Σε ανοικτή σύγκρουση εξελίσσονται οι διαπραγματεύσεις για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Γερμανία απορρίπτει το σχέδιο σχεδόν €2 τρισ. και ζητά περικοπές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων.
Από την Αργώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα υποστηρίζει ότι χωρίς νέους ευρωπαϊκούς πόρους θα πρέπει να γίνουν δύσκολες περικοπές σε άμυνα, ανταγωνιστικότητα και αγροτικές ενισχύσεις.
Ο Γερμανός υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Γκούντερ Κρίχμπαουμ επέκρινε τις θέσεις που διατύπωσε ο Κόστα για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ, χαρακτηρίζοντας τις πρόσφατες δηλώσεις του "όχι ιδιαίτερα βοηθητικές".
Προχώρησε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα, διερωτώμενος δημόσια εάν ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου έχει πλέον "χάσει εντελώς την επαφή με την πραγματικότητα".
Πίσω από τη σκληρή φρασεολογία βρίσκεται μια πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση για το ποιος τελικά θα χρηματοδοτήσει τις αυξανόμενες φιλοδοξίες της Ευρώπης.
Σχεδόν €2 τρισ. για την περίοδο 2028–2034
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει έναν επταετή προϋπολογισμό σχεδόν €2 τρισ. για την περίοδο 2028–2034. Το ποσό αντιστοιχεί περίπου στο 1,26% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ.
Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι η Ευρώπη χρειάζεται μεγαλύτερη οικονομική ισχύ για να χρηματοδοτήσει ταυτόχρονα νέες και παλαιότερες προτεραιότητες: άμυνα και ασφάλεια, ανταγωνιστικότητα, καινοτομία, γεωργία, συνοχή, μετανάστευση, ενεργειακή μετάβαση και στρατηγική αυτονομία.
Το πρόβλημα είναι απλό: τα κράτη-μέλη συμφωνούν σε μεγάλο βαθμό ότι πολλές από αυτές τις προτεραιότητες χρειάζονται περισσότερα χρήματα. Δεν συμφωνούν όμως για το ποιος θα τα πληρώσει.
Το Βερολίνο ζητά περικοπές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων
Η Γερμανία έχει ταχθεί επικεφαλής μιας ομάδας βόρειων χωρών που θεωρούν το σχέδιο υπερβολικά μεγάλο. Η γερμανική κυβέρνηση, μαζί με τη Δανία, την Ολλανδία, την Αυστρία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία, έχει δηλώσει επίσημα ότι η πρόταση της Επιτροπής πρέπει να μειωθεί κατά αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ.
Το επιχείρημά τους είναι δημοσιονομικό. Οι εθνικοί προϋπολογισμοί βρίσκονται ήδη υπό πίεση, πολλές κυβερνήσεις προχωρούν σε δημοσιονομική προσαρμογή και, σύμφωνα με το Βερολίνο, δεν είναι λογικό η ίδια πειθαρχία να μη μεταφέρεται και στις Βρυξέλλες.
Η κοινή θέση των έξι χωρών είναι χαρακτηριστική:
η ΕΕ μπορεί να αυξήσει τις δαπάνες για τις νέες στρατηγικές της προτεραιότητες, αλλά αυτό πρέπει να γίνει με ανακατανομή πόρων και σαφείς επιλογές, όχι απλώς με συνεχή αύξηση του συνολικού προϋπολογισμού.
Η απάντηση Κόστα: Πού ακριβώς θέλετε να κόψουμε;
Ο Αντόνιο Κόστα παρουσιάζει το ζήτημα από διαφορετική οπτική. Το βασικό του επιχείρημα είναι ότι οι κυβερνήσεις ζητούν από την Ευρωπαϊκή Ένωση να κάνει περισσότερα, αλλά ταυτόχρονα δεν θέλουν να αυξήσουν τη χρηματοδότησή της.
Και θέτει ουσιαστικά το ερώτημα: Από πού θα γίνουν οι περικοπές; Από την άμυνα; Από την ανταγωνιστικότητα; Από τη γεωργία; Ο Κόστα υποστηρίζει ότι δύσκολα θα βρεθεί κυβέρνηση που θα ζητήσει σημαντικές περικοπές σε καθεμία από αυτές τις κατηγορίες.
