«Ηλέκτρα/Περσόνα» του Μπένεντικτ Άντριους στο Εθνικό Θέατρο στο Λονδίνο: Μια συναρπαστική μελέτη αντιφάσεων - και μια σκηνική άσκηση στη ματαιότητα

Published on November 15, 2026 at 8:11 PM

"Κι αν;" Είναι ένα πραγματικά προκλητικό ερώτημα. Κι αν η ελληνική τραγωδία αφορά στην πραγματικότητα την ψυχική ασθένεια; Κι αν η Κλυταιμνήστρα δεν σκοτώνει τον σύζυγό της, τον Αγαμέμνονα, από εκδίκηση αλλά επειδή πάσχει από ψύχωση; Κι αν η κόρη της, η Ηλέκτρα, βρίσκεται σε κατάσταση βαριάς κατάθλιψης; Κι αν η αδελφή της, η Χρυσόθεμις, ανήκει στο φάσμα του αυτισμού; 

Από τον Aleks Sierz 

Απόδοση – καλλιτεχνική επιμέλεια: Αργώ | Greece2Day

Και τι θα γινόταν αν διαβάζαμε την Ηλέκτρα του Σοφοκλή (περ. 420–414 π.Χ.) μέσα από το πρίσμα της Περσόνας του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν (1966);

Τότε θα βρισκόμασταν ακριβώς στον κόσμο της νέας υβριδικής σύνθεσης του Μπένεντικτ Άντριους, Ηλέκτρα/Περσόνα, που κάνει πρεμιέρα στο Εθνικό Θέατρο της Βρετανίας με πρωταγωνίστριες την Κέιτ Μπλάνσετ και τη Νίνα Χος. Στην αρχή της παράστασης, οι δύο ηθοποιοί ζητούν από έναν θεατή να ρίξει ένα νόμισμα για να αποφασιστεί ποια θα υποδυθεί την Ηλέκτρα/Ελίζαμπεθ και ποια την Κλυταιμνήστρα/Άλμα.

Η ταινία του Μπέργκμαν προσφέρει την υπόθεση: κατά τη διάρκεια μιας παράστασης της Ηλέκτρας, η Ελίζαμπεθ Φόγλερ, μια καταξιωμένη ηθοποιός του θεάτρου, ξαφνικά παύει να μιλά. Βυθίζεται στη σιωπή. Καταρρέει. Εισάγεται σε ψυχιατρική κλινική, όπου η γιατρός της προτείνει μια πρωτοποριακή και ριζοσπαστική λύση: παραχωρεί στην ασθενή της και στη νοσηλεύτρια που την επιβλέπει, την Άλμα, το εξοχικό της δίπλα στη θάλασσα. Απομονωμένες, οι δύο γυναίκες αναπτύσσουν μια αμφίσημη σχέση, μέσα από την οποία οι προσωπικότητές τους αποδεικνύονται ασταθείς και οι ταυτότητές τους ρευστές. Η Άλμα μιλά περισσότερο, αλλά η Ελίζαμπεθ εκφράζεται εξίσου έντονα μέσα από την επίμονη σιωπή της. Στην πιο διάσημη σκηνή της ταινίας, τα πρόσωπα των δύο γυναικών συνενώνονται.

Μέσα σε δύο ώρες επί σκηνής, ο Άντριους φέρνει αντίστοιχα κοντά τον Σοφοκλή και τον Μπέργκμαν. Αρχικά παρουσιάζει δύο επεισόδια από μια εμφανώς σύγχρονη εκδοχή της αρχαίας τραγωδίας, η οποία σε μια κρίσιμη στιγμή καταρρέει. Στη συνέχεια ανεβάζει μια εξίσου σύγχρονη εκδοχή της ταινίας, χρησιμοποιώντας κάμερα χειρός και προβάλλοντας σε μεγάλη οθόνη κοντινά πλάνα στα πρόσωπα της Ελίζαμπεθ και της Άλμα. Έτσι, η παράσταση εστιάζει έντονα στο θέμα της διπλής ταυτότητας, υποβάλλοντας παραλληλισμούς ανάμεσα στην Ηλέκτρα και την Ελίζαμπεθ, καθώς και ανάμεσα στην Κλυταιμνήστρα και την Άλμα. Παράλληλα, διευρύνει τις σχέσεις μητέρας και κόρης, φροντίστριας και ασθενούς, που υπάρχουν και στις δύο ιστορίες.


