Υπάρχουν ιστορίες που δεν εξαντλούνται στην εποχή τους. Επιστρέφουν ξανά και ξανά, επειδή μιλούν για κάτι που δεν αλλάζει: τις οικογένειες που κουβαλούν τις πληγές των προηγούμενων γενεών, τους ανθρώπους που παλεύουν με τον εαυτό τους και το ερώτημα αν είμαστε καταδικασμένοι να επαναλάβουμε τα λάθη των γονιών μας.
Από την Κίρκη | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Το East of Eden - "Ανατολικά της Εδέμ"- είναι μία από αυτές. Ο Τζον Στάινμπεκ το εξέδωσε το 1952, αντλώντας υλικό από τη Βίβλο, την ιστορία της δικής του οικογένειας και το τοπίο της κοιλάδας Σαλίνας στην Καλιφόρνια. Τώρα, η ιστορία επιστρέφει στην οθόνη μέσα από τη νέα μίνι σειρά του Netflix, σε διασκευή της Ζόι Καζάν και με πρωταγωνίστρια τη Φλόρενς Πιου.
Η σκιά του Κάιν και του Άβελ
Στον πυρήνα του μυθιστορήματος βρίσκεται η ιστορία δύο οικογενειών και μιας διαμάχης που μοιάζει να περνά από γενιά σε γενιά. Ο Άνταμ Τρασκ και ο αδελφός του, Τσαρλς, μεγαλώνουν μέσα στη σκληρότητα και την εύνοια ενός αυταρχικού πατέρα. Αργότερα, η ζωή του Άνταμ διασταυρώνεται με εκείνη της Κάθι Έιμς, μιας γυναίκας που έχει μάθει να επιβιώνει χειραγωγώντας τους γύρω της.
Η βιβλική αναφορά στον Κάιν και τον Άβελ δεν λειτουργεί απλώς ως λογοτεχνικός παραλληλισμός. Ο Στάινμπεκ την αξιοποιεί για να θέσει ένα δύσκολο ερώτημα: κληρονομούμε το κακό ή έχουμε τη δυνατότητα να επιλέξουμε διαφορετικά; Οι γιοι επαναλαμβάνουν τις συγκρούσεις των πατεράδων τους, αλλά δεν είναι υποχρεωμένοι να ακολουθήσουν την ίδια πορεία.
Αυτή η ιδέα συμπυκνώνεται στη λέξη timshel, την ερμηνεία που δίνει το μυθιστόρημα στην κατακλείδα της βιβλικής ιστορίας. Δεν πρόκειται για μια εύκολη υπόσχεση ότι ο άνθρωπος θα νικήσει πάντα τις αδυναμίες του. Είναι, περισσότερο, η δυνατότητα να αποφασίσει. Το παρελθόν μπορεί να εξηγεί τον άνθρωπο, δεν χρειάζεται όμως να τον καταδικάζει.
Η Κάθι στο κέντρο της νέας σειράς
Η πιο τολμηρή επιλογή της νέας διασκευής είναι ότι στρέφει το βλέμμα στην Κάθι. Στην τηλεοπτική σειρά, η Φλόρενς Πιου ενσαρκώνει μια γυναίκα που στο μυθιστόρημα και στις προηγούμενες αναγνώσεις του αντιμετωπίστηκε συχνά ως σχεδόν απόλυτη προσωποποίηση του κακού.
Η Ζόι Καζάν, εγγονή του Ηλία Καζάν, δεν επιχειρεί απλώς να εξωραΐσει την ηρωίδα. Θέλει να την παρουσιάσει ως άνθρωπο με ιστορία και κίνητρα, χωρίς αυτό να εξαφανίζει τις πράξεις της ή τις συνέπειές τους. Η σειρά απλώνεται σε επτά επεισόδια και παρακολουθεί την Κάθι μαζί με τις οικογένειες Τρασκ και Χάμιλτον, στην πορεία τους προς την κοιλάδα Σαλίνας.
Έτσι, το ερώτημα "είναι κακή από τη φύση της;" αποκτά και μια δεύτερη πλευρά: πόσο μπορούμε να κατανοήσουμε έναν άνθρωπο χωρίς να δικαιολογήσουμε όσα κάνει; Η τηλεοπτική αφήγηση δοκιμάζει να δώσει στην Κάθι περισσότερη εσωτερική ζωή από όση της επέτρεπαν οι προηγούμενες διασκευές.
