Η Τουρκία του Ερντογάν μέσα από μια συνοικία της Κωνσταντινούπολης: Πώς μια γειτονιά αφηγείται δύο δεκαετίες πολιτικής ανατροπής. Από τη φτώχεια και την ισλαμική άνοδο μέχρι τις διώξεις, τη μετανάστευση και τον αυταρχισμό – Η ιστορία μιας συνοικίας γίνεται καθρέφτης της σύγχρονης Τουρκίας
Υπάρχουν πόλεις που αποτυπώνουν την ιστορία ενός κράτους. Και υπάρχουν γειτονιές που συμπυκνώνουν ολόκληρες πολιτικές εποχές.
Στην περίπτωση της Τουρκίας του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, μια τέτοια γειτονιά είναι το Καραγκιουμρούκ της Κωνσταντινούπολης. Ένας ιστορικός, πυκνοκατοικημένος και βαθιά συντηρητικός αστικός πυρήνας, ο οποίος μετατράπηκε τα τελευταία είκοσι χρόνια σε μικρογραφία όλων των μεγάλων μεταμορφώσεων που βίωσε η χώρα.
Μέσα από την καθημερινότητα αυτής της συνοικίας ξεδιπλώνεται η πορεία της Τουρκίας από την αισιοδοξία των πρώτων χρόνων της διακυβέρνησης Ερντογάν έως τη σημερινή περίοδο πολιτικής πόλωσης, κοινωνικών εντάσεων και αμφισβήτησης των δημοκρατικών θεσμών.
Η άνοδος ενός πολιτικού που άλλαξε την Τουρκία
Όταν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) ανέλαβαν την εξουσία το 2002, μεγάλο μέρος της τουρκικής κοινωνίας έβλεπε στο πρόσωπό του έναν πολιτικό που θα μπορούσε να συνδυάσει οικονομική ανάπτυξη, κοινωνική κινητικότητα και μεγαλύτερη δημοκρατική νομιμοποίηση.
Η Τουρκία εκείνης της περιόδου έβγαινε από βαθιά οικονομική κρίση. Οι πρώτες κυβερνήσεις του Ερντογάν συνδέθηκαν με υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, αύξηση των επενδύσεων και βελτίωση του βιοτικού επιπέδου για εκατομμύρια πολίτες.
Για πολλές συντηρητικές και θρησκευόμενες οικογένειες των λαϊκών συνοικιών της Κωνσταντινούπολης, ο Ερντογάν εξέφραζε την κοινωνική άνοδο ανθρώπων που για δεκαετίες ένιωθαν αποκλεισμένοι από το κεμαλικό πολιτικό κατεστημένο.
Το Καραγκιουμρούκ ήταν ακριβώς ένας τέτοιος χώρος.
Η γειτονιά που έγινε καθρέφτης της νέας Τουρκίας
Η περιοχή βρισκόταν για δεκαετίες μακριά από την κοσμοπολίτικη εικόνα που συχνά προβάλλεται για την Κωνσταντινούπολη.
Εκεί συνυπήρχαν συντηρητικές οικογένειες, μικρομεσαίοι επαγγελματίες, εσωτερικοί μετανάστες από την Ανατολία και άνθρωποι που ένιωθαν ότι το κράτος τους αγνοούσε.
Η πολιτική επιτυχία του Ερντογάν στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό ακριβώς σε αυτές τις κοινωνικές ομάδες.
Καθώς η οικονομία αναπτυσσόταν, πολλοί κάτοικοι απέκτησαν καλύτερα εισοδήματα, πρόσβαση σε υπηρεσίες και αίσθηση κοινωνικής αναγνώρισης.
Για χρόνια, η σχέση τους με τον Ερντογάν είχε σχεδόν προσωπικό χαρακτήρα.
Η μεταναστευτική κρίση άλλαξε τις ισορροπίες
Η επόμενη μεγάλη τομή ήρθε με τον πόλεμο στη Συρία.
Η Τουρκία υποδέχθηκε εκατομμύρια Σύρους πρόσφυγες και πολλές συνοικίες της Κωνσταντινούπολης μεταμορφώθηκαν ριζικά.
Το Καραγκιουμρούκ βρέθηκε στο επίκεντρο αυτής της αλλαγής.
Νέοι πληθυσμοί εγκαταστάθηκαν στην περιοχή, μεταβάλλοντας την κοινωνική σύνθεση της γειτονιάς και δημιουργώντας νέες οικονομικές και πολιτισμικές εντάσεις.
Παρότι η κυβέρνηση Ερντογάν προωθούσε τη ρητορική της ισλαμικής αλληλεγγύης, πολλοί Τούρκοι κάτοικοι αντιμετώπισαν με καχυποψία ή ακόμη και εχθρότητα τους νεοεισερχόμενους.
Η σύγκρουση ανάμεσα στην επίσημη πολιτική αφήγηση και στην κοινωνική πραγματικότητα έγινε ολοένα και πιο εμφανής.
