκατ. Με σταδιακή εφαρμογή:
- 1ο έτος: €133 εκατ.
- 2ο έτος: €267 εκατ.
- 3ο έτος: €400 εκατ.
Σύνολο: €800 εκατ.
Δεν περιλαμβάνεται εδώ η ξεχωριστή πρόταση για νέα οικογενειακή φορολογική κλίμακα, καθώς δεν έχουν δοθεί ακόμη συγκεκριμένοι συντελεστές και κλιμάκια.
ΦΠΑ βασικών αγαθών: περίπου €140 εκατ.
Για προσωρινή και στοχευμένη μείωση του ΦΠΑ στα βασικά αγαθά, μια εφαρμογή έξι μηνών σε περιορισμένο καλάθι προϊόντων δημιουργεί κόστος περίπου: €140 εκατ.
Δεν πρόκειται για μόνιμο ετήσιο κόστος, αλλά για προσωρινή απώλεια εσόδων.
Μείωση ΕΦΚ καυσίμων: περίπου €527 εκατ.
Τα συνολικά ετήσια έσοδα από τον ΕΦΚ βενζίνης και diesel κινούνται γύρω στα €3,5 δισ. Μια μείωση του φόρου κατά 30% για έξι μήνες αντιστοιχεί περίπου σε: €3,5 δισ. × 30% × 1/2 ≈ €527 εκατ.
Το ποσό αφορά μόνο το πρώτο έτος εφαρμογής.
Παιδεία: €1,08 δισ. για το νέο ολοήμερο σχολείο
Το πακέτο περιλαμβάνει σχολικά γεύματα, ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, ενισχυτική διδασκαλία και διευρυμένη λειτουργία του ολοήμερου σχολείου. Ο βασικός ετήσιος λογαριασμός διαμορφώνεται περίπου στα:
- σχολικά γεύματα: €160 εκατ.
- ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί: €100 εκατ.
- ενισχυτική και πρόσθετη λειτουργία ολοήμερου: €100 εκατ.
Σύνολο: €360 εκατ. ετησίως και: €1,08 δισ. στην τριετία.
Ο 13ος μισθός των εκπαιδευτικών δεν προστίθεται ξανά, καθώς περιλαμβάνεται ήδη στον συνολικό λογαριασμό του Δημοσίου.
Καθολική δωρεάν προσχολική αγωγή: €525 εκατ.
Αν απαιτηθούν περίπου 50.000 πρόσθετες θέσεις με μέσο κόστος €3.500 τον χρόνο: 50.000 × €3.500 = €175 εκατ. ετησίως και: €525 εκατ. στην τριετία.
€200 τον μήνα για παιδί έως τριών ετών: €403,2 εκατ.
Με περίπου 70.000 γεννήσεις ετησίως και εφαρμογή του εισοδηματικού κριτηρίου σε περίπου 28.000 νέα παιδιά κάθε χρόνο, το κόστος διαμορφώνεται:
- 1ο έτος: 28.000 × €2.400 = €67,2 εκατ.
- 2ο έτος: €134,4 εκατ.
- 3ο έτος: €201,6 εκατ.
Σύνολο: €403,2 εκατ.
Μηδενικός ΦΠΑ στα βασικά βρεφικά είδη
Η κατάργηση του ΦΠΑ σε βασικά βρεφικά προϊόντα, όπως γάλα και πάνες, αντιστοιχεί σε απώλεια εσόδων περίπου €15 εκατ. ετησίως. Στην τριετία: €45 εκατ.
Μείωση ΕΝΦΙΑ πολυτέκνων
Η μείωση κατά 75% του ΕΝΦΙΑ για τα πρώτα 100 τ.μ. κατοικίας των πολύτεκνων οικογενειών υπολογίζεται περίπου σε: €9 εκατ. ετησίως ή: €27 εκατ. στην τριετία.
Συνταξιοδοτικές παρεμβάσεις πέραν της 13ης σύνταξης
Στις υπόλοιπες ποσοτικοποιημένες παρεμβάσεις περιλαμβάνονται:
- αύξηση εθνικής σύνταξης αναπηρίας
- πρόσθετες παροχές αναπηρίας
- συνταξιοδότηση γονέων παιδιών με αναπηρία
- αύξηση επικουρικών συντάξεων κατά 2,4%
Συνολικό τριετές κόστος: €556,5 εκατ.
Μείωση Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων
Τα ετήσια έσοδα από την ΕΑΣ κινούνται περίπου στα €888 εκατ. Μείωση κατά 20% σημαίνει πλήρη ετήσια απώλεια περίπου: €177,6 εκατ. Με σταδιακή εφαρμογή:
- 1ο έτος: €59,2 εκατ.
- 2ο έτος: €118,4 εκατ.
- 3ο έτος: €177,6 εκατ.
Συνολικά: €355,2 εκατ.
Αναλογική σύνταξη για λιγότερες από 4.500 ημέρες
Για όσους δεν συμπληρώνουν σήμερα το ελάχιστο των 4.500 ημερών ασφάλισης, η καταβολή αναλογικού τμήματος σύνταξης δημιουργεί πρόσθετη δαπάνη περίπου: €25 εκατ. ετησίως ή: €75 εκατ. στην τριετία.
Προστασία πρώτης κατοικίας
Για προσωρινή κρατική συνεισφορά σε περίπου 10.000 ευάλωτους δανειολήπτες, με μέση ενίσχυση €140 τον μήνα: 10.000 × €140 × 36 μήνες = €50,4 εκατ. Στρογγυλοποιημένα: €50 εκατ. στην τριετία.
Τέλος επιτηδεύματος
Η ταχύτερη κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος σε σχέση με το ήδη νομοθετημένο κυβερνητικό χρονοδιάγραμμα δημιουργεί πρόσθετη απώλεια εσόδων περίπου: €180 εκατ. στην πρώτη τριετία.
Το κόστος ανά έτος
Η χρονική κατανομή έχει μεγαλύτερη σημασία από το ίδιο το άθροισμα.
Το πρώτο έτος επιβαρύνεται από τις προσωρινές μειώσεις ΦΠΑ και ΕΦΚ. Το δεύτερο οι προσωρινές αυτές παρεμβάσεις υποχωρούν, αλλά αυξάνεται το κόστος των σταδιακών μέτρων. Το τρίτο έτος είναι το κρίσιμο. Τότε ωριμάζουν ο 13ος μισθός, η τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας, η μείωση της ΕΑΣ και η δεύτερη φάση της 13ης σύνταξης.
Το ήδη ποσοτικοποιημένο ετήσιο κόστος φτάνει έτσι περίπου: €5,14 δισ. τον χρόνο
και μάλιστα πριν προστεθούν αρκετές ακόμη εξαγγελίες.
Τι δεν περιλαμβάνεται στα €12,5 δισ.
Τα €12,524 δισ. δεν αποτελούν πλήρη κοστολόγηση του προγράμματος. Στον λογαριασμό έχουν ενταχθεί μόνο μέτρα για τα οποία υπάρχει είτε συγκεκριμένο κόστος είτε επαρκής αριθμητική βάση ώστε να μπορεί να υπολογιστεί με εύλογη ασφάλεια η δημοσιονομική τους επίπτωση. Αντίθετα, αρκετές εξαγγελίες παραμένουν εκτός του ποσού επειδή λείπει τουλάχιστον μία κρίσιμη παράμετρος – αριθμός δικαιούχων, ύψος παροχής, έκταση εφαρμογής, συντελεστής φορολογικής ελάφρυνσης ή συγκεκριμένο επενδυτικό πρόγραμμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παραπάνω μέτρα έχουν μηδενικό κόστος. Σημαίνει ακριβώς το αντίθετο: γνωρίζουμε ότι αρκετά θα δημιουργήσουν πρόσθετη δημοσιονομική επιβάρυνση, αλλά δεν υπάρχουν ακόμη τα δεδομένα που απαιτούνται για να τους αποδοθεί ένας αριθμός χωρίς αυθαίρετες παραδοχές.
Υπάρχουν μάλιστα ενδείξεις ότι ορισμένα από αυτά μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικά. Η αύξηση των ποσοστών αναπλήρωσης των συντάξεων, για παράδειγμα, μπορεί να προσθέσει εκατοντάδες εκατομμύρια στην τριετία, ανάλογα με το ποιοι συνταξιούχοι θα καλυφθούν. Αντίστοιχα, κάθε πρόσθετη μείωση ασφαλιστικών εισφορών κατά 0,5 ποσοστιαία μονάδα αντιστοιχεί σε περίπου €218 εκατ. ετήσιου δημοσιονομικού κόστους, με βάση το κόστος αντίστοιχης ήδη ανακοινωμένης παρέμβασης. Γι' αυτό τα €12,524 δισ. πρέπει να διαβάζονται ως το ποσοτικοποιημένο κατώφλι του λογαριασμού και όχι ως το ανώτατο κόστος του προγράμματος.
Τα έσοδα: πού στηρίζει το ΠΑΣΟΚ τη χρηματοδότηση
Οι βασικές πηγές που επικαλείται είναι:
- καταπολέμηση φοροδιαφυγής
- 120 δόσεις για οφειλές προς τον ΕΦΚΑ
- φορολόγηση υπερκερδών
- περιορισμός κρατικής σπατάλης και δαπανών συμβούλων
- καλύτερη αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων
- δημόσια περιουσία
- μελλοντικά έσοδα υδρογονανθράκων
- υψηλότερη ανάπτυξη.
Το πρόβλημα είναι ότι τα περισσότερα από αυτά δεν συνοδεύονται ακόμη από σαφές, επαναλαμβανόμενο ποσό πρόσθετου εσόδου.
Οι 120 δόσεις και τα €580 εκατ.
Το ΠΑΣΟΚ αναφέρει ότι μια νέα ρύθμιση 120 δόσεων προς τον ΕΦΚΑ μπορεί να αποδώσει περίπου €580 εκατ. τον πρώτο χρόνο. Το ποσό αυτό, όμως, αφορά κυρίως είσπραξη ήδη βεβαιωμένων παλαιών οφειλών. Δεν μπορεί επομένως να μετατραπεί μηχανικά σε: €580 εκατ. × 3 = €1,74 δισ. ούτε να θεωρηθεί αυτομάτως μόνιμο ετήσιο έσοδο.
Φοροδιαφυγή
Η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής μπορεί να δημιουργήσει σημαντικό πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο. Όμως μεγάλο μέρος της βελτίωσης που έχει ήδη επιτευχθεί μέσω POS, myDATA, ηλεκτρονικών πληρωμών, ηλεκτρονικής τιμολόγησης και διασταυρώσεων βρίσκεται πλέον μέσα στο υφιστάμενο δημοσιονομικό baseline. Άρα το κρίσιμο ποσό δεν είναι το συνολικό έσοδο από την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.
Είναι το πρόσθετο έσοδο πάνω από αυτό που ήδη προβλέπεται. Και αυτό δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί.
Φόρος υπερκερδών: γιατί δεν μπορεί να ποσοτικοποιηθεί
Το ΠΑΣΟΚ προβλέπει μηχανισμό έκτακτης φορολόγησης όταν οι αρμόδιες ανεξάρτητες αρχές διαπιστώνουν την ύπαρξη υπερκερδών σε ολιγοπωλιακές αγορές. Ωστόσο, η εξαγγελία δεν μπορεί σήμερα να μετατραπεί σε συγκεκριμένο δημοσιονομικό έσοδο, επειδή δεν έχουν προσδιοριστεί οι βασικές παράμετροι του φόρου:
- ποιοι κλάδοι θα υπάγονται στον μηχανισμό,
- τι ακριβώς ορίζεται ως "υπερκέρδος" και σε σχέση με ποια περίοδο ή κανονική απόδοση θα υπολογίζεται,
- ποια θα είναι η φορολογική βάση,
- ποιο θα είναι το όριο πάνω από το οποίο θα ενεργοποιείται ο μηχανισμός,
- με ποιον φορολογικό συντελεστή θα επιβαρύνονται τα υπερκέρδη,
- αν η φορολόγηση θα αφορά ολόκληρο το υπερκέρδος ή μόνο το τμήμα του πάνω από συγκεκριμένο όριο,
- πόσο συχνά θα ενεργοποιείται ο μηχανισμός και
- ποιο ύψος εσόδων αναμένεται να αποδίδει σε κανονικές οικονομικές συνθήκες.
Οι προηγούμενοι έκτακτοι φόροι μπορούν να δείξουν μόνο την τάξη μεγέθους, όχι να χρησιμοποιηθούν ως πρόβλεψη. Στην ενεργειακή κρίση επιβλήθηκε εισφορά 90% στα υπερέσοδα παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ στα διυλιστήρια εφαρμόστηκε έκτακτη εισφορά 33% επί συγκεκριμένα ορισμένων υπερκερδών. Οι παρεμβάσεις αυτές απέδωσαν εκατοντάδες εκατομμύρια, αλλά αφορούσαν εξαιρετικές συνθήκες και διαφορετικές φορολογικές βάσεις.
Επομένως δεν είναι δημοσιονομικά ορθό να θεωρήσουμε ότι ένας μελλοντικός μηχανισμός του ΠΑΣΟΚ θα αποδίδει κάθε χρόνο αντίστοιχα ποσά.
