Βουλγαρία: Ρεκόρ δαπανών, εκτίναξη του χρέους και το δύσκολο στοίχημα μετά την ένταξη στο ευρώ

Βουλγαρία: Ρεκόρ δαπανών, εκτίναξη του χρέους και το πρώτο μεγάλο τεστ μετά την υιοθέτηση του ευρώ

Η ένταξη στην Ευρωζώνη παρουσιαζόταν επί χρόνια ως ο τελικός σταθμός της οικονομικής σύγκλισης της Βουλγαρίας με την υπόλοιπη Ευρώπη. Ωστόσο, μόλις λίγους μήνες μετά την υιοθέτηση του ευρώ, η νέα κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πραγματικότητα πολύ διαφορετική από εκείνη που είχαν προεξοφλήσει οι υποστηρικτές της ένταξης.

Το προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού για το 2026 προβλέπει δημοσιονομικό έλλειμμα 5,7% του ΑΕΠ, το υψηλότερο που έχει καταγραφεί στη χώρα εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες και, ταυτόχρονα, το μεγαλύτερο μεταξύ των χωρών της Ευρωζώνης.

Το δημοσιονομικό κενό υπολογίζεται σε περίπου €7,2 δισ., προκαλώντας έντονο προβληματισμό τόσο στη Σόφια όσο και στις Βρυξέλλες.

Από το «δημοσιονομικό πρότυπο» στη δοκιμασία

Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση, καθώς η Βουλγαρία αποτελούσε επί χρόνια παράδειγμα δημοσιονομικής πειθαρχίας στην Ανατολική Ευρώπη.

Με χαμηλό δημόσιο χρέος, περιορισμένα ελλείμματα και συντηρητική δημοσιονομική πολιτική, η χώρα κατάφερε να εκπληρώσει τα κριτήρια για την υιοθέτηση του ευρώ. Η εικόνα αυτή, όμως, άρχισε να αλλάζει σταδιακά ύστερα από μια μακρά περίοδο πολιτικής αστάθειας, με συνεχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις και διαδοχικές κυβερνήσεις που δυσκολεύονταν να προωθήσουν ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις.

Η νέα κυβέρνηση καλείται πλέον να διαχειριστεί τις συνέπειες αυτής της περιόδου. Οι πιέσεις για αυξήσεις σε μισθούς, συντάξεις και κοινωνικές δαπάνες εντάθηκαν, ενώ παράλληλα αυξήθηκαν οι ανάγκες για επενδύσεις σε άμυνα, υποδομές και δημόσιες υπηρεσίες.

Το αποτέλεσμα είναι ένας προϋπολογισμός με ιστορικά υψηλές δαπάνες, χωρίς όμως να συνοδεύεται από ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα διαρθρωτικών αλλαγών που θα μπορούσε να στηρίξει μακροπρόθεσμα τα δημόσια οικονομικά.

Το μεγάλο παράδοξο

Η περίπτωση της Βουλγαρίας αναδεικνύει ένα ενδιαφέρον ευρωπαϊκό παράδοξο.

Η ένταξη στο ευρώ δεν δημιουργεί από μόνη της δημοσιονομική σταθερότητα. Αντίθετα, η συμμετοχή στη νομισματική ένωση αφαιρεί από μια χώρα σημαντικά εργαλεία οικονομικής πολιτικής, όπως η δυνατότητα υποτίμησης του εθνικού νομίσματος ή η ανεξάρτητη νομισματική παρέμβαση.

Αυτό σημαίνει ότι η δημοσιονομική πολιτική αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Εάν οι δημόσιες δαπάνες αυξάνονται ταχύτερα από τα δημόσια έσοδα και δεν συνοδεύονται από μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την παραγωγικότητα και την ανάπτυξη, η πίεση στα δημόσια οικονομικά γίνεται αναπόφευκτη.

Ακριβώς αυτό φαίνεται να συμβαίνει σήμερα στη Βουλγαρία.

Ένα γνώριμο δίλημμα για την Ελλάδα

Για έναν Έλληνα αναγνώστη, η βουλγαρική εμπειρία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Η Ελλάδα γνώρισε με τον πιο επώδυνο τρόπο τις συνέπειες της δημοσιονομικής εκτροπής κατά την προηγούμενη δεκαετία, όταν τα υψηλά ελλείμματα και το υπερβολικό δημόσιο χρέος οδήγησαν στη βαθύτερη οικονομική κρίση της μεταπολεμικής ιστορίας της.

Η περίπτωση της Βουλγαρίας είναι διαφορετική, καθώς το δημόσιο χρέος της παραμένει ακόμη σε χαμηλά επίπεδα συγκριτικά με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αυτό της προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία και μειώνει τον άμεσο κίνδυνο μιας κρίσης αντίστοιχης με εκείνη που βίωσε η Ελλάδα.

Ωστόσο, το βασικό δίδαγμα είναι κοινό: η δημοσιονομική σταθερότητα δεν διασφαλίζεται μόνο από χαμηλό χρέος, αλλά κυρίως από την ικανότητα μιας οικονομίας να παράγει διατηρήσιμη ανάπτυξη, να αυξάνει την παραγωγικότητά της και να διατηρεί υγιή δημόσια οικονομικά.

