Η προοπτική μιας προεδρικής αναμέτρησης ανάμεσα στη Μαρίν Λε Πεν και τον Ζαν-Λικ Μελανσόν αναδεικνύει ένα πρόβλημα που ξεπερνά τα γαλλικά σύνορα: την υποχώρηση των παραδοσιακών πολιτικών δυνάμεων σε μια περίοδο χαμηλής ανάπτυξης, υψηλού δημόσιου χρέους και αυξανόμενης κοινωνικής δυσαρέσκειας.
Από την Αληκτώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Η Γαλλία μπροστά σε μια ιστορική πολιτική αναμέτρηση
Για δεκαετίες, το γαλλικό πολιτικό σύστημα στηριζόταν σε μια βασική παραδοχή: ακόμη και όταν οι αντισυστημικές δυνάμεις αποκτούσαν σημαντική εκλογική επιρροή, οι παραδοσιακές πολιτικές παρατάξεις μπορούσαν να συνεργαστούν στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών για να αποτρέψουν την επικράτησή τους. Αυτός ο μηχανισμός, γνωστός ως δημοκρατικό μέτωπο, διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο σε προηγούμενες προεδρικές αναμετρήσεις.
Σήμερα, όμως, το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Δεν αμφισβητείται μόνο η αποτελεσματικότητα του δημοκρατικού μετώπου. Αμφισβητείται η ίδια η ικανότητα των παραδοσιακών πολιτικών δυνάμεων να εκπροσωπήσουν ένα επαρκώς μεγάλο μέρος της γαλλικής κοινωνίας. Η Μαρίν Λε Πεν, από τη μία πλευρά, επιχειρεί να εκφράσει τη δυσαρέσκεια απέναντι στη μετανάστευση, στην οικονομική ανασφάλεια και στις πολιτικές ελίτ. Ο Ζαν-Λικ Μελανσόν, από την άλλη, προβάλλει ένα πρόγραμμα ισχυρότερης κρατικής παρέμβασης, αναδιανομής εισοδήματος και ριζικής αλλαγής της οικονομικής πολιτικής.
Παρά τις βαθιές ιδεολογικές τους διαφορές, οι δύο πολιτικοί αντλούν σημαντικό μέρος της δυναμικής τους από την ίδια πηγή: την πεποίθηση πολλών ψηφοφόρων ότι το υφιστάμενο πολιτικό και οικονομικό μοντέλο δεν ανταποκρίνεται πλέον στις ανάγκες τους. Αυτό είναι το ουσιαστικό υπόβαθρο της γαλλικής πολιτικής κρίσης.
Η δημοσκόπηση: Λε Πεν πρώτη, Μελανσόν δεύτερος
Η νέα έρευνα της Toluna Harris Interactive, που πραγματοποιήθηκε από τις 5 έως τις 8 Οκτωβρίου 2026 και δημοσιοποιήθηκε στις 12 Οκτωβρίου, αποτυπώνει μια εντυπωσιακή μεταβολή των πολιτικών ισορροπιών. Η Λε Πεν καταλαμβάνει την πρώτη θέση σε όλα τα εξεταζόμενα σενάρια, συγκεντρώνοντας ποσοστά από 35% έως 37%. Ο Μελανσόν εμφανίζεται δεύτερος και στα πέντε σενάρια του πρώτου γύρου. Σε προηγούμενη αντίστοιχη έρευνα είχε μείνει τρίτος σε δύο από αυτά. Τα αποτελέσματα έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο Μελανσόν δεν έχει καταφέρει να προκριθεί στον δεύτερο γύρο σε καμία από τις τρεις προηγούμενες προεδρικές υποψηφιότητές του.
