Η ρωσική οικονομία εισέρχεται σε μια κρίσιμη φάση, καθώς τα ταμειακά αποθέματα που στήριξαν τη χώρα στα πρώτα χρόνια του πολέμου στην Ουκρανία εξαντλούνται με ταχύ ρυθμό. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας μελέτης του Ινστιτούτου Παγκόσμιας Οικονομίας του Κιέλου (IfW Kiel) και του Stockholm Institute of Transition Economics, η οποία προειδοποιεί ότι η οικονομική ανθεκτικότητα που επέδειξε η Μόσχα από το 2022 και μετά φτάνει πλέον στα όριά της.
Όπως επισημαίνει ο πρόεδρος του IfW, Μόριτς Σουλάρικ, η Ρωσία κατάφερε αρχικά να αντέξει πολύ καλύτερα από ό,τι προέβλεπαν πολλοί δυτικοί αναλυτές. Ωστόσο, η εικόνα αλλάζει δραματικά καθώς τα οικονομικά “μαξιλάρια” ασφαλείας που είχαν συσσωρευθεί τα προηγούμενα χρόνια σχεδόν εξαντλήθηκαν.
Τα αποθέματα στερεύουν
Σύμφωνα με τη μελέτη, τα ρευστά διαθέσιμα του ρωσικού Εθνικού Ταμείου Ευημερίας - του βασικού αποθεματικού μηχανισμού της χώρας - μειώθηκαν από το 6,5% του ΑΕΠ κατά την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία σε μόλις 1,8% τον Απρίλιο του 2026.
Πρόκειται για μια εντυπωσιακή συρρίκνωση που αντανακλά το αυξανόμενο κόστος χρηματοδότησης του πολέμου, αλλά και τις πιέσεις που ασκούν οι δυτικές κυρώσεις στη ρωσική οικονομία.
Παράλληλα, το ομοσπονδιακό έλλειμμα της Ρωσίας ξεπέρασε ήδη μέσα στο πρώτο τρίμηνο του έτους τον ετήσιο στόχο που είχε θέσει η κυβέρνηση του Βλαντίμιρ Πούτιν για ολόκληρο το 2026.
Ακόμη πιο ανησυχητικό θεωρείται το γεγονός ότι τα έσοδα από πετρέλαιο και φυσικό αέριο - η παραδοσιακή “ατμομηχανή” των ρωσικών δημοσίων οικονομικών – κατέγραψαν πτώση 45% σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025.
Η ανάπτυξη σταματά
Η έκθεση καταγράφει ουσιαστική επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας.
Παρά τις διακηρύξεις του Κρεμλίνου περί οικονομικής ανθεκτικότητας, η ανάπτυξη έχει σχεδόν μηδενιστεί, ενώ η πολεμική οικονομία εμφανίζει ολοένα και περισσότερα σημάδια κόπωσης.
Οι αναλυτές θεωρούν ότι η πρόσφατη άνοδος των τιμών του πετρελαίου λόγω της κρίσης στον Περσικό Κόλπο μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανάσα στα ρωσικά δημόσια οικονομικά, αλλά δεν αρκεί για να αναστρέψει τη συνολική τάση.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι τα χρήματα
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι το βασικό εμπόδιο που αντιμετωπίζει σήμερα η Ρωσία δεν είναι πλέον η πρόσβαση σε χρηματοδότηση.
Ο συντάκτης της μελέτης Μάθιου Κλάιν σημειώνει ότι η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με πολύ βαθύτερες διαρθρωτικές αδυναμίες:
- Έλλειψη εργατικού δυναμικού.
- Περιορισμένη πρόσβαση σε προηγμένη τεχνολογία.
- Ελλείψεις παραγωγικής δυναμικότητας.
- Αυξανόμενες επιπτώσεις των δυτικών κυρώσεων.
Η στρατολόγηση εκατοντάδων χιλιάδων ανδρών, η φυγή εξειδικευμένων εργαζομένων στο εξωτερικό και η δημογραφική συρρίκνωση έχουν δημιουργήσει τη σοβαρότερη έλλειψη εργατικού δυναμικού που έχει γνωρίσει η Ρωσία τις τελευταίες δεκαετίες.
Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι οποιαδήποτε προσπάθεια της κυβέρνησης να καλύψει τα προβλήματα μέσω ακόμη μεγαλύτερων δημοσίων δαπανών κινδυνεύει να οδηγήσει σε υψηλότερο πληθωρισμό χωρίς αντίστοιχη αύξηση της στρατιωτικής παραγωγής.
Η Κίνα γίνεται ο πραγματικός οικονομικός σωσίβιος λέμβος
Την ίδια στιγμή, η εξάρτηση της Μόσχας από το Πεκίνο ενισχύεται συνεχώς.
Η Κίνα αντιπροσωπεύει πλέον περίπου το 35% του συνολικού εξωτερικού εμπορίου της Ρωσίας, ποσοστό που αυξάνεται σταθερά από το 2022.
