Όποιος επισκεφθεί σήμερα την Αβάνα ή τα τουριστικά θέρετρα της βόρειας Κούβας, πιθανότατα θα ξοδέψει χρήματα σε ξενοδοχεία, καταστήματα, τράπεζες ή επιχειρήσεις που συνδέονται με μία και μόνο οντότητα: τη Gaesa.
Ο πανίσχυρος στρατιωτικός επιχειρηματικός όμιλος - επισήμως Grupo de Administración Empresarial SA - θεωρείται από πολλούς οικονομολόγους και αμερικανικές υπηρεσίες η πραγματική οικονομική “καρδιά” του κουβανικού καθεστώτος. Παρά το γεγονός ότι λειτουργεί σχεδόν απόλυτα μυστικά, χωρίς δημόσιους ισολογισμούς, εταιρική διαφάνεια ή ακόμη και επίσημη ιστοσελίδα, εκτιμάται ότι ελέγχει έως και το 40% της οικονομίας της Κούβας.
Η τεράστια επιρροή της Gaesa την έχει μετατρέψει πλέον σε κεντρικό σημείο αντιπαράθεσης στις συνομιλίες ανάμεσα στην κυβέρνηση της Αβάνας και τη διοίκηση του Donald Trump, η οποία αυξάνει δραματικά την πίεση προς το κομμουνιστικό καθεστώς μέσω ενός σχεδόν πλήρους ενεργειακού αποκλεισμού και νέων οικονομικών κυρώσεων.
Ο οικονομικός βραχίονας του κουβανικού στρατού
Η Gaesa δημιουργήθηκε κατά τη δεκαετία του 1990, την περίοδο που στην Κούβα αποκαλείται “Ειδική Περίοδος”, μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και τη βαθιά οικονομική κρίση που ακολούθησε.
Τότε, ο Fidel Castro αναγκάστηκε να ανοίξει περιορισμένα την οικονομία στον τουρισμό και στα εμβάσματα από το εξωτερικό, προκειμένου να επιβιώσει το καθεστώς. Στρατιωτικές εγκαταστάσεις μετατράπηκαν σε ξενοδοχεία, ενώ ο κουβανικός στρατός ανέλαβε σταδιακά τον έλεγχο κρίσιμων οικονομικών δραστηριοτήτων.
Η πραγματική επέκταση της Gaesa ήρθε όμως μετά το 2008, όταν ο Raul Castro ανέλαβε επίσημα την προεδρία της χώρας. Ο πρώην υπουργός Άμυνας πίστευε ότι ο στρατός μπορούσε να διαχειρίζεται πιο αποτελεσματικά τις επιχειρήσεις από τη γραφειοκρατία του κράτους.
Σήμερα, η Gaesa ελέγχει ξενοδοχεία, σούπερ μάρκετ, πρατήρια καυσίμων, τράπεζες, λιμάνια, εταιρείες εισαγωγών - εξαγωγών, ειδικές οικονομικές ζώνες και μεγάλο μέρος του τουριστικού τομέα - δηλαδή σχεδόν όλους τους κλάδους που αποφέρουν πολύτιμο ξένο συνάλλαγμα στην Κούβα.
Η Ουάσιγκτον σκληραίνει τη στάση της
Η κυβέρνηση Trump θεωρεί ότι η Gaesa αποτελεί τον βασικό μηχανισμό μέσω του οποίου το κουβανικό καθεστώς διατηρείται οικονομικά και πολιτικά στην εξουσία.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio έχει επιτεθεί ανοιχτά στον όμιλο, υποστηρίζοντας ότι τα τεράστια κέρδη του δεν κατευθύνονται στην κοινωνία αλλά στη διατήρηση της εξουσίας του καθεστώτος και των μηχανισμών ασφαλείας.
Την περασμένη εβδομάδα, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν νέες κυρώσεις στη Gaesa, δίνοντας ουσιαστικά διορία ενός μήνα σε ξένες εταιρείες για να τερματίσουν τις επιχειρηματικές τους σχέσεις με τον όμιλο.
Παράλληλα, κυρώσεις επιβλήθηκαν και στην επικεφαλής της εταιρείας, ταξίαρχο Ania Lastres Morera, η οποία θεωρείται στενά συνδεδεμένη με την ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος.