Η πρόκληση για τη Σόφια είναι να αποδείξει ότι η πρώτη χρονιά της ως μέλος της Ευρωζώνης δεν θα σηματοδοτήσει την αρχή μιας μακράς περιόδου δημοσιονομικών ανισορροπιών, αλλά μια προσωρινή παρένθεση πριν από την επιστροφή σε πιο βιώσιμη πορεία.

Διαβάστε ακόμα:  Radev: Ο πιλότος που θέλει να βγάλει τη Βουλγαρία από το πολιτικό τέλμα

Η δύσκολη εξίσωση: περισσότερες δαπάνες, μεγαλύτερο χρέος και ελάχιστος χώρος για λάθη

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο του νέου βουλγαρικού προϋπολογισμού δεν είναι μόνο το ύψος του ελλείμματος, αλλά ο τρόπος με τον οποίο επιχειρείται η χρηματοδότησή του.

Η κυβέρνηση σχεδιάζει να καλύψει το δημοσιονομικό κενό με νέο δανεισμό, οδηγώντας το δημόσιο χρέος σε ιστορικά υψηλά επίπεδα για τα δεδομένα της χώρας. Αν και το χρέος της Βουλγαρίας παραμένει σημαντικά χαμηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, η ταχύτητα με την οποία αυξάνεται προκαλεί ήδη ανησυχία στους οικονομικούς αναλυτές.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή η Βουλγαρία εισήλθε στην Ευρωζώνη μόλις την 1η Ιανουαρίου 2026, έχοντας παρουσιάσει επί σειρά ετών εικόνα δημοσιονομικής σταθερότητας και χαμηλού χρέους.

Οι μεταρρυθμίσεις που δεν έγιναν ποτέ

Πίσω από τους αριθμούς κρύβεται ένα βαθύτερο πρόβλημα.

Οι περισσότερες αυξήσεις των δημοσίων δαπανών δεν συνοδεύονται από αντίστοιχες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Η δημόσια διοίκηση παραμένει σχετικά αναποτελεσματική, οι αλλαγές στη φορολογική διοίκηση προχωρούν με αργούς ρυθμούς, ενώ κρίσιμοι τομείς, όπως η υγεία, η εκπαίδευση και οι δημόσιες επιχειρήσεις, εξακολουθούν να λειτουργούν με σημαντικές δυσλειτουργίες.

Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση αυξάνει τις δαπάνες χωρίς να αλλάζει ουσιαστικά τον τρόπο λειτουργίας του κράτους.

Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί αρκετοί οικονομολόγοι κάνουν λόγο για έναν προϋπολογισμό που επιχειρεί να αγοράσει πολιτικό χρόνο, χωρίς να αντιμετωπίζει τα βαθύτερα αίτια των δημοσιονομικών πιέσεων.

Η σκιά της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος

Η κατάσταση έχει ήδη προκαλέσει την προσοχή των ευρωπαϊκών θεσμών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει την έναρξη διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος για τη Βουλγαρία, καθώς το δημοσιονομικό αποτέλεσμα υπερβαίνει κατά πολύ το όριο του 3% του ΑΕΠ που προβλέπει το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο.

Μια τέτοια διαδικασία δεν συνεπάγεται άμεσα κυρώσεις, αλλά αυξάνει σημαντικά την πίεση προς την κυβέρνηση να παρουσιάσει αξιόπιστο σχέδιο δημοσιονομικής προσαρμογής.

Για μια χώρα που μόλις έγινε το 21ο μέλος της Ευρωζώνης, η εξέλιξη αυτή έχει και έντονο συμβολικό χαρακτήρα.

Το μάθημα για την Ελλάδα

Η βουλγαρική περίπτωση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα. Οι δύο χώρες ακολούθησαν διαφορετικές διαδρομές προς το ευρώ.

Η Ελλάδα εισήλθε στη Νομισματική Ένωση σε περίοδο υψηλής ανάπτυξης, αλλά στη συνέχεια βρέθηκε αντιμέτωπη με τη βαθύτερη κρίση δημόσιου χρέους στην ιστορία της Ευρωζώνης.

Η Βουλγαρία, αντίθετα, μπήκε στο κοινό νόμισμα έχοντας ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα δημόσιου χρέους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ωστόσο, και στις δύο περιπτώσεις αναδεικνύεται το ίδιο βασικό συμπέρασμα: η συμμετοχή στο ευρώ δεν υποκαθιστά τις μεταρρυθμίσεις.

Η δημοσιονομική πειθαρχία, η αύξηση της παραγωγικότητας και η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας παραμένουν οι βασικές προϋποθέσεις για βιώσιμη ανάπτυξη.

Για τη Βουλγαρία, η επόμενη διετία θα αποτελέσει το πρώτο μεγάλο τεστ αξιοπιστίας ως μέλος της Ευρωζώνης.

Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να μειωθεί το έλλειμμα, αλλά να αποδειχθεί ότι η χώρα μπορεί να συνδυάσει τη δημοσιονομική σταθερότητα με μεταρρυθμίσεις που θα ενισχύσουν την αναπτυξιακή της δυναμική. Διαφορετικά, η επιτυχία της ένταξης στο ευρώ κινδυνεύει να επισκιαστεί από μια παρατεταμένη περίοδο δημοσιονομικών πιέσεων.

Διαβάστε ακόμα:  Πώς αισθάνονται οι Βούλγαροι για την ένταξη στο ευρώ;