Ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπος με ένα παράδοξο που έχει στοιχειώσει πολλές αμερικανικές επεμβάσεις στη Μέση Ανατολή: μπορεί να κέρδισε τον πόλεμο στο πεδίο των επιχειρήσεων, αλλά κινδυνεύει να χάσει τη μάχη της ειρήνης.
Η συμφωνία-πλαίσιο που ανακοινώθηκε μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ παρουσιάστηκε από τον Λευκό Οίκο ως ιστορική διπλωματική επιτυχία.
Ωστόσο, η έντονη δυσφορία στο Ισραήλ, οι αντιδράσεις των Αμερικανών "γερακιών" και τα αναπάντητα ερωτήματα για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης έχουν πυροδοτήσει μια νέα συζήτηση: μήπως η Ουάσιγκτον παραχωρεί περισσότερα από όσα κέρδισε;
Από τη στρατιωτική υπεροχή στη διπλωματική υποχώρηση
Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος τον Φεβρουάριο, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είχαν θέσει φιλόδοξους στόχους. Η εξουδετέρωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν, ο περιορισμός του πυρηνικού προγράμματος και, για ορισμένους κύκλους στην Ουάσιγκτον και την Ιερουσαλήμ, ακόμη και η αποδυνάμωση ή ανατροπή του ισλαμικού καθεστώτος αποτελούσαν βασικές επιδιώξεις.
Τέσσερις μήνες αργότερα, η εικόνα είναι πολύ διαφορετική.
Το καθεστώς στην Τεχεράνη παραμένει στην εξουσία. Το πυρηνικό ζήτημα μετατίθεται για νέες διαπραγματεύσεις. Τα βαλλιστικά προγράμματα και το δίκτυο περιφερειακών συμμάχων του Ιράν δεν αποτελούν μέρος της αρχικής συμφωνίας.
Αντίθετα, η Τεχεράνη εξασφαλίζει την προοπτική άρσης κυρώσεων και οικονομικής ανακούφισης εφόσον τηρήσει τις δεσμεύσεις της.
Για πολλούς αναλυτές, το αποτέλεσμα μοιάζει λιγότερο με συνθηκολόγηση του Ιράν και περισσότερο με έναν αμοιβαίο συμβιβασμό που επιτρέπει και στις δύο πλευρές να αποχωρήσουν από μια δαπανηρή σύγκρουση.
Η οργή του Ισραήλ
Το μεγαλύτερο πολιτικό πρόβλημα για τον Τραμπ ίσως να μην βρίσκεται στην Τεχεράνη αλλά στην Ιερουσαλήμ.
Η ισραηλινή ηγεσία πληροφορήθηκε ότι η συμφωνία δεν περιλαμβάνει κρίσιμα ζητήματα ασφαλείας που θεωρεί αδιαπραγμάτευτα: το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, τη χρηματοδότηση οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς, καθώς και την πλήρη εξάλειψη των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου.
Η κατάσταση επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι το Ισραήλ δεν συμμετείχε άμεσα στις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στο μνημόνιο κατανόησης.
Στους πολιτικούς κύκλους της χώρας η συμφωνία χαρακτηρίζεται ήδη από αρκετούς ως "κακή συμφωνία", ενώ ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δέχεται πιέσεις να αποδείξει ότι δεν εγκατέλειψε τους αρχικούς πολεμικούς στόχους.
Για τον Τραμπ, ο οποίος έχει επενδύσει πολιτικά στη στενή σχέση με το Ισραήλ, η δυσαρέσκεια αυτή ενδέχεται να εξελιχθεί σε σημαντικό στρατηγικό κόστος.
Τα Στενά του Ορμούζ και το πετρέλαιο
Υπάρχει όμως και η άλλη όψη του νομίσματος.
Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ αποτελεί τεράστια ανάσα για την παγκόσμια οικονομία. Η κρίση είχε προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις αγορές ενέργειας, καθώς περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου διέρχεται από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό.
