Diesel €2,24: Η Ευρώπη μπήκε σε αχαρτογράφητα νερά – Νέο ιστορικό ρεκόρ στις αντλίες - Στον μέσο όρο η Ελλάδα

Τι ακριβώς είναι τα στρατηγικά αποθέματα;

Τα στρατηγικά αποθέματα υπάρχουν για έκτακτες καταστάσεις. Οι κανόνες της ΕΕ απαιτούν από τα κράτη-μέλη να διατηρούν αποθέματα που αντιστοιχούν τουλάχιστον σε 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών ή 61 ημέρες εγχώριας κατανάλωσης, ανάλογα με το ποιο από τα δύο είναι μεγαλύτερο. Συνολικά, η ΕΕ εξακολουθεί να πληροί αυτή την υποχρέωση. Αλλά η χρήση αποθεμάτων έχει ένα προφανές όριο. Μπορεί να αυξήσει προσωρινά την προσφορά. Δεν δημιουργεί όμως νέο diesel. Αν καταναλωθεί μεγάλο μέρος των αποθεμάτων χωρίς να αποκατασταθεί η παραγωγή, απλώς μεταφέρουμε το πρόβλημα μερικούς μήνες αργότερα.

Και μάλιστα με μικρότερο δίχτυ ασφαλείας.

Η Ελλάδα στα €2,224

Η Ελλάδα βρίσκεται σχεδόν ακριβώς πάνω στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η μέση τιμή diesel ήταν περίπου €2,224 ανά λίτρο. Άρα ένα γέμισμα 50 λίτρων κοστίζει περίπου €111,20. Το πρόβλημα όμως φαίνεται πολύ διαφορετικό όταν αντί για την τιμή του καυσίμου εξετάσουμε το εισόδημα του οδηγού. Για έναν εργαζόμενο που αμείβεται με τον ελληνικό κατώτατο μισθό, ένα γέμισμα 50 λίτρων diesel αντιστοιχεί περίπου στο 10,4% του ακαθάριστου μηνιαίου μισθού του. Δηλαδή πάνω από το ένα δέκατο ενός μηνιαίου μισθού για ένα μόνο γέμισμα.

Γιατί το ίδιο €2,20 δεν σημαίνει το ίδιο πράγμα παντού

Εδώ υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια. Η πραγματική επιβάρυνση ενός καυσίμου δεν εξαρτάται μόνο από την τιμή του. Εξαρτάται και από το εισόδημα. Ένα γέμισμα 50 λίτρων diesel αντιστοιχεί περίπου στο 3,8% του ακαθάριστου κατώτατου μισθού στο Λουξεμβούργο. Στη Βουλγαρία φθάνει το 15,4%. Στην Ελλάδα, όπως είδαμε, περίπου 10,4%. Έτσι η ίδια ενεργειακή κρίση δημιουργεί εντελώς διαφορετικές κοινωνικές πιέσεις στις χώρες της Ευρώπης. Και οι χώρες με χαμηλότερους μισθούς είναι πολύ περισσότερο εκτεθειμένες.

Από την αντλία στο σούπερ μάρκετ

Όμως το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι καν το ρεζερβουάρ ενός ΙΧ. Το diesel βρίσκεται παντού στην παραγωγική οικονομία. Ας πάρουμε ένα κιλό ντομάτες. Το τρακτέρ χρησιμοποιεί diesel. Τα μηχανήματα συγκομιδής χρησιμοποιούν diesel. Το φορτηγό που μεταφέρει το προϊόν χρησιμοποιεί diesel. Το φορτηγό που το πηγαίνει στο κέντρο διανομής χρησιμοποιεί diesel. Και άλλο φορτηγό το μεταφέρει στο κατάστημα.

Το ίδιο ισχύει για εκατομμύρια προϊόντα. Άρα ο καταναλωτής μπορεί να μην έχει καν αυτοκίνητο diesel και παρ' όλα αυτά να πληρώνει την αύξηση.

• Στο ψωμί.
• Στα λαχανικά.
• Στα οικοδομικά υλικά.
• Στα προϊόντα του σούπερ μάρκετ.
• Στις υπηρεσίες μεταφοράς.

Και κάπου εδώ εμφανίζεται η ΕΚΤ

Γι' αυτό η σημερινή κρίση έχει αρχίσει να ανησυχεί σοβαρά την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Ο αντιπρόεδρός της, Boris Vujčić, προειδοποίησε ότι οι τιμές του diesel είναι πιθανό να παραμείνουν υψηλές και ότι αυτό μπορεί να περάσει στον ευρύτερο πληθωρισμό. Η διατύπωσή του συνοψίζει ολόκληρο το πρόβλημα: το diesel βρίσκεται μέσα σε πολλά προϊόντα. Άρα η αύξησή του δεν είναι ένα μεμονωμένο ενεργειακό σοκ. Μπορεί σταδιακά να εξαπλωθεί σε ολόκληρο τον δείκτη τιμών.

