Ο κυβερνήτης της Λουιζιάνα, Jeff Landry, υπέγραψε πρόσφατα (2024) νόμο που απαιτεί την ανάρτηση των Δέκα Εντολών σε κάθε δημόσια σχολική αίθουσα της πολιτείας. Ο επικεφαλής της εκπαίδευσης στην Οκλαχόμα, Ryan Walters, ακολούθησε γρήγορα με εντολή ότι οι Εντολές πρέπει να διδάσκονται σε όλα τα δημόσια σχολεία της πολιτείας.
Τα μέτρα αυτά έχουν επικριθεί, και δικαίως, ως σαφείς παραβιάσεις της Πρώτης Τροπολογίας.
Ωστόσο, οι νομικοί επικριτές έχουν ελάχιστα να πουν για τις ίδιες τις Εντολές. Ο David French των New York Times, για παράδειγμα, γράφει ότι πιστεύει στον Θεό και "στη θεϊκή έμπνευση της Γραφής", αλλά ανησυχεί ότι η απλή ανάρτηση των Εντολών στον τοίχο δεν θα κάνει τους μαθητές "καλύτερους ανθρώπους".
Αυτό υπονοεί ότι υπάρχει κάποια ηθική αξία στις Εντολές, αν αυτές διδαχθούν σωστά. Ωστόσο, στην επιφάνειά τους, οι περισσότερες προσφέρουν ουσιαστικά άχρηστη ηθική καθοδήγηση. Όταν εξεταστούν προσεκτικά, η συμβουλή τους μπορεί να αποδειχθεί ηθικά επιζήμια. Κανείς που ενδιαφέρεται να βοηθήσει τους νέους να αναπτύξουν έναν ενάρετο χαρακτήρα δεν θα έπρεπε να τις επιβάλλει σε καμία τάξη, δημόσια ή ιδιωτική.
Οι βασικές εντολές και τα όριά τους
Ας εξετάσουμε ακόμη και τις λιγότερο αμφιλεγόμενες εντολές - τις απαγορεύσεις κατά του ψεύδους, της κλοπής και του φόνου. Σχεδόν κάθε ηθικό σύστημα εκτός της ιουδαιοχριστιανικής παράδοσης προσφέρει παρόμοιες οδηγίες. Όμως, αρκεί το να αποφεύγει κάποιος να είναι χειριστικός ή εγκληματίας για να θεωρείται ηθικά ενάρετος;
Αυτοί οι καθαρά αρνητικοί κανόνες - όπως σχεδόν όλες οι υπόλοιπες εντολές - το πολύ να μας λένε τι να μην κάνουμε. Δεν προσφέρουν πραγματικούς, θετικούς στόχους προς επιδίωξη στη ζωή και, συνεπώς, δεν προσφέρουν ουσιαστική καθοδήγηση. Χωρίς θετικούς στόχους, οι πιο σημαντικές αποφάσεις της ζωής μένουν χωρίς ηθικό προσανατολισμό.
Ποιους φίλους και συντρόφους πρέπει να επιλέξει κάποιος; Τι είδους καριέρα να ακολουθήσει; Είναι η ζωή αφιερωμένη στη φήμη, τα χρήματα, την εξουσία ή σε κάτι άλλο; Αυτά τα ερωτήματα θεωρούνται απλώς "πρακτικά" και σχετίζονται με την ηθική μόνο όταν συγκρούονται με τις απαγορεύσεις.
Κι όμως, είναι ακριβώς τα ερωτήματα που οι νέοι, οι οποίοι μόλις αρχίζουν να χαράζουν τη δική τους πορεία, θέλουν απεγνωσμένα να απαντήσουν. Οι Εντολές δεν προσφέρουν καμία καθοδήγηση. Το να αποφεύγει κανείς την κακία δεν είναι το ίδιο με το να επιτυγχάνει την αρετή. Οι νέοι χρειάζονται θετική καθοδήγηση και ιδανικά προς τα οποία να στοχεύουν.
Η απουσία θετικής καθοδήγησης - ηθική χωρίς αξίες
Χωρίς αναφορά σε θετικές αξίες, δεν μπορούμε καν να κατανοήσουμε τα αρνητικά. Πρέπει να καταλάβουμε ποιες αξίες καταστρέφονται όταν λέμε ψέματα, κλέβουμε ή σκοτώνουμε, για να γνωρίζουμε αν, για παράδειγμα, η αυτοάμυνα ή ένα ψέμα σε έναν δολοφόνο εξυπηρετεί ή υπονομεύει τις αξίες μας. Τι γίνεται με την αντιγραφή σε ένα τεστ; Υπάρχει διαφορά; Οι αποσπασματικές εντολές δεν δίνουν απαντήσεις.
Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι αρετές όπως η ειλικρίνεια, η ακεραιότητα και η δικαιοσύνη είναι απαραίτητες για τις αξίες που ορίζουν μια επιτυχημένη και ευτυχισμένη ζωή. Όπως κάθε ζωντανός οργανισμός, ο άνθρωπος χρειάζεται έναν συγκεκριμένο τρόπο δράσης για να ευημερήσει. Η ανθρώπινη πορεία διαμορφώνεται μέσα από τη σκέψη και τη δημιουργική εργασία, μέσω των οποίων ανταλλάσσουμε το καλύτερο που έχουμε με τους άλλους. Η πραγματική ειλικρίνεια, ακεραιότητα και δικαιοσύνη ενθαρρύνουν την αναζήτηση της αλήθειας και τη δράση σύμφωνα με αυτή.
Ωστόσο, αυτή είναι μια θέση που απαιτεί επιχειρηματολογία - μια εις βάθος διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στις αρετές και τις αξίες. Η τυφλή προσκόλληση σε έναν κατάλογο από "πρέπει" και "δεν πρέπει" δεν μπορεί να οδηγήσει σε αυτή την κατανόηση.
Η ηθική δεν βασίζεται στον φόβο
Οι Εντολές δεν προσφέρουν επιχειρήματα ή αιτιολόγηση. Δεν εξηγούν ποτέ το "γιατί". Είναι εντολές: κάποιος απαιτεί υπακοή, διαφορετικά υπάρχουν συνέπειες. Το κίνητρο για την τήρησή τους δεν είναι η κατανόηση της αξίας, αλλά ο φόβος της τιμωρίας.
Η ηθική αρετή, όμως, δεν καλλιεργείται μέσω του φόβου. Ένας στοργικός γονιός δεν μεγαλώνει ένα υγιές και ενάρετο παιδί με απειλές. Ένα παιδί πρέπει να μάθει να αγαπά το καλό, να σκέφτεται τι θέλει από τη ζωή και να αναλαμβάνει την ευθύνη να το επιδιώξει.
Οι μόνες εντολές με κάποιο θετικό περιεχόμενο είναι εκείνες που αφορούν τον σεβασμό προς τους γονείς και τον Θεό. Ωστόσο, ακόμη και αυτές παρουσιάζουν προβλήματα.
Η εντολή να τιμά κανείς τους γονείς του ανεξαρτήτως της συμπεριφοράς τους μπορεί να οδηγήσει σε αποδοχή κακοποιητικών καταστάσεων. Ένα παιδί που μεγαλώνει χωρίς να κατανοεί τις πράξεις των γονιών του μπορεί να θεωρήσει τον κόσμο φοβιστικό και παράλογο.
Αντίστοιχα, η ιδέα ενός παντοδύναμου, ζηλόφθονου και τιμωρητικού Θεού που επιβάλλει εντολές χωρίς εξήγηση μπορεί να ενισχύσει τον φόβο, την ενοχή και την αμφιβολία, αντί για την ανάπτυξη υγιών αξιών.
Οι συνέπειες στην εκπαίδευση
Αν οι Δέκα Εντολές τοποθετηθούν σε κάθε σχολική αίθουσα, ίσως θα ήταν καλύτερο να παραμείνουν αδιάβαστες και αδίδακτες. Οι μαθητές στην Οκλαχόμα ίσως να ωφεληθούν περισσότερο αν απουσιάσουν από τα μαθήματα όπου θα διδάσκονται.
Όσοι τις πάρουν στα σοβαρά μπορεί να υιοθετήσουν μια ηθική βασισμένη στην άρνηση και όχι στη δημιουργία. Όσοι δεν τις πάρουν στα σοβαρά, πιθανότατα θα συνδέσουν την ηθική με κάτι βαρετό ή άσχετο με τη ζωή τους - ίσως ακόμη και να την απορρίψουν.
Κανένας εκπαιδευτικός που θέλει να εμπνεύσει τους μαθητές με ηθικά ιδανικά δεν θα έπρεπε να παρουσιάζει τις Δέκα Εντολές ως κάτι περισσότερο από ιστορικά κατάλοιπα παλαιότερων κοινωνιών. Και σίγουρα θα έπρεπε να αντιτίθεται σε κάθε προσπάθεια επιβολής τους από το κράτος.
Add comment
Comments