Η ανακοίνωση της συμφωνίας οδήγησε σε άμεση πτώση των τιμών του πετρελαίου και σε άνοδο των διεθνών χρηματιστηρίων. Οι αγορές ερμήνευσαν τη συμφωνία ως ένδειξη ότι απομακρύνεται ο κίνδυνος μιας μακράς περιφερειακής σύγκρουσης που θα μπορούσε να εκτοξεύσει το ενεργειακό κόστος.
Από αυτή την άποψη, ο Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να ισχυριστεί ότι πέτυχε κάτι που οι επικριτές του θεωρούσαν αδύνατο: να σταματήσει έναν πόλεμο χωρίς να οδηγήσει την παγκόσμια οικονομία σε ενεργειακό σοκ.
Ένα νέο «JCPOA» με άλλο όνομα;
Ένα από τα πιο αμήχανα ερωτήματα για τον Λευκό Οίκο αφορά τις συγκρίσεις με τη συμφωνία για τα πυρηνικά του 2015.
Ο Τραμπ είχε αποχωρήσει από εκείνη τη συμφωνία καταγγέλλοντάς την ως καταστροφική για τα αμερικανικά συμφέροντα. Σήμερα, όμως, πολλοί επικριτές του υποστηρίζουν ότι το νέο πλαίσιο δεν διαφέρει ουσιαστικά: προβλέπει σταδιακή αποκλιμάκωση, μελλοντικές διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα και ανταλλάγματα προς την Τεχεράνη με αντάλλαγμα δεσμεύσεις συμμόρφωσης.
Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά προηγήθηκε ένας πόλεμος με χιλιάδες νεκρούς, τεράστιο οικονομικό κόστος και σοβαρή αποσταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής.
Η μεγάλη δοκιμασία: Μπορεί να εφαρμοστεί;
Το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι τι περιλαμβάνει η συμφωνία, αλλά αν μπορεί να επιβιώσει.
Το Ισραήλ έχει ήδη διαμηνύσει ότι δεν θεωρεί εαυτόν δεσμευμένο από ορισμένες πτυχές της συμφωνίας, ιδιαίτερα όσον αφορά τον Λίβανο και τη Χεζμπολάχ.
Παράλληλα, στην Τεχεράνη η δυσπιστία απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένει βαθιά, ενώ αρκετοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν μόνο μετά την υπογραφή στη Γενεύη και την υλοποίηση των πρώτων δεσμεύσεων της Ουάσιγκτον.
Οι επόμενες 60 ημέρες διαπραγματεύσεων αναμένεται να είναι εξαιρετικά κρίσιμες. Σε αυτό το διάστημα θα κριθεί αν η συμφωνία αποτελεί την αρχή μιας νέας ισορροπίας στη Μέση Ανατολή ή απλώς μια προσωρινή ανακωχή πριν από τον επόμενο γύρο αντιπαράθεσης.
Η ιστορική ειρωνεία
Η μεγαλύτερη ειρωνεία για τον Ντόναλντ Τραμπ είναι ότι μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με το ίδιο πρόβλημα που αντιμετώπισαν οι προκάτοχοί του στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν.
Η στρατιωτική ισχύς των Ηνωμένων Πολιτειών αποδείχθηκε για ακόμη μία φορά συντριπτική. Όμως η μετατροπή μιας στρατιωτικής νίκης σε διαρκές γεωπολιτικό κέρδος αποδεικνύεται πολύ πιο δύσκολη υπόθεση.
Και αν τελικά το Ιράν διατηρήσει το καθεστώς του, ανακτήσει οικονομικές ανάσες μέσω της άρσης κυρώσεων και επιστρέψει σταδιακά στη διεθνή σκηνή χωρίς να έχει εγκαταλείψει τις βασικές στρατηγικές του επιδιώξεις, τότε ο Τραμπ θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια σκληρή κριτική: ότι κέρδισε τον πόλεμο, αλλά έχασε την ειρήνη.
Add comment
Comments