Το αποτέλεσμα είναι ένας βαθύς στοχασμός πάνω στη σχέση ανάμεσα στον ρόλο και την προσωπικότητα, ο οποίος αναδεικνύει την αβεβαιότητα και τη ρευστότητα ως κεντρικά θέματα. Αυτό γίνεται καλύτερα αντιληπτό μέσα από τα έμμεσα ερωτήματα που θέτει η παράσταση: Πώς επηρεάζει τον ηθοποιό ο ρόλος που υποδύεται στη σκηνή; Σε τι διαφέρει ο ρόλος του ηθοποιού από τις κοινωνικές μάσκες που φοράμε όλοι; Πόσο σταθερή είναι η αίσθηση που έχουμε για τον εαυτό μας; Μπορεί η επαφή με ένα άτομο ισχυρότερης προσωπικότητας να μεταβάλει την εσωτερική μας ταυτότητα; Έχει μια διασημότητα μεγαλύτερη δύναμη ακόμη κι όταν υποφέρει; Μπορεί η σιωπή να εκφράζει όσα και η αδιάκοπη ομιλία;

Η εμπειρία της παράστασης καθορίζεται σαφώς από τις δύο πρωταγωνίστριες. Το βράδυ που την παρακολούθησα, η Μπλάνσετ έπαιζε την Ηλέκτρα/Ελίζαμπεθ και η Χος την Κλυταιμνήστρα/Άλμα. Στο πρώτο μέρος, οι δύο ηθοποιοί φορούν σύγχρονα μαύρα ρούχα και έχουν λευκάνει τα πρόσωπά τους, τονίζοντας την τεχνητότητα αυτής της διασκευής του Σοφοκλή. Η οργισμένη Ηλέκτρα της Μπλάνσετ πετά από τις απότομες σκάλες της σκηνής της Μάγκντα Βίλι ρούχα που έχει βρει μέσα σε σακούλες απορριμμάτων. Στη συνέχεια φορά το γούνινο παλτό της μητέρας της, κάνοντας πλάκα, και τη στολή του δολοφονημένου πατέρα της, σε μια πράξη εξέγερσης. Την ίδια ώρα, η αδελφή της, την οποία υποδύεται η Έλα Λίλι Χάιλαντ, φορά τα σεμνά, παρθενικά ρούχα της νεκρής Ιφιγένειας. Ναι, όλα έχουν να κάνουν με την ανάληψη ρόλων.

Κρατώντας ένα σφυρί και βράζοντας από θυμό, η Μπλάνσετ μοιάζει επικίνδυνη. Παρά τις απειλητικές ατάκες της και την ταύτισή της με τον Ορέστη, τον εκδικητή αδελφό της, η Χος αντιδρά με σχετική ηρεμία. Διατηρεί την αυτοκυριαρχία μιας μητέρας· βλέπει την κόρη της με μια ψυχρή, ειρωνική ματιά, που κατά στιγμές γίνεται χιουμοριστική. Η πιο εντυπωσιακή οπτικά στιγμή είναι η δολοφονία του Αίγισθου, του εραστή της Κλυταιμνήστρας, τον οποίο υποδύεται ο Πάτρικ Ρόμπινσον. Η σκηνή αποδίδεται με επανειλημμένα φτυσίματα αίματος στο πρόσωπο και το σώμα του.

Στην Περσόνα, η χειμαρρώδης Άλμα της Χος έρχεται σε έντονη αντίθεση με τη βουβή Ελίζαμπεθ της Μπλάνσετ. Το πρόσωπο της Ελίζαμπεθ, πάντα εκφραστικό και πάντα ηχηρό, δεσπόζει στη γιγαντιαία οθόνη πάνω από τη σκηνή. Για άλλη μια φορά, η υποκατάστατη μητρική μορφή και η οργισμένη παιδική μορφή μοιράζονται ανάμεσα στις δύο γυναίκες.

Η γραφή και η σκηνοθεσία του Άντριους δημιουργούν μια βαθιά αντιφατική εμπειρία: η παράσταση είναι ταυτόχρονα διανοητική και συναισθηματική, καθηλωτική και αποστασιοποιητική, συναρπαστική αλλά και κάπως τετριμμένη. Τα πρόσωπα που προβάλλονται στην οθόνη είναι συγχρόνως εκφραστικά και ανέκφραστα. Οι μάσκες που φορούν οι χαρακτήρες αποκαλύπτουν, αλλά και αποκρύπτουν. Όλοι παίζουμε έναν ρόλο, αλλά ταυτόχρονα υπάρχουμε· βρισκόμαστε στη στιγμή, ενώ συγχρόνως απουσιάζουμε.

Καθώς παρακολουθούμε τις ηθοποιούς να επιδεικνύουν τη δεξιοτεχνία τους στη σκηνή, ο ηλεκτρισμός και η καθαρή λάμψη της ερμηνείας τους ίσως αποσπούν την προσοχή από την αίσθηση ότι η δημιουργία μιας θεατρικής εκδοχής μιας τόσο βαθιά συγκινητικής ταινίας είναι ταυτόχρονα συναρπαστική και κάπως μάταιη.

Κι αν απλώς μέναμε στην πρωτότυπη ταινία του Μπέργκμαν;

Add comment

Comments

There are no comments yet.