Οι κινήσεις αυτές εντάσσονται σε μια συνολικότερη σκλήρυνση της αμερικανικής στάσης απέναντι στην Αβάνα, με αρκετούς αναλυτές να εκτιμούν ότι η Ουάσιγκτον επιχειρεί να αυξήσει δραματικά την πίεση προς το κουβανικό καθεστώς.
Μια «παράλληλη οικονομία» χωρίς διαφάνεια
Οικονομολόγοι που γνωρίζουν εκ των έσω το κουβανικό σύστημα περιγράφουν τη Gaesa ως ένα σχεδόν ανεξέλεγκτο οικονομικό κράτος μέσα στο ίδιο το κράτος.
Ο πρώην αξιωματούχος της Κεντρικής Τράπεζας της Κούβας, Pavel Vidal, υποστηρίζει ότι ακόμη και οι κρατικοί οικονομικοί θεσμοί δεν είχαν πλήρη εικόνα για τα αποθέματα ξένου συναλλάγματος της εταιρείας.
Το επίπεδο μυστικότητας γύρω από τη Gaesa είναι τόσο μεγάλο ώστε ακόμη και η γενική ελεγκτής της Κούβας είχε παραδεχθεί δημοσίως ότι η υπηρεσία της δεν είχε δικαίωμα να ελέγχει τα οικονομικά του ομίλου. Λίγο αργότερα απομακρύνθηκε από τη θέση της.
Διαρροές εγγράφων που δημοσιεύθηκαν στις ΗΠΑ αποκάλυψαν ότι μόνο το πρώτο τρίμηνο του 2024 η εταιρεία είχε καταγράψει κέρδη άνω των $2 δισ., ενώ άλλες εκθέσεις ανέφεραν ότι ενδέχεται να διαθέτει τεράστια αποθέματα μετρητών σε δολάρια.
Ο τουρισμός αντί για ηλεκτρικό ρεύμα
Η κυριαρχία της Gaesa θεωρείται από αρκετούς αναλυτές και μία από τις βασικές αιτίες της σημερινής ενεργειακής κατάρρευσης της Κούβας.
Κατά την τελευταία δεκαετία, η χώρα επένδυσε τεράστια ποσά στην κατασκευή ξενοδοχείων και τουριστικών εγκαταστάσεων, ενώ οι επενδύσεις σε ηλεκτροπαραγωγή, δίκτυα και βασικές υποδομές παρέμειναν εξαιρετικά χαμηλές.
Μεταξύ 2019 και 2024, περίπου το 40% των επενδύσεων στην κουβανική οικονομία κατευθύνθηκε στον τουρισμό, ακόμη και την ώρα που η χώρα βυθιζόταν σε βαθιά οικονομική κρίση και αντιμετώπιζε διαρκείς διακοπές ρεύματος.
Σύμβολο αυτής της στρατηγικής θεωρείται ο ουρανοξύστης K23 Tower στην Αβάνα - το ψηλότερο κτίριο της Κούβας - που ανήκει στη Gaesa και εγκαινιάστηκε την ώρα που ο τουρισμός στη χώρα άρχισε να καταρρέει.
Η μεγάλη μάχη πίσω από τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ
Πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι οποιαδήποτε σοβαρή οικονομική μεταρρύθμιση στην Κούβα περνά αναγκαστικά μέσα από τη διάλυση ή τον περιορισμό της Gaesa.
Κατά τον Ricardo Herrero του Cuba Study Group στην Ουάσιγκτον, δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική οικονομική φιλελευθεροποίηση όσο ο στρατιωτικός όμιλος συνεχίζει να ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας και του ξένου συναλλάγματος.
Ωστόσο, αυτό ακριβώς θεωρείται και το πιο δύσκολο σημείο στις συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η οικονομική και πολιτική δύναμη της Gaesa είναι τόσο μεγάλη, ώστε πολλοί πιστεύουν ότι το κουβανικό καθεστώς δεν πρόκειται εύκολα να αποδεχθεί οποιαδήποτε μεταρρύθμιση που θα αποδυναμώσει τον στρατό και τους μηχανισμούς εξουσίας.
Για την Ουάσιγκτον, όμως, η Gaesa θεωρείται πλέον το κλειδί για την πίεση προς την Αβάνα - και ίσως ο σημαντικότερος στόχος στη νέα φάση της αμερικανικής στρατηγικής απέναντι στην Κούβα.
Add comment
Comments