Η Ισλανδία βρίσκεται μπροστά σε μία από τις πιο καθοριστικές πολιτικές αποφάσεις της σύγχρονης ιστορίας της. Στις 29 Αυγούστου οι πολίτες καλούνται να αποφασίσουν εάν η χώρα θα επανεκκινήσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε μια ψηφοφορία που έχει ήδη διχάσει βαθιά την πολιτική σκηνή και την κοινωνία.
Το δημοψήφισμα δεν αφορά ακόμη την οριστική ένταξη στην ΕΕ, αλλά το αν θα πρέπει να ανοίξει ξανά ο φάκελος των διαπραγματεύσεων που εγκαταλείφθηκε πριν από μία δεκαετία.
Εφόσον οι πολίτες δώσουν θετική απάντηση, η κυβέρνηση έχει δεσμευθεί ότι μετά την ολοκλήρωση των συνομιλιών θα διεξαχθεί νέο δημοψήφισμα για την τελική επικύρωση ή απόρριψη της ένταξης.
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει πόσο δραματικά έχει μεταβληθεί το διεθνές περιβάλλον για το μικρό κράτος του Βόρειου Ατλαντικού.
Η «σκιά» του Τραμπ και η υπόθεση Γροιλανδίας
Η συζήτηση για την Ευρωπαϊκή Ένωση αναζωπυρώθηκε νωρίτερα από ό,τι υπολόγιζε η κεντροαριστερή κυβέρνηση της Ισλανδίας.
Αρχικά το δημοψήφισμα σχεδιαζόταν να πραγματοποιηθεί το 2027. Ωστόσο οι εξελίξεις στις σχέσεις ΗΠΑ - Γροιλανδίας επιτάχυναν τις πολιτικές διαδικασίες.
Οι επανειλημμένες δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Donald Trump περί αμερικανικής κυριαρχίας στη Γροιλανδία προκάλεσαν έντονη ανησυχία στο Ρέικιαβικ. Η Γροιλανδία αποτελεί τον πλησιέστερο γεωγραφικό γείτονα της Ισλανδίας και οποιαδήποτε αλλαγή στο στρατηγικό καθεστώς της επηρεάζει άμεσα τις ισορροπίες στον Βόρειο Ατλαντικό.
Ακόμη μεγαλύτερη αναστάτωση προκάλεσε δήλωση του Αμερικανού πρέσβη Billy Long, ο οποίος αστειευόμενος ανέφερε ότι η Ισλανδία θα μπορούσε να γίνει η “52η πολιτεία των Ηνωμένων Πολιτειών”.
Παρότι η αναφορά έγινε σε χαλαρό τόνο, πολλοί Ισλανδοί τη θεώρησαν ενδεικτική της νέας αμερικανικής προσέγγισης στην Αρκτική.
Η κοινή γνώμη αλλάζει - αλλά όχι οριστικά
Οι πρώτες δημοσκοπήσεις που ακολούθησαν έδειξαν εντυπωσιακή άνοδο της υποστήριξης προς την ευρωπαϊκή προοπτική.
Έρευνα του ινστιτούτου Prosent κατέγραψε πλειοψηφικό ρεύμα υπέρ της επανεκκίνησης των διαπραγματεύσεων, ενώ δημοσκόπηση του δημόσιου τηλεοπτικού δικτύου RUV έδειξε ότι περίπου το 75% των Ισλανδών θεωρούσε πως οι διεθνείς εξελίξεις δημιουργούν νέες απειλές για τη χώρα.
Ωστόσο, όσο πλησιάζει η ημερομηνία της ψηφοφορίας, η αρχική δυναμική φαίνεται να εξασθενεί.
Ο καθηγητής Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης στο Πανεπιστήμιο της Ισλανδίας, Maximilian Conrad, επισημαίνει ότι πολλοί πολίτες ζητούν πλέον συγκεκριμένες απαντήσεις για τα οφέλη και τις υποχρεώσεις μιας ενδεχόμενης ένταξης.
Οι ψηφοφόροι θέλουν να γνωρίζουν τι ακριβώς θα περιλαμβάνει το πακέτο ένταξης, ποιες εξαιρέσεις μπορεί να εξασφαλίσει η χώρα και ποια θα είναι τα οικονομικά και πολιτικά ανταλλάγματα.
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν αυτό το κλίμα αβεβαιότητας.
Έρευνα της εφημερίδας Morgunblaðið δείχνει οριακή πλειοψηφία 52% υπέρ της συνέχισης των διαπραγματεύσεων, ενώ άλλη δημοσκόπηση της οικονομικής εφημερίδας Viðskiptablaðið καταγράφει 54% κατά της πλήρους ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το ψάρι που χωρίζει την Ισλανδία από την Ευρώπη
Το μεγαλύτερο εμπόδιο στις σχέσεις Ισλανδίας - ΕΕ δεν είναι ούτε το ευρώ ούτε η εξωτερική πολιτική.
Είναι η αλιεία.
Η αλιευτική βιομηχανία αποτελεί διαχρονικά τον σημαντικότερο στρατηγικό τομέα της ισλανδικής οικονομίας. Τα ψάρια και τα προϊόντα θαλάσσιας αλιείας αντιπροσωπεύουν μεγάλο μέρος των εξαγωγών της χώρας και αποτελούν βασική πηγή εθνικού πλούτου.
Η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα σήμαινε υπαγωγή στην Κοινή Αλιευτική Πολιτική των Βρυξελλών.
Για πολλούς Ισλανδούς αυτό μεταφράζεται σε απώλεια ελέγχου επί των εθνικών αλιευτικών ποσοστώσεων και σε άνοιγμα των πλούσιων αλιευτικών περιοχών της χώρας σε στόλους άλλων κρατών-μελών.