Το Πεκίνο έχει εξελιχθεί στον κυριότερο προμηθευτή:
- κρίσιμων βιομηχανικών αγαθών,
- τεχνολογικού εξοπλισμού,
- εξαρτημάτων διπλής χρήσης (πολιτικής και στρατιωτικής εφαρμογής),
- ηλεκτρονικών συστημάτων που χρησιμοποιούνται και στη ρωσική αμυντική βιομηχανία.
Σύμφωνα με τη μελέτη, περίπου τα τρία τέταρτα της αύξησης των εισαγωγών ρωσικών στρατηγικών εξαρτημάτων που τελούν υπό δυτικές κυρώσεις προέρχονται άμεσα ή έμμεσα από την Κίνα.
«Η Μόσχα εξαρτάται – το Πεκίνο επιβάλλει τους όρους»
Η οικονομολόγος Αλίσια Γκαρσία Ερέρο περιγράφει με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο τη νέα σχέση ισχύος μεταξύ των δύο χωρών.
Όπως τονίζει, η Κίνα προσέφερε στη Ρωσία την οικονομική σανίδα σωτηρίας που χρειαζόταν μετά την επιβολή των δυτικών κυρώσεων, όμως το τίμημα είναι η αυξανόμενη εξάρτηση της Μόσχας.
Η Ρωσία χρειάζεται ολοένα περισσότερο την Κίνα για εμπόριο, τεχνολογία και χρηματοδότηση, ενώ το Πεκίνο διατηρεί την πολυτέλεια να καθορίζει μονομερώς τους όρους της σχέσης.
Με άλλα λόγια, η συνεργασία Πούτιν - Σι Τζινπίνγκ δεν εξελίσσεται σε σχέση ισότιμων εταίρων, αλλά σε μια σχέση όπου η οικονομική ισχύς της Κίνας μεταφράζεται σε αυξημένη πολιτική επιρροή.
Οι δυτικοί βλέπουν παράθυρο ευκαιρίας
Οι συντάκτες της έκθεσης θεωρούν ότι η αυξανόμενη ευαλωτότητα της ρωσικής οικονομίας δημιουργεί ευκαιρίες για πιο αποτελεσματικές δυτικές παρεμβάσεις.
Μεταξύ των προτάσεων που διατυπώνουν περιλαμβάνονται:
- αυστηρότερη επιτήρηση και περιορισμός του ρωσικού "σκιώδους στόλου" πετρελαιοφόρων,
- αυστηρότεροι έλεγχοι εξαγωγών προς τρίτες χώρες,
- ιδιαίτερη πίεση σε κινεζικές επιχειρήσεις που προμηθεύουν τη ρωσική βιομηχανία,
- νέα μέτρα με στόχο τη μείωση των ρωσικών εξαγωγικών εσόδων.
Η πρόσφατη αναχαίτιση δεξαμενόπλοιου του ρωσικού “σκιώδους στόλου” από το γαλλικό ναυτικό στον Ατλαντικό θεωρείται από τους αναλυτές ένδειξη της νέας πιο επιθετικής προσέγγισης που εξετάζουν ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Πρόταση για «δασμό υπέρ της Ουκρανίας»
Το Ινστιτούτο του Κιέλου προχωρά ακόμη περισσότερο, προτείνοντας τη δημιουργία ενός ειδικού “Ukraine Support Tariff”.
Η πρόταση προβλέπει την επιβολή δασμών 30%-50% στο εναπομείναν εμπόριο μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ρωσίας.
Τα έσοδα θα κατευθύνονται απευθείας στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των ερευνητών, το μέτρο θα μπορούσε να αποφέρει από €11 έως €16 δισ. ετησίως.
Το 2025, το διμερές εμπόριο ΕΕ – Ρωσίας ανήλθε ακόμη σε €57,2 δισ., γεγονός που δείχνει ότι παρά τις κυρώσεις εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές εμπορικές ροές μεταξύ των δύο πλευρών.
Η οικονομία του πολέμου πλησιάζει τα όριά της
Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η εικόνα που σκιαγραφεί η έκθεση είναι σαφής: η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει τους πόρους για να συνεχίσει τον πόλεμο, όμως τα οικονομικά περιθώρια στενεύουν.
Τα αποθέματα μειώνονται, η ανάπτυξη παγώνει, οι ελλείψεις εργαζομένων επιδεινώνονται και η εξάρτηση από την Κίνα βαθαίνει.
Για πρώτη φορά από το 2022, αρκετοί δυτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι το βασικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν η Ρωσία μπορεί να αντέξει τις κυρώσεις, αλλά για πόσο ακόμη μπορεί να χρηματοδοτεί μια πολεμική οικονομία χωρίς να υπονομεύει τη μακροπρόθεσμη οικονομική της σταθερότητα.
Add comment
Comments