Διαβάστε ακόμα: Ήρθε η ώρα των Βαβάρων
Το αποτέλεσμα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον όταν εξετάσουμε τους υπόλοιπους υποψηφίους. Σε σενάριο με ταυτόχρονη συμμετοχή του Εντουάρ Φιλίπ και του Γκαμπριέλ Ατάλ, ο Μελανσόν συγκεντρώνει 18%, έναντι 13% του Φιλίπ, 10% του Ραφαέλ Γκλικσμάν και μόλις 5% του Ατάλ. Η πολυδιάσπαση του κεντρώου χώρου διευκολύνει επομένως την πρόκριση του Μελανσόν. Ωστόσο, η Λε Πεν δεν προηγείται μόνο στον πρώτο γύρο.
Στην υποθετική αναμέτρηση του δεύτερου γύρου με τον Μελανσόν συγκεντρώνει 67% των έγκυρων ψήφων, έναντι 33% του αντιπάλου της. Απέναντι στον Εντουάρ Φιλίπ εμφανίζεται επίσης νικήτρια, με 56%. Αξίζει να σημειωθεί ότι, ανάλογα με το σενάριο, μεταξύ 27% και 32% των ερωτηθέντων δηλώνουν πρόθεση αποχής, λευκής ή άκυρης ψήφου στον δεύτερο γύρο. Αυτά τα στοιχεία δεν προεξοφλούν το αποτέλεσμα των εκλογών. Αναδεικνύουν όμως κάτι ουσιαστικότερο: η Λε Πεν δεν φαίνεται πλέον να εξαρτάται αποκλειστικά από τη δυσαρέσκεια ενός περιορισμένου εκλογικού ακροατηρίου. Διεκδικεί πλειοψηφική δυναμική.
Το τέλος της εποχής Μακρόν και το κενό στο πολιτικό κέντρο
Ο Εμανουέλ Μακρόν εξελέγη το 2017 υποσχόμενος να υπερβεί την παραδοσιακή αντιπαράθεση Αριστεράς και Δεξιάς. Η πολιτική του επιτυχία βασίστηκε σε έναν συνασπισμό φιλοευρωπαϊκών, μεταρρυθμιστικών και μετριοπαθών ψηφοφόρων. Για ένα διάστημα, το εγχείρημα λειτούργησε. Όμως η σταδιακή αποδυνάμωση των παραδοσιακών κομμάτων δεν συνοδεύτηκε από τη δημιουργία ενός εξίσου σταθερού νέου πολιτικού συστήματος. Αντίθετα, η γαλλική πολιτική σκηνή εξελίχθηκε σε ένα κατακερματισμένο περιβάλλον, στο οποίο οι κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες είναι δυσκολότερες και οι κοινωνικές συγκρούσεις εντονότερες.
Η οικονομική διάσταση είναι καθοριστική. Οι μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας και στο συνταξιοδοτικό, οι κοινωνικές κινητοποιήσεις και η παρατεταμένη πίεση στην αγοραστική δύναμη συνέβαλαν στην απομάκρυνση τμημάτων του εκλογικού σώματος από το κυβερνητικό στρατόπεδο. Δεν πρόκειται, ωστόσο, για αποκλειστικά οικονομικό φαινόμενο. Η μετανάστευση, η εθνική ταυτότητα, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς και οι διαφορές ανάμεσα στις μεγάλες πόλεις και στην περιφέρεια αποτελούν επίσης σημαντικούς παράγοντες.
Η Λε Πεν αξιοποιεί κυρίως την αίσθηση απώλειας ελέγχου, ενώ ο Μελανσόν προβάλλει την ανάγκη ριζικής κοινωνικής και οικονομικής αναδιανομής. Το κέντρο βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα δύσκολο πρόβλημα: πρέπει να υπερασπιστεί ένα σύστημα του οποίου τα οικονομικά αποτελέσματα αμφισβητούνται από σημαντικό μέρος της κοινωνίας.