Οι επικριτές της ένταξης προειδοποιούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να απειλήσει τη βιωσιμότητα των ιχθυαποθεμάτων και να πλήξει τον πυρήνα της εθνικής οικονομίας.
Η ανεξαρτησία ως στοιχείο εθνικής ταυτότητας
Η Ισλανδία απέκτησε την ανεξαρτησία της από τη Δανία το 1944 και η επέτειος αυτή εξακολουθεί να κατέχει ξεχωριστή θέση στην εθνική συνείδηση.
Η γεωγραφική απομόνωση της χώρας, η αυτάρκεια και η επιβίωση σε δύσκολες συνθήκες δημιούργησαν μια βαθιά κουλτούρα αυτονομίας.
Αυτή η παράδοση εξακολουθεί να επηρεάζει τη στάση πολλών πολιτών απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι ευρωσκεπτικιστές υποστηρίζουν ότι η Ισλανδία απολαμβάνει ήδη σχεδόν όλα τα οφέλη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης χωρίς να έχει παραχωρήσει κρίσιμες εξουσίες στις Βρυξέλλες.
Η χώρα που βρίσκεται ήδη σχεδόν μέσα στην ΕΕ
Παρότι δεν είναι κράτος - μέλος της Ένωσης, η Ισλανδία είναι στενά συνδεδεμένη με το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.
Συμμετέχει στην Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών (EFTA) και στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (EEA), γεγονός που της επιτρέπει πλήρη πρόσβαση στην ενιαία αγορά.
Παράλληλα, αποτελεί μέλος της Ζώνης Σένγκεν, επιτρέποντας την ελεύθερη διακίνηση προσώπων με τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη.
Με άλλα λόγια, μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής νομοθεσίας εφαρμόζεται ήδη στην Ισλανδία χωρίς η χώρα να συμμετέχει στα κέντρα λήψης αποφάσεων.
Αυτό αποτελεί βασικό επιχείρημα των υποστηρικτών της ένταξης.
Η ψυχρότητα στις σχέσεις με την Ουάσιγκτον
Ένας ακόμη παράγοντας που επηρεάζει το κλίμα είναι η μεταβολή των σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παρά το γεγονός ότι η Ισλανδία είναι ιδρυτικό μέλος του ΝΑΤΟ, δεν διαθέτει δικό της στρατό και επί δεκαετίες βασιζόταν στην αμερικανική στρατιωτική προστασία.
Σήμερα όμως η εμπιστοσύνη προς την Ουάσιγκτον εμφανίζεται πιο εύθραυστη.
Οι αμερικανικοί δασμοί 15% που επέβαλε η κυβέρνηση Trump σε ισλανδικά προϊόντα προκάλεσαν ισχυρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα επειδή οι εξαγωγές αλιευμάτων προς τις ΗΠΑ αποτελούν σημαντικό κομμάτι της οικονομίας.
Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν τον δεύτερο μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της χώρας μετά την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι δασμοί θεωρήθηκαν πλήγμα σε μια κρίσιμη οικονομική σχέση.
Η κρίση του 2008 και το προηγούμενο ευρωπαϊκό άνοιγμα
Η σημερινή συζήτηση δεν είναι πρωτόγνωρη για τους Ισλανδούς.
Μετά τη χρηματοπιστωτική κατάρρευση του 2008, όταν η χώρα βρέθηκε στα πρόθυρα εθνικής χρεοκοπίας, το Ρέικιαβικ υπέβαλε αίτηση ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τότε πολλοί θεωρούσαν ότι η συμμετοχή στην ευρωπαϊκή οικογένεια και η πιθανή υιοθέτηση του ευρώ θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως ασπίδα προστασίας απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις.
Ωστόσο η ταχεία ανάκαμψη της οικονομίας άλλαξε το κλίμα.
Το 2013 εξελέγη ευρωσκεπτικιστική κυβέρνηση, η οποία “πάγωσε” τις διαπραγματεύσεις, ενώ το 2015 η αίτηση ένταξης αποσύρθηκε οριστικά.
Γιατί οι Βρυξέλλες βλέπουν θετικά την επιστροφή της Ισλανδίας
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθούν τις εξελίξεις με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Λόγω της συμμετοχής της στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και της εκτεταμένης υιοθέτησης του κοινοτικού κεκτημένου, η Ισλανδία θεωρείται μία από τις πιο εύκολες υποψήφιες χώρες για ένταξη.
Οι περισσότερες θεσμικές και οικονομικές προσαρμογές έχουν ήδη πραγματοποιηθεί εδώ και χρόνια.
Παράλληλα, η ένταξη μιας στρατηγικά τοποθετημένης χώρας στον Βόρειο Ατλαντικό θα αποτελούσε σημαντικό γεωπολιτικό μήνυμα προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία, σε μια περίοδο αυξανόμενου ανταγωνισμού για τον έλεγχο της Αρκτικής.
Δημοψήφισμα με ευρωπαϊκές και παγκόσμιες προεκτάσεις
Το αποτέλεσμα της 29ης Αυγούστου θα ξεπεράσει κατά πολύ τα σύνορα της Ισλανδίας.
Η ψηφοφορία θα αποτελέσει δοκιμασία για το κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να λειτουργεί ως πόλος έλξης σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από γεωπολιτική αβεβαιότητα, εμπορικούς ανταγωνισμούς και ανακατατάξεις ισχύος.
Για την Ισλανδία, το δίλημμα παραμένει σαφές: περισσότερη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ή διατήρηση της παραδοσιακής ανεξαρτησίας.
Και αυτή τη φορά η απάντηση ίσως καθορίσει τη θέση της χώρας στον παγκόσμιο χάρτη για τις επόμενες δεκαετίες.
Add comment
Comments