Πιστεύετε ότι υποχρεωτικά κάθε γενιά θα ζει καλύτερα από την προηγούμενη; Κάποιος σας κορόιδεψε

Πιστεύει και αυτή προφανώς, στο λαϊκό αφήγημα,  πως το μέλλον είναι νομοτελειακά καλύτερα από το παρόν. Ίσως το ίδιο να πίστευε και η γιαγιά της το 1939. Ένα χρόνο πριν τη γερμανική κατοχή.

Η μεταπολεμική δύση έχτισε αυτή τη συλλογική παρανόηση. Οι δεκαετίες διαρκούς ειρήνης - με περιφερειακούς μόνο πολέμους μακριά από τα εδάφη της - η τεχνολογική της υπεροχή, που υποκατέστησε την αποκοιοκρατική υστέρηση, και ο διαρκής εκδημοκρατισμός που έφερε στο προσκήνιο μια ανερχόμενη οικονομικά και πολιτικά μεσαία τάξη, έχτισε το αφήγημα της αδιάλειπτης κοινωνικής βελτίωσης, που σταδιακά μετατράπηκε και σε ιστορική αφέλεια. 

Η εισοδηματική και κοινωνική αναρρίχηση, άρχισε να γίνεται αντιληπτή ως μια αυτόματη - σχεδόν μηχανική - διαδικασία, που δεν απαιτούσε, ούτε προϋπέθετε, απλά συνέβαινε, με όρους φυσικής νομοτέλειας και ιστορικής αναγκαιότητας. Το παιδί θα ζούσε καλύτερα από τους γονιούς του - κατά μέσο όρο - απλά γιατί έτσι γίνονται τα πράγματα.

Δεν χρειάζεται να βουτήξουμε στα άδυτα της ιστορικής ανάλυσης, για να καταδείξουμε αναρίθμητες περιπτώσεις στασιμότητας, υποχώρησης, βαλτώματος. Η ιστορία δεν υπογράφει εγγυητικές. Και αν σας δείξει κάποιος μία, είναι ή πλαστή ή ακάλυπτη.

Το μόνο που φαίνεται ότι προχωρά ανεμπόδιστα είναι η τεχνολογία. Και δεν είναι λίγο. Βελτιώνει την καθημερινότητα, καταπολεμά ασθένειες, παρατείνει το προσδόκιμο ζωής, τα κάνει όλα ευκολότερα. Δεν διασφαλίζει όμως καλύτερες οικονομικές συνθήκες, τουλάχιστον για όλους. 

Οι πολίτες της Δύσης, αντιλαμβανόμενοι το άτοπο του αφηγήματος, δεν προσαρμόζονται, οργίζονται. Αναζητούν υπευθύνους. Όταν πχ η Mercedes πλέον κλείνει εργοστάσια γιατί έπαψε να είναι το κυριάρχο brand, αυτό αφορά όχι μόνο τη Γερμανία, αλλά και όλη την Ευρώπη. Ο πλούτος μεταφέρεται και η οργή δεν τον σταματά. 

Αν εξετάσουμε την περίπτωση της Ελλάδας και το οικονομικό θαύμα μετά τον εμφύλιο, θα αντιληφθούμε ότι τίποτα το αναγκαίο και το νομοτελειακό δεν το διαμόρφωσε. Γενιές ολόκληρες πάλεψαν, δούλεψαν, αποταμίευσαν, στερήθηκαν, σπούδασαν τα παιδιά τους, έστησαν το υπόβαθρο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η καλύτερη ζωή των απογόνων τους. Ο ιδρώτας κούνησε τα βαριά γρανάζια της ιστορίας, όχι μεταφυσικές νομοτέλειες.

Κάποια στιγμή, η αντίληψη ότι το μέλλον χτίζεται με θυσίες, υποκαταστάθηκε από το "λεφτά υπάρχουν". Όχι δεν αναφέρομαι στον δυστυχή ΓΑΠ. Δεν πρωτοτύπησε όταν υποσχόταν επιδόματα έξω από την πόρτα της χρεοκοπίας. Απλά έκανε σύνθημα μια διάχυτη συναντίληψη που μας ακολούθηση για δεκαετίες. Ένα πλαστό αφήγημα. Μια φενάκη.

Για χρόνια και χρόνια, αντί να ιδρώνουμε και να αποταμιεύουμε για τα παιδιά μας, οργανωνόμαστε για να διεκδικήσουμε την αρπαγή του μελλοντικού πλούτου. Να φάμε σήμερα αυτό που θα τάιζε τα παιδιά μας αύριο. Και τα καταφέραμε. Τον ξεκοκκαλίσαμε. Δεν έμεινε ψίχουλο. Ούτε κόκκαλα για τον σκύλο.

Αντί να επενδύουμε καταναλώναμε. Όχι όσα μας ανήκαν. Όσα ανήκαν και στους επόμενους και τους μεθεπόμενους. Και έτσι πλέον υστερούμε σε παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, χρωστάμε παντού και αδυνατούμε να συντηρήσουμε έστω το βιοτικό επίπεδο του σήμερα, πόσο μάλλον να ελπίζουμε στη μελλοντική βελτίωσή του. 

Συμβαίνουν αυτά. Αν δεν συνέβαιναν, πράγματι, την ιστορία θα τη χαρακτήριζε μια θετική γραμμική εξέλιξη, χωρίς διαλείμματα και οπισθοδρομήσεις. Όμως, φεύ, άνθρωποι είμαστε και σφάλματα κάνουμε. Και η εξέλιξη δεν διατάζεται ούτε διασφαλίζεται από τη Θεία Χάρη. Είναι αποτέλεσμα αποκλειστικά και μόνο των επιλογών μας. 

Η ιστορία απλά μας προϊδεάζει για τα στάδια του πένθους: Άρνηση - οργή - διαπραγμάτευση - κατάθλιψη - αποδοχή. Είμαστε στο δεύτερο στάδιο. Μας περιμένει στη γωνία η κατάθλιψη.

Στο τέρμα της διαδρομής όμως είναι η αποδοχή. Η λύτρωση. Η κατάρριψη των αφηγημάτων. Το τέλος της αφέλειας. Και το άνοιγμα του δρόμου για τις δυνάμεις της δουλειάς και της πραγματικής προόδου.