Διαβάστε ακόμα: Στο Pluribus, η ομαδική σκέψη σηματοδοτεί το τέλος της τέχνης
Η ταινία του Ηλία Καζάν και ο Τζέιμς Ντιν
Η πιο διάσημη κινηματογραφική μεταφορά του έργου γυρίστηκε το 1955 από τον Ηλία Καζάν, με τον Τζέιμς Ντιν στον ρόλο του Καλ Τρασκ. Η ταινία δεν επιχειρεί να χωρέσει ολόκληρο το πολυγενεακό μυθιστόρημα. Εστιάζει κυρίως στην ιστορία των δύο αδελφών, του Καλ και του Άρον, και στη λαχτάρα του πρώτου να κερδίσει την αγάπη και την αποδοχή του πατέρα του.
Ο Τζέιμς Ντιν έδωσε στον Καλ μια ένταση που έγινε σχεδόν συνώνυμη με τον ίδιο τον ηθοποιό: θυμό, αμηχανία, ευαισθησία και την αγωνιώδη ανάγκη να τον δουν πραγματικά. Η ταινία του Καζάν είναι, με τη σειρά της, μια ιστορία ενηλικίωσης και πατρικής απόρριψης - πιο περιορισμένη από το βιβλίο, αλλά δυνατή ακριβώς επειδή συγκεντρώνεται σε αυτή τη σύγκρουση.
Η νέα σειρά έχει ένα πρόσθετο ιστορικό ενδιαφέρον. Τη διασκευή υπογράφει η εγγονή του σκηνοθέτη της ταινίας του 1955. Η ίδια η Ζόι Καζάν έχει εξηγήσει ότι η παλαιότερη ταινία διασκεύαζε μόνο ένα μικρό τμήμα του βιβλίου, ενώ η σειρά τής δίνει χώρο να επιστρέψει στην ευρύτερη ιστορία και στους χαρακτήρες που δεν χωρούσαν στην κινηματογραφική εκδοχή.
Διαβάστε ακόμα: Η τέχνη της θαυμαστής κας Μέιζελ
Τι λένε οι πρώτες κριτικές
Η σειρά έχει ήδη προκαλέσει συζήτηση για το αν η εστίασή της στην Κάθι φωτίζει ουσιαστικά το έργο του Στάινμπεκ ή αν μετακινεί υπερβολικά το κέντρο βάρους του. Η Guardian επαινεί τη φωτογραφία και τις ερμηνείες, χαρακτηρίζοντάς την συναρπαστικό οικογενειακό δράμα, αλλά εκτιμά ότι η διασκευή δεν αποκτά πάντα το φιλοσοφικό βάθος που απαιτεί η εξέταση της ανθρώπινης φύσης.
Αυτή η επιφύλαξη είναι εύλογη. Το Ανατολικά της Εδέμ δεν είναι μόνο μια σειρά από έντονες οικογενειακές συγκρούσεις. Είναι και ένα έργο για την κληρονομιά, την ενοχή, την ελευθερία και την ευθύνη. Η πρόκληση για κάθε διασκευή είναι να διατηρήσει και τα δύο: την ορμή του δράματος και το βάρος των ερωτημάτων του.
Μπορούμε να ξεφύγουμε από όσα κληρονομήσαμε;
Η επιστροφή του East of Eden δεν στηρίζεται μόνο στη νοσταλγία για τον Στάινμπεκ ή στον μύθο του Τζέιμς Ντιν. Η ιστορία παραμένει επίκαιρη επειδή αναμετριέται με μια εμπειρία οικεία σε κάθε γενιά: να ανακαλύπτεις ότι κουβαλάς μέσα σου στοιχεία από ανθρώπους που σε πλήγωσαν και να αποφασίζεις τι θα κάνεις με αυτά.
Η Κάθι, ο Καλ, ο Άρον και οι πατεράδες τους δεν είναι απλώς σύμβολα του καλού και του κακού. Είναι άνθρωποι που αγαπούν, ζηλεύουν, φοβούνται και πληγώνουν - και που, μέσα σε αυτές τις αντιφάσεις, αναζητούν μια θέση στην οικογένεια και στον κόσμο.
Ίσως γι’ αυτό το timshel εξακολουθεί να είναι η πιο ανθεκτική ιδέα του έργου. Δεν υπόσχεται ότι θα επιλέξουμε σωστά. Υπενθυμίζει ότι η επιλογή υπάρχει.
Μπορείς.
Add comment
Comments