Το δημόσιο χρέος: Η οικονομική πραγματικότητα πίσω από την πολιτική πόλωση
Η Γαλλία δεν εισέρχεται στην προεκλογική περίοδο με ισχυρή δημοσιονομική θέση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της γαλλικής στατιστικής υπηρεσίας INSEE, το δημόσιο χρέος έφθασε στο τέλος του δεύτερου τριμήνου του 2026 τα €3,595 τρισ. ευρώ ή 119,0% του ΑΕΠ. Το δημοσιονομικό έλλειμμα του 2025 διαμορφώθηκε στο 5,1% του ΑΕΠ, ενώ η κυβέρνηση επιδιώκει να το μειώσει περαιτέρω. Το πρόβλημα είναι ότι η δημοσιονομική προσαρμογή πραγματοποιείται σε μια περίοδο ασθενικής ανάπτυξης και αυξημένης πολιτικής αβεβαιότητας. Η σχέση αυτή δημιουργεί έναν δύσκολο μηχανισμό.
Όταν η οικονομία αναπτύσσεται αργά, τα φορολογικά έσοδα αυξάνονται δυσκολότερα. Όταν το χρέος είναι υψηλό, μεγαλύτερο μέρος των κρατικών πόρων κατευθύνεται στην εξυπηρέτησή του. Και όταν οι αγορές ανησυχούν για τη μελλοντική δημοσιονομική πολιτική, μπορεί να απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις για να χρηματοδοτήσουν το κράτος. Έτσι, η δημοσιονομική προσαρμογή γίνεται δυσκολότερη ακριβώς τη στιγμή που θεωρείται περισσότερο αναγκαία.
Η παγίδα του χρέους: Όταν οι τόκοι αυξάνονται ταχύτερα από την οικονομία
Η δυναμική του δημόσιου χρέους δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το ετήσιο έλλειμμα. Εξαρτάται επίσης από τη σχέση μεταξύ του επιτοκίου δανεισμού και του ρυθμού ανάπτυξης. Όταν το μέσο επιτόκιο εξυπηρέτησης του χρέους υπερβαίνει τον ονομαστικό ρυθμό ανάπτυξης, η σταθεροποίηση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ απαιτεί μεγαλύτερη δημοσιονομική προσπάθεια. Αυτός είναι ο κίνδυνος του λεγόμενου φαινομένου χιονοστιβάδας. Η αύξηση του χρέους δημιουργεί μεγαλύτερες πληρωμές τόκων. Οι μεγαλύτερες πληρωμές τόκων περιορίζουν τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο. Η μείωση του δημοσιονομικού χώρου δυσκολεύει τη χρηματοδότηση επενδύσεων που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ανάπτυξη. Και η χαμηλότερη ανάπτυξη δυσχεραίνει περαιτέρω τη σταθεροποίηση του χρέους.
Η Γαλλία δεν βρίσκεται αναγκαστικά σε αυτόν τον φαύλο κύκλο σε μόνιμη βάση. Ωστόσο, η αύξηση των αποδόσεων των ομολόγων και η παρατεταμένη δημοσιονομική αβεβαιότητα αυξάνουν τον κίνδυνο. Στις 7 Οκτωβρίου, ο διοικητής της Τράπεζας της Γαλλίας Εμανουέλ Μουλέν υπογράμμισε ότι η χώρα δεν χρειάζεται προς το παρόν παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Επέμεινε, όμως, στην ανάγκη αξιόπιστου προϋπολογισμού για τη μείωση του ελλείμματος.
Το μήνυμα προς το γαλλικό πολιτικό σύστημα είναι σαφές. Η νομισματική πολιτική δεν μπορεί να υποκαταστήσει επ' αόριστον τη δημοσιονομική πολιτική.
Διαβάστε ακόμα: Γιατί η κατάρρευση του Μακρόν αποδυναμώνει την Ευρώπη
Η Λε Πεν και η προσπάθεια δημοσιονομικής αξιοπιστίας
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της σημερινής γαλλικής πολιτικής σκηνής είναι η μεταβολή της οικονομικής ρητορικής της Λε Πεν. Το νέο οικονομικό της πρόγραμμα επιχειρεί να συνδυάσει την προστασία της αγοραστικής δύναμης με μια εικόνα δημοσιονομικής πειθαρχίας. Οι βασικές προτάσεις της περιλαμβάνουν περιορισμό των δημόσιων δαπανών, μείωση του ελλείμματος κάτω από το 2,5% του ΑΕΠ και σταδιακή αποκλιμάκωση του χρέους. Η Λε Πεν προτείνει επίσης μείωση ορισμένων φόρων, αυστηρότερη πολιτική μετανάστευσης και αλλαγές στις γαλλικές δημοσιονομικές σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο οι προτάσεις αυτές μπορούν να συνυπάρξουν. Η μείωση των φόρων περιορίζει αρχικά τα δημόσια έσοδα, εκτός εάν αντισταθμιστεί από μεγαλύτερη ανάπτυξη ή άλλα μέτρα. Η διατήρηση κοινωνικών παροχών δημιουργεί σημαντικές δαπάνες. Και η μείωση του χρέους απαιτεί διαρκή δημοσιονομική προσαρμογή. Η Λε Πεν υποστηρίζει ότι μπορεί να εξασφαλίσει σημαντική εξοικονόμηση πόρων από τη μείωση της μετανάστευσης, την καταπολέμηση της απάτης και τη διοικητική αναδιοργάνωση. Ωστόσο, τέτοιες εκτιμήσεις εξαρτώνται από πολλές παραδοχές και χρειάζονται ανεξάρτητη αξιολόγηση.
Εδώ βρίσκεται η πραγματική οικονομική δοκιμασία της υποψηφιότητάς της. Δεν αρκεί να πείσει τους ψηφοφόρους ότι μπορεί να αλλάξει τη γαλλική πολιτική. Πρέπει επίσης να πείσει ότι μπορεί να χρηματοδοτήσει τις αλλαγές χωρίς να προκαλέσει νέα δημοσιονομική αναταραχή.
Ο Μελανσόν και η αντίθετη οικονομική συνταγή
Ο Ζαν-Λικ Μελανσόν προσεγγίζει το γαλλικό πρόβλημα από διαφορετική αφετηρία. Για τον ίδιο, η κοινωνική δυσαρέσκεια συνδέεται με την αποδυνάμωση των δημόσιων υπηρεσιών, τις ανισότητες και την υποχώρηση της αγοραστικής δύναμης. Η πολιτική του πρόταση στηρίζεται σε μεγαλύτερη κρατική παρέμβαση, αυξημένη φορολόγηση των υψηλών εισοδημάτων και της μεγάλης περιουσίας, ενίσχυση των κοινωνικών δαπανών και διαφορετική προσέγγιση των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών περιορισμών.
Το επιχείρημά του είναι ότι η λιτότητα μπορεί να υπονομεύσει την ίδια την οικονομική ανάπτυξη που απαιτείται για τη σταθεροποίηση του χρέους. Εάν μια κυβέρνηση περιορίσει απότομα τις δαπάνες σε μια οικονομία με αδύναμη ιδιωτική ζήτηση, μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη επιβράδυνση και να μειώσει τα φορολογικά έσοδα. Ωστόσο, υπάρχει και η αντίστροφη πλευρά. Εάν η αύξηση των δαπανών δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη αύξηση παραγωγικότητας και φορολογικών εσόδων, το δημοσιονομικό έλλειμμα μπορεί να διευρυνθεί. Σε μια χώρα με χρέος κοντά στο 120% του ΑΕΠ, η αντίδραση των αγορών αποτελεί κρίσιμο περιορισμό.
Έτσι, οι δύο υποψηφιότητες προσφέρουν διαφορετικές απαντήσεις στο ίδιο ερώτημα. Η Λε Πεν επιχειρεί να συνδυάσει εθνική οικονομική προστασία και δημοσιονομική πειθαρχία. Ο Μελανσόν επιδιώκει να αποκαταστήσει την κοινωνική συνοχή μέσω αναδιανομής και ισχυρότερης κρατικής παρέμβασης.
Καμία από τις δύο προσεγγίσεις δεν απαλλάσσεται από την ανάγκη να εξηγήσει πώς θα χρηματοδοτήσει τις δεσμεύσεις της.
Μπορεί το πολιτικό κέντρο να ανακάμψει;
Παρά τη σημερινή εικόνα, η προεδρική αναμέτρηση δεν έχει κριθεί. Ο Ραφαέλ Γκλικσμάν αναδείχθηκε υποψήφιος της μετριοπαθούς κεντροαριστεράς, επιχειρώντας να συγκροτήσει μια φιλοευρωπαϊκή εναλλακτική πρόταση. Στον κεντρώο χώρο, ο Εντουάρ Φιλίπ και ο Γκαμπριέλ Ατάλ διεκδικούν επίσης σημαντικό ρόλο. Η πολυδιάσπαση αυτών των δυνάμεων αποτελεί σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα των δύο υποψηφίων που προηγούνται.
Η σημερινή δημοσκόπηση δείχνει ότι ο Μελανσόν μπορεί να προκριθεί στον δεύτερο γύρο όταν οι υπόλοιπες πολιτικές δυνάμεις μοιράζονται μεταξύ πολλών υποψηφίων. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι η υποχώρηση του κέντρου είναι μη αναστρέψιμη. Μια αποτελεσματική πολιτική συμμαχία, η ανάδειξη ενός ισχυρότερου υποψηφίου ή η μεταβολή των οικονομικών συνθηκών θα μπορούσαν να αλλάξουν σημαντικά την εικόνα. Το πρόβλημα είναι ότι ο χρόνος περιορίζεται.
Και όσο οι παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις δυσκολεύονται να συμφωνήσουν σε κοινή στρατηγική, τόσο ενισχύεται η εικόνα ότι αδυνατούν να κυβερνήσουν αποτελεσματικά.
Γιατί οι γαλλικές εκλογές αφορούν ολόκληρη την Ευρώπη
Η Γαλλία δεν είναι μια οποιαδήποτε ευρωπαϊκή οικονομία. Είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης, μία από τις σημαντικότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και βασικός παράγοντας της ευρωπαϊκής άμυνας και εξωτερικής πολιτικής. Μια σημαντική μεταβολή της οικονομικής της στρατηγικής θα επηρέαζε αναπόφευκτα τις ευρωπαϊκές ισορροπίες. Οι συνέπειες θα μπορούσαν να εμφανιστούν σε τέσσερα επίπεδα.
Πρώτον, στη δημοσιονομική πολιτική και στους ευρωπαϊκούς κανόνες για το χρέος και τα ελλείμματα.
Δεύτερον, στη λειτουργία της αγοράς κρατικών ομολόγων, ιδιαίτερα εάν αυξανόταν η διαφορά αποδόσεων ανάμεσα στα γαλλικά και στα γερμανικά ομόλογα.
Τρίτον, στην ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική, όπου η Γαλλία υποστηρίζει ενεργότερη κρατική παρέμβαση και στρατηγική αυτονομία.
Τέταρτον, στην εξωτερική πολιτική, ιδίως σε ζητήματα άμυνας, Ουκρανίας και σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για την Ελλάδα, η σημαντικότερη οικονομική διάσταση αφορά τη συνοχή της ευρωζώνης. Η αύξηση της αβεβαιότητας γύρω από τη δημοσιονομική πορεία μιας μεγάλης οικονομίας μπορεί να επηρεάσει ευρύτερα τις αποδόσεις των ευρωπαϊκών ομολόγων. Αυτό δεν σημαίνει ότι μια γαλλική πολιτική κρίση θα προκαλούσε αυτομάτως νέα κρίση χρέους στην ευρωζώνη. Σημαίνει, όμως, ότι οι αγορές θα επανεξέταζαν το πολιτικό και δημοσιονομικό ασφάλιστρο κινδύνου ορισμένων κρατών.
Το βαθύτερο ευρωπαϊκό δίλημμα: Δημοσιονομική σταθερότητα ή κοινωνική συνοχή;
Η γαλλική περίπτωση αποκαλύπτει ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν πολλές ευρωπαϊκές δημοκρατίες. Οι κυβερνήσεις καλούνται να περιορίσουν τα δημοσιονομικά ελλείμματα, να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητα των οικονομιών τους και ταυτόχρονα να προστατεύσουν το βιοτικό επίπεδο των πολιτών. Όμως οι τρεις αυτοί στόχοι δεν είναι πάντοτε εύκολο να επιτευχθούν ταυτόχρονα. Η αύξηση των φόρων μπορεί να περιορίσει το έλλειμμα, αλλά ενδέχεται να επιβαρύνει την οικονομική δραστηριότητα. Η μείωση των δαπανών μπορεί να βελτιώσει τα δημόσια οικονομικά, αλλά να επιδεινώσει την ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών. Η διατήρηση υψηλών ελλειμμάτων μπορεί να περιορίσει τις άμεσες κοινωνικές πιέσεις, αλλά να αυξήσει το μελλοντικό κόστος δανεισμού.
Δεν υπάρχει μία απλή λύση που να εξαλείφει όλες αυτές τις αντιφάσεις. Η βιώσιμη απάντηση προϋποθέτει αύξηση της παραγωγικότητας, αποτελεσματικότερη χρήση των δημοσίων πόρων και αξιόπιστη κατανομή του κόστους της προσαρμογής. Όταν αυτές οι προϋποθέσεις απουσιάζουν, η δημοσιονομική πολιτική μετατρέπεται σε μόνιμη πηγή κοινωνικής σύγκρουσης. Και η κοινωνική σύγκρουση τροφοδοτεί την πολιτική πόλωση.
Συμπέρασμα: Η κρίση του πολιτικού κέντρου είναι και κρίση οικονομικών προσδοκιών
Η νέα δημοσκόπηση για τις γαλλικές προεδρικές εκλογές του 2027 δεν καταγράφει απλώς την εκλογική δύναμη δύο πολιτικών ηγετών. Αναδεικνύει την αποδυνάμωση ενός πολιτικού μοντέλου που για δεκαετίες υποσχόταν ότι η οικονομική ανάπτυξη, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και οι σταδιακές μεταρρυθμίσεις θα εξασφάλιζαν διαρκή βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Για ένα αυξανόμενο μέρος της γαλλικής κοινωνίας, αυτή η υπόσχεση δεν θεωρείται πλέον πειστική. Η Λε Πεν και ο Μελανσόν προτείνουν διαφορετικές λύσεις, αλλά επωφελούνται από την ίδια απογοήτευση.
Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι όποιος επικρατήσει θα κληρονομήσει μια οικονομία με υψηλό δημόσιο χρέος, περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια και μεγάλες κοινωνικές απαιτήσεις. Οι εκλογικές υποσχέσεις θα πρέπει τότε να μετατραπούν σε συγκεκριμένες δημοσιονομικές αποφάσεις. Και εκεί θα αποκαλυφθεί το πραγματικό όριο της πολιτικής αλλαγής. Η Γαλλία μπορεί να αλλάξει πρόεδρο και οικονομική στρατηγική. Δεν μπορεί όμως να καταργήσει με μια εκλογική απόφαση τους περιορισμούς που επιβάλλουν το δημόσιο χρέος, η παραγωγικότητα και το κόστος χρηματοδότησης.
Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα των εκλογών του 2027. Όχι μόνο εάν η Γαλλία θα στραφεί προς τη Λε Πεν ή τον Μελανσόν.
Αλλά εάν το επόμενο πολιτικό της μοντέλο θα καταφέρει να αποκαταστήσει ταυτόχρονα τη δημοσιονομική αξιοπιστία και την κοινωνική εμπιστοσύνη.
Add comment
Comments