Επομένως, εάν τα κράτη-μέλη δεν θέλουν να αυξήσουν τις εθνικές τους συνεισφορές, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να αποκτήσει νέες δικές της πηγές εσόδων.
Διαβάστε ακόμα: Ποιους αγρότες πρέπει να σώσει η ΕΕ; Ας ξεκινήσει η μάχη
Τι είναι οι «ίδιοι πόροι» που ζητά ο Κόστα
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο σημείο της διαφωνίας. Ο Κόστα υποστηρίζει την ανάπτυξη νέων "ίδιων πόρων" της ΕΕ (own resources). Με απλά λόγια, πρόκειται για έσοδα που θα κατευθύνονται απευθείας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, περιορίζοντας την ανάγκη για μεγαλύτερες άμεσες εισφορές από τους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Μεταξύ των προτάσεων που έχουν συζητηθεί περιλαμβάνονται νέες πηγές εσόδων που συνδέονται με τον καπνό, τα ηλεκτρονικά απόβλητα και μια ετήσια εταιρική εισφορά για μεγάλες επιχειρήσεις.
Για την τελευταία, η πρόταση της Επιτροπής αφορά επιχειρήσεις με ετήσιο καθαρό κύκλο εργασιών τουλάχιστον €100 εκατ., με τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να εξαιρούνται. Η Επιτροπή υπολογίζει ότι μόνο αυτή η πηγή θα μπορούσε να αποφέρει κατά μέσο όρο περίπου €7,6 δισ. ετησίως.
Η Γερμανία λέει «όχι»
Για το Βερολίνο, όμως, οι νέες πηγές εσόδων δεν λύνουν το βασικό πρόβλημα. Η γερμανική θέση είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει πρώτα να αποφασίσει τι πραγματικά μπορεί να χρηματοδοτήσει και να μειώσει τις δαπάνες της.
Ο Κρίχμπαουμ τόνισε ότι οι εθνικοί προϋπολογισμοί βρίσκονται ήδη υπό τεράστια πίεση και ότι υπάρχουν όρια στο τι μπορούν να πληρώσουν οι χώρες. Η σύγκρουση επομένως δεν αφορά απλώς το μέγεθος του επόμενου προϋπολογισμού. Αφορά μια πολύ βαθύτερη συζήτηση: Θα παραμείνει η ΕΕ ένας προϋπολογισμός που χρηματοδοτείται κυρίως από τα κράτη-μέλη ή θα αποκτήσει σταδιακά περισσότερες δικές της πηγές εσόδων;
Το πρόβλημα των καθαρών συνεισφορέων
Η Γερμανία και αρκετές χώρες της βόρειας Ευρώπης βρίσκονται σε ιδιαίτερη θέση επειδή συγκαταλέγονται στους καθαρούς συνεισφορείς στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Καταβάλλουν δηλαδή περισσότερα χρήματα στην ΕΕ από όσα επιστρέφουν σε αυτές μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων και χρηματοδοτήσεων.
Για τις χώρες αυτές, ένας σημαντικά μεγαλύτερος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός μπορεί να σημαίνει μεγαλύτερο δημοσιονομικό βάρος.
Αντίθετα, χώρες που είναι καθαροί δικαιούχοι ευρωπαϊκών κονδυλίων έχουν ισχυρό κίνητρο να αντισταθούν σε μεγάλες περικοπές, ιδιαίτερα στην Κοινή Αγροτική Πολιτική και στα κονδύλια συνοχής.
Και κάπου εδώ αρχίζει το πραγματικό πολιτικό παζάρι.
Άμυνα εναντίον γεωργίας και συνοχής;
Η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα έχει αλλάξει δραματικά τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η άμυνα και η ασφάλεια απαιτούν πλέον πολύ μεγαλύτερους πόρους.
Το ίδιο ισχύει για την ανταγωνιστικότητα, την τεχνολογία και την προσπάθεια περιορισμού των στρατηγικών εξαρτήσεων της Ευρώπης από τις ΗΠΑ και την Κίνα. Αλλά οι παραδοσιακές δαπάνες δεν έχουν εξαφανιστεί.
Οι αγροτικές επιδοτήσεις και τα περιφερειακά κονδύλια παραμένουν πολιτικά εξαιρετικά σημαντικά για πολλές κυβερνήσεις. Εάν λοιπόν το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού μειωθεί κατά εκατοντάδες δισεκατομμύρια, κάποιος θα πρέπει να χάσει.
