Για περισσότερο από έναν αιώνα, η Αμερική αποτελεί το μεγάλο παράδοξο της σοσιαλιστικής θεωρίας.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Καρλ Μαρξ, η πιο ανεπτυγμένη καπιταλιστική οικονομία του κόσμου θα έπρεπε να είναι και η πρώτη που θα οδηγούνταν σε σοσιαλιστική επανάσταση. Ωστόσο, η ιστορία ακολούθησε διαφορετική πορεία.
Σήμερα, καθώς προσωπικότητες όπως ο Μπέρνι Σάντερς, ο Ζόχραν Μαμντάνι και η Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτές επιχειρούν να ενισχύσουν την επιρροή του δημοκρατικού σοσιαλισμού στο εσωτερικό του Δημοκρατικού Κόμματος, επανέρχεται ένα παλιό ερώτημα: μπορεί ο σοσιαλισμός να αποκτήσει πραγματική πολιτική κυριαρχία στις Ηνωμένες Πολιτείες ή συγκρούεται με τις ίδιες τις βάσεις της αμερικανικής πολιτικής κουλτούρας;
Η πρόβλεψη του Μαρξ που δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ
Στο έργο του Το Κεφάλαιο, ο Μαρξ υποστήριζε ότι οι πλέον ανεπτυγμένες βιομηχανικά κοινωνίες δείχνουν στις λιγότερο ανεπτυγμένες το μέλλον τους.
Με αυτή τη λογική, οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούνταν ο πιθανότερος τόπος μιας πρώτης σοσιαλιστικής μετάβασης.
Η αισιοδοξία αυτή ήταν διάχυτη στους Ευρωπαίους σοσιαλιστές των αρχών του 20ού αιώνα. Πολλοί προέβλεπαν ότι η Αμερική θα εξελισσόταν στην πρώτη σοσιαλιστική δημοκρατία.
Η πραγματικότητα, όμως, διέψευσε τις προβλέψεις.
Γιατί απέτυχε η πρόβλεψη
Ο ίδιος ο Μαρξ αναγκάστηκε να αναζητήσει εξηγήσεις.
Παρατηρούσε ότι οι Αμερικανοί εργαζόμενοι διέθεταν πολύ μεγαλύτερη κοινωνική κινητικότητα από τους Ευρωπαίους. Ο μισθωτός εργάτης μπορούσε σχετικά εύκολα να εξελιχθεί σε μικρό αγρότη, τεχνίτη ή αυτοαπασχολούμενο, γεγονός που εμπόδιζε τη δημιουργία μιας μόνιμης και εξαθλιωμένης εργατικής τάξης.
Ο Φρίντριχ Ένγκελς πρόσθεσε έναν ακόμη παράγοντα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν γνώρισαν ποτέ το φεουδαρχικό παρελθόν της Ευρώπης. Κατά συνέπεια, δεν αναπτύχθηκαν οι ίδιες ταξικές αντιθέσεις που χαρακτήρισαν τις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Στα μάτια του Ένγκελς, οι Αμερικανοί ήταν βαθιά προσκολλημένοι στο αστικό τους σύστημα και αντιμετώπιζαν με καχυποψία κάθε ιδέα κρατικού ελέγχου της οικονομίας.
Διαβάστε ακόμα: Το κράτος θέλει να ελέγξει το μέλλον - Κανείς όμως δεν μπορεί
Η ευημερία ως αντίδοτο στον σοσιαλισμό
Ένας ακόμη λόγος που εντόπιζαν οι δύο θεωρητικοί ήταν το σχετικά υψηλό βιοτικό επίπεδο των Αμερικανών εργαζομένων.
Ο Ένγκελς σημείωνε ότι ακόμη και ο μέσος Αμερικανός εργάτης απολάμβανε καλύτερες συνθήκες διαβίωσης από τον αντίστοιχο Βρετανό, γεγονός που αποδυνάμωνε την κοινωνική πίεση για ριζικές πολιτικές ανατροπές.
Με απλά λόγια, όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι μπορούν να βελτιώσουν τη ζωή τους μέσα από την αγορά και την προσωπική τους προσπάθεια, είναι λιγότερο πιθανό να αναζητήσουν συλλογικές σοσιαλιστικές λύσεις.
Η νέα γενιά της αμερικανικής Αριστεράς
Παρά τη μακρά ιστορία αποτυχίας του σοσιαλισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται μια νέα γενιά πολιτικών που επιδιώκει να επαναφέρει τη σχετική συζήτηση.