Γιατί αυτό δημιουργεί πονοκέφαλο στα επιτόκια

Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα δύσκολη για μια κεντρική τράπεζα. Αν ο πληθωρισμός αυξάνεται επειδή η οικονομία αναπτύσσεται υπερβολικά γρήγορα, η θεραπεία είναι σχετικά γνωστή: υψηλότερα επιτόκια, λιγότερος δανεισμός, μικρότερη ζήτηση. Αν όμως ο πληθωρισμός αυξάνεται επειδή λείπει diesel, το πρόβλημα είναι διαφορετικό. Η ΕΚΤ δεν μπορεί να παράγει καύσιμα. Δεν μπορεί να κατασκευάσει διυλιστήρια. Δεν μπορεί να επισκευάσει ενεργειακές εγκαταστάσεις που καταστράφηκαν σε έναν πόλεμο. Μπορεί μόνο να περιορίσει τη συνολική ζήτηση αρκετά ώστε να εμποδίσει το ενεργειακό σοκ να μετατραπεί σε μόνιμο πληθωρισμό.

Αλλά αυτό έχει κόστος: χαμηλότερη οικονομική ανάπτυξη.

Ο φόβος του στασιμοπληθωρισμού

Εδώ βρίσκεται και ο πραγματικός οικονομικός κίνδυνος. Το ακριβό diesel μπορεί ταυτόχρονα:

• να αυξήσει το κόστος παραγωγής,
• να αυξήσει τις τιμές,
• να περιορίσει την κατανάλωση,
• να μειώσει τα πραγματικά εισοδήματα
• και να επιβραδύνει την οικονομία.

Δηλαδή δημιουργεί τον συνδυασμό που φοβούνται περισσότερο οι κεντρικές τράπεζες: υψηλότερο πληθωρισμό με χαμηλότερη ανάπτυξη.

Στασιμοπληθωρισμό.

Τι πρέπει να συμβεί για να πέσει η τιμή

Η αποκλιμάκωση του diesel δεν εξαρτάται πλέον από έναν μόνο παράγοντα. Δεν αρκεί απλώς να πέσει η τιμή του Brent. Για ουσιαστική αποκλιμάκωση χρειάζεται συνδυασμός εξελίξεων: 

• να αποκατασταθούν οι ενεργειακές ροές στη Μέση Ανατολή,
• να ομαλοποιηθεί η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ,
• να επανέλθει περισσότερη παγκόσμια διυλιστική δυναμικότητα,
• να περιοριστούν οι απώλειες ρωσικής παραγωγής,
• να αυξηθούν ξανά οι διαθέσιμες εξαγωγές
• και να αρχίσουν να αναπληρώνονται τα εξαντλημένα αποθέματα.

Οι ίδιοι οι ειδικοί της ΕΚΤ θεωρούν ότι η λήξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και η αποκατάσταση των διεθνών ενεργειακών και διυλιστικών ροών θα ήταν καθοριστικές για ουσιαστική πτώση των τιμών. Προειδοποιούν όμως ότι τα προβλήματα στη ρωσική διύλιση θα μπορούσαν να διατηρήσουν τα περιθώρια υψηλά ακόμη και μετά από μια αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή.

Τα €2,24 είναι τελικά κάτι περισσότερο από μια τιμή

Είναι ένα προειδοποιητικό σήμα. Δείχνουν πόσο εξαρτημένη παραμένει η ευρωπαϊκή οικονομία από ένα καύσιμο που πολλές φορές θεωρούσαμε ότι βρισκόταν ήδη στον δρόμο προς την παρακμή. Δείχνουν πόσο εύκολα μια γεωπολιτική κρίση μπορεί να μετατραπεί σε κρίση κόστους ζωής. Και δείχνουν κάτι ακόμη πιο σημαντικό. Η ενεργειακή ασφάλεια δεν σημαίνει μόνο: "Έχω αρκετό πετρέλαιο;" Σημαίνει: "Μπορώ να μετατρέψω αυτό το πετρέλαιο στα καύσιμα που χρειάζομαι και μπορώ να τα μεταφέρω εκεί όπου χρειάζονται"»

Σήμερα η Ευρώπη ανακαλύπτει ότι οι δύο ερωτήσεις δεν έχουν απαραίτητα την ίδια απάντηση. Και γι' αυτό τα €2,24 στην αντλία δεν είναι μόνο πρόβλημα των οδηγών. Είναι πρόβλημα των μεταφορών. Της γεωργίας. Των επιχειρήσεων. Των νοικοκυριών. Του πληθωρισμού. Της ΕΚΤ.

Και πλέον της ίδιας της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας.