Η Γαλλία βρίσκεται μπροστά σε μια εξίσωση που στα χαρτιά μοιάζει σχετικά απλή. Η κυβέρνηση πρέπει να βρει περίπου €54 δισ. για να περιορίσει το δημοσιονομικό έλλειμμα το 2027. Στην πραγματικότητα, όμως, η εξίσωση είναι εξαιρετικά δύσκολη. Γιατί τα €54 δισ. δεν είναι απλώς αριθμοί σε ένα Excel.
Από τον Κέλσο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Είναι συντάξεις, κοινωνικές δαπάνες, προϋπολογισμοί υπουργείων, χρηματοδότηση της τοπικής αυτοδιοίκησης, φοροαπαλλαγές και τελικά πραγματικά εισοδήματα εκατομμυρίων Γάλλων. Και κάθε φορά που η κυβέρνηση του Sébastien Lecornu επιχειρεί να μετατρέψει τον δημοσιονομικό στόχο σε συγκεκριμένο μέτρο, ανακαλύπτει το πραγματικό πρόβλημα: μπορεί να υπάρχει οικονομική ανάγκη για δημοσιονομική προσαρμογή, αλλά δεν υπάρχει κατ' ανάγκην πολιτική πλειοψηφία για να την εφαρμόσει.
Αυτό είναι πλέον το βαθύτερο πρόβλημα της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρωζώνης.
Η τρύπα των €54 δισ.
Η κυβέρνηση Lecornu παρουσίασε ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο σχέδιο δημοσιονομικής προσαρμογής για το 2027. Χωρίς νέα μέτρα, το έλλειμμα θα μπορούσε, σύμφωνα με τις κυβερνητικές εκτιμήσεις που μεταδίδει το Reuters, να ξεπεράσει το 6,5% του ΑΕΠ. Ο στόχος είναι να περιοριστεί περίπου στο 5%. Για να γεφυρωθεί η απόσταση απαιτούνται περίπου €54 δισ. σε εξοικονομήσεις και πρόσθετα έσοδα.
Το μέγεθος είναι τεράστιο. Αν όμως η Γαλλία δεν κάνει τίποτα, η δημοσιονομική δυναμική γίνεται ολοένα δυσκολότερη. Το δημόσιο χρέος της χώρας είχε ήδη φτάσει περίπου τα €3,5 τρισ. ή 117,6% του ΑΕΠ στο πρώτο τρίμηνο, ενώ η χώρα βρίσκεται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος της ΕΕ. Και πλέον υπάρχει ένας δεύτερος λογαριασμός που μεγαλώνει πολύ γρήγορα: Οι τόκοι.
€65 δισ. μόνο για τόκους
Η αύξηση των αποδόσεων των ομολόγων έχει αλλάξει ριζικά την εξίσωση. Το κόστος εξυπηρέτησης του γαλλικού δημόσιου χρέους προβλέπεται να αυξηθεί περίπου 25% φέτος και να φτάσει τα €65 δισ. Πρόκειται πλέον για ποσό μεγαλύτερο από ορισμένες από τις σημαντικότερες κατηγορίες κρατικών δαπανών. Και εδώ αρχίζει ο μηχανισμός που κάνει ένα υψηλό χρέος πραγματικά επικίνδυνο. Για πολλά χρόνια η Γαλλία μπορούσε να έχει μεγάλο δημόσιο χρέος χωρίς να αισθάνεται έντονα το κόστος του, επειδή τα επιτόκια ήταν εξαιρετικά χαμηλά.
Αυτός ο κόσμος τελείωσε. Καθώς το παλαιό φθηνό χρέος λήγει και αναχρηματοδοτείται με υψηλότερα επιτόκια, ολοένα μεγαλύτερο μέρος των κρατικών εσόδων κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση του χρέους. Χρήματα που δεν μπορούν ταυτόχρονα να χρησιμοποιηθούν για υγεία, παιδεία, άμυνα, επενδύσεις ή κοινωνική πολιτική.
Και η οικονομία σχεδόν δεν αναπτύσσεται
Αν η Γαλλία αναπτυσσόταν με 2% ή 3%, η προσαρμογή θα ήταν πολύ ευκολότερη. Αλλά η Τράπεζα της Γαλλίας μόλις περιόρισε την πρόβλεψη ανάπτυξης για το 2026 στο 0,4%. Η εγχώρια ζήτηση είναι αδύναμη, η κατανάλωση υποτονική και οι επιχειρήσεις εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι στις νέες επενδύσεις. Αυτό δημιουργεί ένα κλασικό δημοσιονομικό δίλημμα.
Η κυβέρνηση πρέπει να μειώσει το έλλειμμα. Αλλά αν αφαιρέσει €54 δισ. από την οικονομία πολύ γρήγορα, μπορεί να περιορίσει ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη. Και χαμηλότερη ανάπτυξη σημαίνει μικρότερα φορολογικά έσοδα, υψηλότερες κοινωνικές δαπάνες και δυσκολότερη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ.
Άρα η δημοσιονομική προσαρμογή πρέπει να είναι αρκετά μεγάλη ώστε να πείσει τις αγορές, αλλά όχι τόσο βίαιη ώστε να επιδεινώσει την ίδια την οικονομία που καλείται να σταθεροποιήσει.
Γιατί όχι απλώς περισσότεροι φόροι;
Εδώ εμφανίζεται το επόμενο γαλλικό πρόβλημα. Η Γαλλία δεν ξεκινά από χαμηλό επίπεδο κρατικής παρέμβασης. Οι δημόσιες δαπάνες αντιστοιχούσαν το 2025 περίπου στο 57,2% του ΑΕΠ, το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση και περίπου 7,7 ποσοστιαίες μονάδες πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι το υψηλό επίπεδο δαπανών συνοδεύεται ήδη από υψηλή συνολική φορολογική επιβάρυνση.
Γι' αυτό η κυβέρνηση επιχειρεί να δώσει μεγαλύτερο βάρος στις δαπάνες. Αλλά ακριβώς εκεί βρίσκεται η πολιτική νάρκη.
Διαβάστε ακόμα: Γαλλία : Συντάξεις ή πολιτικό χάος;
Πού βρίσκονται €54 δισ.;
Το σχέδιο προβλέπει περικοπές σε υπουργεία - με βασική εξαίρεση την άμυνα - περιορισμό δαπανών της τοπικής αυτοδιοίκησης και μέτρα στο κοινωνικό κράτος. Μόνο από το συνταξιοδοτικό σύστημα εξετάζονται περίπου €6 δισ. εξοικονομήσεων, μέσω παγώματος παροχών ή αλλαγών στις φορολογικές ελαφρύνσεις των συνταξιούχων. Παράλληλα, σχεδιάζεται παράταση της πρόσθετης φορολογικής επιβάρυνσης στις μεγάλες επιχειρήσεις, από την οποία αναμένονται περίπου €5 δισ. εσόδων.
Και αμέσως εμφανίζεται το πολιτικό αδιέξοδο. Η αριστερά αντιδρά στις περικοπές κοινωνικών δαπανών. Το Rassemblement National της Marine Le Pen προειδοποιεί ότι δεν θα δεχθεί επιβάρυνση των συνταξιούχων. Οι επιχειρήσεις αντιδρούν στην παράταση έκτακτων φόρων. Οι τοπικές αρχές αντιδρούν στις περικοπές χρηματοδότησης. Και η κυβέρνηση δεν διαθέτει μια άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία που θα μπορούσε απλώς να επιβάλει το πρόγραμμα.
Όλοι συμφωνούν για το έλλειμμα - μέχρι να έρθει ο λογαριασμός
Εδώ βρίσκεται ίσως ο πυρήνας ολόκληρης της γαλλικής κρίσης. Σε αφηρημένο επίπεδο είναι σχετικά εύκολο να συμφωνήσει κανείς ότι ένα έλλειμμα πάνω από 5% του ΑΕΠ δεν μπορεί να συνεχίζεται επ' αόριστον. Το πρόβλημα αρχίζει όταν το αφηρημένο "μείωση του ελλείμματος" μετατρέπεται σε συγκεκριμένες επιλογές.
- Μείωση συντάξεων; Όχι.
- Περικοπή κοινωνικών δαπανών; Όχι.
- Μείωση χρηματοδότησης δήμων; Όχι.
- Αύξηση φόρων στα νοικοκυριά; Όχι.
- Νέοι φόροι στις επιχειρήσεις; Οι επιχειρήσεις αντιδρούν.
- Περικοπή αμυντικών δαπανών; Πολιτικά εξαιρετικά δύσκολο στην Ευρώπη του 2026.
Και όμως, στο τέλος, η αριθμητική πρέπει να κλείσει.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό
Αυτό είναι που διαφοροποιεί τη Γαλλία από μια κλασική δημοσιονομική κρίση. Δεν υπάρχει ακόμη πρόβλημα χρηματοδότησης με την έννοια ότι το γαλλικό Δημόσιο αδυνατεί να δανειστεί. Υπάρχει όμως αυξανόμενο πολιτικό risk premium. Οι επενδυτές δεν εξετάζουν μόνο το ύψος του χρέους. Εξετάζουν εάν το πολιτικό σύστημα διαθέτει την ικανότητα να αλλάξει την πορεία του. Και εκεί βρίσκεται η μεγάλη γαλλική αδυναμία.
Μια κυβέρνηση μειοψηφίας πρέπει να περάσει έναν από τους δυσκολότερους προϋπολογισμούς των τελευταίων δεκαετιών, λίγους μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2027. Κάθε κόμμα της αντιπολίτευσης έχει επομένως ένα ισχυρό κίνητρο να αποστασιοποιηθεί από αντιδημοφιλή μέτρα.
Και όσο πλησιάζουν οι εκλογές, τόσο ισχυρότερο γίνεται αυτό το κίνητρο.
Οι αγορές έχουν ήδη αρχίσει να τιμολογούν το πρόβλημα
Η απόδοση του γαλλικού δεκαετούς ομολόγου έχει κινηθεί περίπου στο 4,45%, στα υψηλότερα επίπεδα από το 2008, ενώ το spread έναντι του γερμανικού Bund έχει διευρυνθεί αισθητά. Για πολλά χρόνια η βασική δημοσιονομική διαχωριστική γραμμή στην Ευρωζώνη ήταν απλή: ο ασφαλής βορράς και ο υπερχρεωμένος νότος.
Η εικόνα αυτή γίνεται ολοένα λιγότερο χρήσιμη. Η Ελλάδα έχει μειώσει σημαντικά τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ και παράγει πρωτογενή πλεονάσματα. Η Ιταλία εξακολουθεί να έχει πολύ υψηλό χρέος, αλλά η αγορά βλέπει μεγαλύτερη πολιτική σταθερότητα. Και η Γαλλία, που παραδοσιακά βρισκόταν στον πυρήνα των "ασφαλών" κρατών της Ευρωζώνης, αντιμετωπίζει έναν συνδυασμό υψηλού ελλείμματος, αυξανόμενου χρέους και πολιτικής κατακερματισμένης Βουλής.
Ο χάρτης του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού κινδύνου αλλάζει.
Διαβάστε ακόμα: Γαλλία και Ευρωζώνη σε τροχιά crash test;
Η ενεργειακή κρίση κάνει την εξίσωση ακόμη χειρότερη
Υπάρχει όμως και ένας παράγοντας που η κυβέρνηση Lecornu δεν ελέγχει: Η νέα ενεργειακή κρίση. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και των καυσίμων έχει ήδη αναγκάσει τη γαλλική κυβέρνηση να παρατείνει στοχευμένα μέτρα στήριξης για επιχειρήσεις και επαγγελματικούς κλάδους που πλήττονται ιδιαίτερα. Και αυτό δημιουργεί μια σχεδόν παράλογη δημοσιονομική κατάσταση.
Η κυβέρνηση προσπαθεί να εξοικονομήσει δεκάδες δισεκατομμύρια. Ταυτόχρονα μια εξωτερική γεωπολιτική κρίση την αναγκάζει να δαπανά περισσότερα για να προστατεύσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ακριβώς δηλαδή τη στιγμή που χρειάζεται δημοσιονομική σύσφιξη, δέχεται έναν νέο δημοσιονομικό λογαριασμό.