Ο Μπέρνι Σάντερς, η Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτές και ο Ζόχραν Μαμντάνι εκφράζουν μια περισσότερο παρεμβατική αντίληψη για τον ρόλο του κράτους, δίνοντας έμφαση στην αναδιανομή του εισοδήματος, στις κοινωνικές παροχές και στη διεύρυνση των δημόσιων υπηρεσιών.
Παράλληλα, υποψήφιοι όπως η Νταριαλίζα Άβιλα Σεβαλιέ έχουν προκαλέσει αντιδράσεις λόγω παλαιότερων θετικών αναφορών στον κομμουνισμό, γεγονός που τροφοδοτεί τη δημόσια συζήτηση για την ιδεολογική κατεύθυνση τμήματος της αμερικανικής Αριστεράς.
Ο «αμερικανικός εξαιρετισμός»
Ο πολιτικός επιστήμονας Σέιμουρ Μάρτιν Λίπσετ επιχείρησε να απαντήσει στο ερώτημα γιατί ο σοσιαλισμός δεν απέκτησε ποτέ ισχυρή πολιτική βάση στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στο βιβλίο του It Didn’t Happen Here: Why Socialism Failed in the United States, υποστήριξε ότι το σημαντικότερο εμπόδιο δεν ήταν το εκλογικό σύστημα ούτε οι οργανωτικές αδυναμίες των σοσιαλιστών.
Ήταν η ίδια η αμερικανική πολιτική κουλτούρα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες οικοδομήθηκαν πάνω σε αξίες όπως:
- η ατομική ευθύνη,
- η οικονομική ελευθερία,
- η δυσπιστία απέναντι στο μεγάλο κράτος,
- η πίστη στην κοινωνική κινητικότητα,
- η επιχειρηματικότητα.
Αυτό το σύνολο αξιών περιγράφηκε ως "αμερικανικός εξαιρετισμός" και θεωρείται από πολλούς ο βασικός λόγος για τον οποίο ο σοσιαλισμός παρέμεινε διαχρονικά μειοψηφικό πολιτικό ρεύμα.
Ο αμερικανισμός ως ιδεολογία
Ο σοσιαλιστής διανοούμενος Λέον Σάμσον είχε διατυπώσει ήδη από τη δεκαετία του 1930 μια ενδιαφέρουσα διαπίστωση.
Υποστήριζε ότι ο "αμερικανισμός" λειτουργεί σχεδόν ως εναλλακτική ιδεολογία απέναντι στον σοσιαλισμό.
Οι περισσότεροι Αμερικανοί πίστευαν ότι η δημοκρατία, η ελευθερία, οι ίσες ευκαιρίες και η ατομική πρόοδος αποτελούν τον δρόμο προς την ευημερία, χωρίς να απαιτείται συνολική αλλαγή του οικονομικού συστήματος.
Με αυτόν τον τρόπο, ο αμερικανισμός κάλυπτε το ιδεολογικό κενό που σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες γέμισε ο σοσιαλισμός.
Μπορεί να αλλάξει αυτή η ισορροπία;
Οι σημερινοί εκπρόσωποι της αμερικανικής Αριστεράς επιδιώκουν να μεταβάλουν αυτή την ιστορική σχέση.
Στόχος τους είναι να πείσουν τους ψηφοφόρους ότι το κράτος μπορεί να αποτελέσει τον βασικό μοχλό κοινωνικής δικαιοσύνης και οικονομικής ασφάλειας.
Ωστόσο, το εγχείρημα παραμένει εξαιρετικά απαιτητικό.
Η δυσπιστία απέναντι στην κρατική παρέμβαση, η έμφαση στην ατομική πρωτοβουλία και η βαθιά ριζωμένη πίστη στο αμερικανικό όνειρο εξακολουθούν να αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά της αμερικανικής πολιτικής κουλτούρας.
Ίσως γι’ αυτό ακόμη και ο ίδιος ο Μαρξ, αλλά και ο Ένγκελς, είχαν αρχίσει να αμφιβάλλουν αν η σοσιαλιστική επανάσταση θα ξεκινούσε τελικά από τη χώρα που θεωρούσαν κάποτε το πιο ώριμο καπιταλιστικό σύστημα του κόσμου.
Rich Lowry (National Review)
Απόδοση/Προσαρμογή: Γ.Π.
Add comment
Comments