Από τη δημοκρατική αισιοδοξία στην πολιτική πόλωση
Η αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 αποτέλεσε καθοριστικό σημείο καμπής. Η τουρκική κυβέρνηση απάντησε με μαζικές εκκαθαρίσεις στον κρατικό μηχανισμό, συλλήψεις, διώξεις και δραστική ενίσχυση των εξουσιών του προέδρου.
Το δημοψήφισμα του 2017 μετέτρεψε ουσιαστικά το πολιτικό σύστημα της χώρας σε προεδρικό, ενισχύοντας σημαντικά τον έλεγχο του Ερντογάν πάνω στους θεσμούς.
Η μεταβολή αυτή δεν επηρέασε μόνο την κορυφή της πολιτικής πυραμίδας.
Άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονταν το κράτος, τη δικαιοσύνη, τα μέσα ενημέρωσης και την πολιτική συμμετοχή.
Η αντιπολίτευση υπό ασφυκτική πίεση
Τα τελευταία χρόνια η πίεση προς την αντιπολίτευση έχει ενταθεί σημαντικά. Οι εξελίξεις γύρω από το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), οι δικαστικές παρεμβάσεις, οι διώξεις δημάρχων και η φυλάκιση του Εκρέμ Ιμάμογλου έχουν ενισχύσει τις κατηγορίες περί αυταρχικής διολίσθησης της χώρας.
Η πρόσφατη απομάκρυνση της ηγεσίας του CHP μέσω δικαστικής απόφασης και οι αστυνομικές επιχειρήσεις στα γραφεία του κόμματος προκάλεσαν διεθνείς αντιδράσεις και αναζωπύρωσαν τη συζήτηση για την κατάσταση της δημοκρατίας στην Τουρκία.
Για πολλούς αναλυτές, οι εξελίξεις αυτές δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά αλλά μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας συγκέντρωσης εξουσίας γύρω από τον πρόεδρο.
Ο Ερντογάν παραμένει κυρίαρχος αλλά η κοινωνία αλλάζει
Παρά τις επικρίσεις, ο Ερντογάν εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρή πολιτική βάση. Η επιρροή του στη δημόσια ζωή, στα μέσα ενημέρωσης και στους κρατικούς μηχανισμούς παραμένει καθοριστική.
Ταυτόχρονα όμως η τουρκική κοινωνία εμφανίζεται πιο διαιρεμένη από ποτέ.
Η οικονομική κρίση, ο πληθωρισμός, η υποτίμηση της λίρας και η κόπωση από δύο δεκαετίες σχεδόν αδιάλειπτης κυριαρχίας του ίδιου πολιτικού προσώπου έχουν δημιουργήσει νέα δεδομένα.
Ακόμη και περιοχές που στο παρελθόν θεωρούνταν ακλόνητα προπύργια του κυβερνώντος κόμματος εμφανίζουν πλέον πιο σύνθετες πολιτικές συμπεριφορές.
Μια γειτονιά αφηγείται την ιστορία μιας χώρας
Η ιστορία του Καραγκιουμρούκ δεν είναι απλώς η ιστορία μιας συνοικίας της Κωνσταντινούπολης. Είναι η ιστορία της ίδιας της Τουρκίας των τελευταίων είκοσι και πλέον ετών. Μια χώρα που πέρασε από την οικονομική αισιοδοξία στην πολιτική πόλωση.
Από την ευρωπαϊκή προοπτική στην αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στη Δύση. Από την υπόσχεση εκδημοκρατισμού στη συζήτηση περί αυταρχισμού. Από την κοινωνική κινητικότητα στη βαθιά πολιτική διαίρεση.
Και καθώς η Τουρκία πλησιάζει σε μια ακόμη κρίσιμη εκλογική αναμέτρηση, η εικόνα μιας γειτονιάς της Κωνσταντινούπολης ίσως αποδειχθεί πιο αποκαλυπτική για το μέλλον της χώρας από πολλές δημοσκοπήσεις ή πολιτικές αναλύσεις.
Γιατί πίσω από τις γεωπολιτικές στρατηγικές, τις εκλογικές μάχες και τις συγκρούσεις εξουσίας, η πραγματική ιστορία της Τουρκίας συνεχίζει να γράφεται στους δρόμους, στα καφενεία και στις γειτονιές ανθρώπων που έζησαν ολόκληρη την εποχή Ερντογάν από την πρώτη σειρά.
Το άρθρο βασίζεται στο βιβλίο της Αμερικανίδας δημοσιογράφου Suzy Hansen, From Life Itself: Turkey and Istanbul in the Age of Erdogan, το οποίο εξετάζει την Τουρκία της τελευταίας εικοσαετίας μέσα από την καθημερινότητα μιας ιστορικής συνοικίας της Κωνσταντινούπολης
Add comment
Comments