Το γαλλικό κράτος είναι πολύ μεγάλο για εύκολες λύσεις
Υπάρχει μια βαθύτερη διάσταση. Η Γαλλία έχει οικοδομήσει ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά κράτη στον ανεπτυγμένο κόσμο. Αυτό προσφέρει σημαντική κοινωνική προστασία και δημόσιες υπηρεσίες. Αλλά δημιουργεί ταυτόχρονα ένα πολύ υψηλό επίπεδο μόνιμων κρατικών δαπανών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η βιώσιμη δημοσιονομική προσαρμογή απαιτεί δράση όχι μόνο στο ύψος των δαπανών αλλά και στη σύνθεση και αποτελεσματικότητά τους.
Η συζήτηση δεν χρειάζεται να είναι απλώς "λιτότητα ή όχι λιτότητα". Υπάρχει τρίτο ερώτημα: πόσο αποτελεσματικά ξοδεύεται το 57% του ΑΕΠ που περνά ήδη από το γαλλικό κράτος; Γιατί εάν οι δημόσιες δαπάνες είναι από τις υψηλότερες στην Ευρώπη και παρ' όλα αυτά το κράτος παράγει έλλειμμα άνω του 5%, το πρόβλημα δεν λύνεται μόνο με περισσότερα έσοδα.
Η παγίδα του 2027
Και εδώ φτάνουμε στο πολιτικά δυσκολότερο σημείο. Η Γαλλία οδεύει προς προεδρικές εκλογές. Άρα η κυβέρνηση καλείται να εφαρμόσει μια μεγάλη δημοσιονομική προσαρμογή ακριβώς τη στιγμή που το πολιτικό σύστημα έχει το μικρότερο δυνατό κίνητρο να υποστηρίξει αντιδημοφιλή μέτρα.
- Το RN δεν θέλει να χρεωθεί περικοπές στις συντάξεις.
- Η αριστερά δεν θέλει να χρεωθεί περικοπές στο κοινωνικό κράτος.
- Τα κυβερνητικά κόμματα δεν θέλουν να μπουν στις εκλογές έχοντας αυξήσει σημαντικά τη φορολογία.
Όλοι όμως θα κληρονομήσουν το ίδιο χρέος μετά τις εκλογές. Αυτό είναι το κλασικό πρόβλημα της δημοσιονομικής πολιτικής: το κόστος της προσαρμογής είναι άμεσο και πολιτικά ορατό.
Το όφελος εμφανίζεται αργότερα και είναι πολύ λιγότερο ορατό.
Η αριθμητική των αγορών απέναντι στην αριθμητική της κάλπης
Οι αγορές δεν ψηφίζουν. Δεν ενδιαφέρονται ποιο κόμμα θα πληρώσει το πολιτικό κόστος μιας μεταρρύθμισης. Κοιτάζουν εάν το χρέος είναι βιώσιμο, εάν το έλλειμμα μειώνεται και εάν το κράτος θα μπορέσει να εξυπηρετεί τις υποχρεώσεις του. Οι ψηφοφόροι λειτουργούν διαφορετικά. Βλέπουν τη σύνταξη που δεν αυξήθηκε. Τον φόρο που αυξήθηκε. Τη δημόσια υπηρεσία που περικόπηκε. Το επίδομα που περιορίστηκε. Και αυτή ακριβώς είναι η σύγκρουση που βρίσκεται σήμερα στο κέντρο της γαλλικής πολιτικής οικονομίας.
Η κυβέρνηση χρειάζεται περίπου €54 δισ. Οι αγορές θέλουν να δουν αξιόπιστη δημοσιονομική προσαρμογή. Οι ευρωπαϊκοί κανόνες απαιτούν σταδιακή μείωση του ελλείμματος. Αλλά στο τέλος κάποιος πρέπει να ψηφίσει τα συγκεκριμένα μέτρα. Και κάποιος πρέπει να πληρώσει τον λογαριασμό.
Η πραγματική γαλλική κρίση επομένως δεν είναι ακόμη κρίση χρέους. Είναι κάτι που μπορεί να προηγηθεί μιας κρίσης χρέους: κρίση πολιτικής ικανότητας να αντιμετωπιστεί το χρέος πριν οι αγορές επιβάλουν πολύ ακριβότερα την προσαρμογή.
Add comment
Comments