Σπατάλη, σύμβουλοι και απευθείας αναθέσεις
Οι συμβάσεις συμβουλευτικών υπηρεσιών του Δημοσίου έχουν κινηθεί κοντά στα €600 εκατ. ετησίως. Ακόμη και μια σημαντική μείωση, όμως, δεν σημαίνει ότι ολόκληρο αυτό το ποσό μετατρέπεται σε εξοικονόμηση. Αν η καθαρή εξοικονόμηση ήταν για παράδειγμα 20%, το όφελος θα ήταν περίπου: €117 εκατ. ετησίως και αν ήταν 30%: €175,5 εκατ. ετησίως. Χωρίς συγκεκριμένο στόχο περικοπής, δεν μπορεί να ενταχθεί συγκεκριμένο ποσό στον λογαριασμό.
Ευρωπαϊκοί πόροι
Οι ευρωπαϊκοί πόροι μπορούν να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις και επιλέξιμες παρεμβάσεις. Δεν μπορούν όμως να χρησιμοποιούνται σαν γενικό έσοδο για τη χρηματοδότηση μόνιμων εθνικών δαπανών. Επιπλέον, μεγάλο μέρος των πόρων της επόμενης περιόδου βρίσκεται ήδη στον επίσημο δημοσιονομικό και επενδυτικό σχεδιασμό. Ανακατεύθυνση ενός ήδη διαθέσιμου ευρωπαϊκού κονδυλίου δεν δημιουργεί νέο χρήμα.
Αλλάζει απλώς τη χρήση του.
Ανάπτυξη
Η υψηλότερη ανάπτυξη μπορεί πράγματι να δημιουργήσει περισσότερα φορολογικά έσοδα. Το σημερινό baseline όμως ήδη προβλέπει πραγματική αύξηση του ΑΕΠ:
- 1,7% το 2027
- 1,6% το 2028
- 1,3% το 2029.
Άρα για να υπάρξει πρόσθετο δημοσιονομικό μέρισμα θα πρέπει η οικονομία να αναπτυχθεί ταχύτερα από αυτή την πορεία. Χωρίς συγκεκριμένο μακροοικονομικό σενάριο, το πρόσθετο έσοδο δεν μπορεί να υπολογιστεί προκαταβολικά.
Υπάρχει τελικά «τρύπα» €12,5 δισ.;
Όχι απαραίτητα. Τα €12,524 δισ. είναι το κόστος των μέτρων που μπορούν σήμερα να ποσοτικοποιηθούν. Δεν είναι αυτομάτως το τελικό χρηματοδοτικό κενό. Για να υπολογιστεί το κενό πρέπει να γνωρίζουμε και πόσα πρόσθετα έσοδα θα αποδώσουν οι πηγές χρηματοδότησης. Αυτό σήμερα δεν μπορεί να προσδιοριστεί με την ίδια ακρίβεια.
Το αντίστροφο όμως επίσης δεν ισχύει. Δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι το πρόγραμμα είναι πλήρως χρηματοδοτημένο επειδή προβλέπονται υψηλότερα έσοδα από ανάπτυξη, φοροδιαφυγή, υπερκέρδη ή καλύτερη διαχείριση. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτές οι πηγές μπορούν να δημιουργήσουν μόνιμο δημοσιονομικό χώρο πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ κάθε χρόνο.
Το πραγματικό δημοσιονομικό τεστ
Το σημαντικότερο εύρημα δεν είναι μόνο τα €12,5 δισ. της τριετίας. Είναι ότι στο τρίτο έτος το κόστος των ήδη ποσοτικοποιημένων μέτρων φτάνει περίπου: €5,14 δισ. ετησίως και αυτό πριν προστεθούν αρκετές ακόμη σημαντικές δεσμεύσεις. Άρα το πραγματικό τεστ του προγράμματος δεν είναι αν μπορούν να βρεθούν κάποια έκτακτα έσοδα τον πρώτο χρόνο. Είναι αν μπορούν να δημιουργηθούν μόνιμα πρόσθετα έσοδα ή αντίστοιχος δημοσιονομικός χώρος άνω των €5 δισ. τον χρόνο, ώστε οι νέες μόνιμες παροχές να χρηματοδοτούνται χωρίς αύξηση ελλειμμάτων, νέες φορολογικές επιβαρύνσεις ή υπέρβαση των ευρωπαϊκών ορίων δαπανών.
Αυτό είναι το κεντρικό ερώτημα που παραμένει ανοιχτό.
Add comment
Comments