Αυτό ακριβώς είναι το πολιτικό επιχείρημα του Κόστα.
Και υπάρχει ακόμη ένας λογαριασμός: το NextGenerationEU
Η σύγκριση του νέου προϋπολογισμού με τον σημερινό χρειάζεται επίσης προσοχή.
Η πρόταση των σχεδόν €2 τρισ. φαίνεται εντυπωσιακά μεγαλύτερη, αλλά μέρος της αύξησης σχετίζεται με την αποπληρωμή του χρέους που ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Ένωση για το NextGenerationEU μετά την πανδημία.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, ο προτεινόμενος προϋπολογισμός αντιστοιχεί στο 1,26% του ευρωπαϊκού ΑΕΕ, έναντι 1,13% στην αρχή της σημερινής περιόδου. Από την αύξηση των 0,13 ποσοστιαίων μονάδων, περίπου 0,11 μονάδες συνδέονται με τις αποπληρωμές του NextGenerationEU.
Ένα μεγάλο δηλαδή μέρος της φαινομενικής αύξησης δεν αφορά νέα προγράμματα αλλά την εξυπηρέτηση υποχρεώσεων που έχουν ήδη δημιουργηθεί.
Διαβάστε ακόμα: Η Ευρώπη αγωνίζεται για το μέλλον των συντάξεων
Η μάχη για το κοινό ευρωπαϊκό χρέος
Υπάρχει και μια ακόμη κόκκινη γραμμή. Η Γερμανία και οι βόρειοι σύμμαχοί της απορρίπτουν την ιδέα ότι ο νέος προϋπολογισμός θα μπορούσε να στηριχθεί σε νέο κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό.
Στην κοινή τους δήλωση αναφέρουν ρητά ότι νέος κοινός δανεισμός δεν αποτελεί λύση στα δημοσιονομικά προβλήματα της ΕΕ. Το θέμα είναι πολιτικά ιδιαίτερα σημαντικό επειδή το NextGenerationEU δημιούργησε προηγούμενο κοινής έκδοσης ευρωπαϊκού χρέους σε πολύ μεγάλη κλίμακα.
Για ορισμένες κυβερνήσεις αυτό ήταν ένα έκτακτο εργαλείο αντιμετώπισης της πανδημίας. Για άλλες θα μπορούσε να αποτελέσει μοντέλο για τη χρηματοδότηση νέων κοινών ευρωπαϊκών αναγκών.
Η διαφορά αυτή παραμένει μία από τις σημαντικότερες οικονομικές διαχωριστικές γραμμές μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει
Οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται πλέον σε κρίσιμη φάση. Η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ προετοιμάζει νέο διαπραγματευτικό κείμενο, το λεγόμενο negotiating box ή "negobox", το οποίο αναμένεται στις αρχές Οκτωβρίου.
Στη συνέχεια η συζήτηση θα μεταφερθεί στους Ευρωπαίους ηγέτες. Ο στόχος είναι να υπάρξει πολιτική συμφωνία μέχρι το τέλος του 2026, ώστε να υπάρχει αρκετός χρόνος για την ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας και τα νέα προγράμματα να μπορούν να ξεκινήσουν την 1η Ιανουαρίου 2028.
Αλλά η απόσταση μεταξύ των δύο στρατοπέδων παραμένει μεγάλη.
Από τη μία βρίσκεται η λογική: περισσότερες ευρωπαϊκές αρμοδιότητες → περισσότερες ανάγκες → μεγαλύτερος προϋπολογισμός και νέοι ευρωπαϊκοί πόροι.
Από την άλλη: περιορισμένοι εθνικοί προϋπολογισμοί → ιεράρχηση προτεραιοτήτων → περικοπές και ανακατανομή των υπαρχόντων πόρων.
Η δημόσια επίθεση της Γερμανίας στον Αντόνιο Κόστα δείχνει ότι η διαπραγμάτευση για τα σχεδόν €2 τρισ. δεν θα είναι μια τεχνική συζήτηση λογιστών.
Θα είναι μια πολιτική διαπραγμάτευση για το πόσο μεγάλη οικονομικά θέλει να γίνει η Ευρωπαϊκή Ένωση, ποιες πολιτικές θέλει να χρηματοδοτήσει και - κυρίως - ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό.
Add comment
Comments