Η ταχεία εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης θεωρείται από πολλούς η απάντηση στη γήρανση του πληθυσμού και στην έλλειψη εργατικού δυναμικού.
Ωστόσο, ένας από τους πλέον γνωστούς δημογράφους της Κίνας υποστηρίζει το ακριβώς αντίθετο: χωρίς περισσότερους ανθρώπους, η ίδια η καινοτομία κινδυνεύει να επιβραδυνθεί, ενώ η ανθρωπότητα μπορεί να χάσει τον έλεγχο της τεχνολογικής εξέλιξης.
Ο καθηγητής Liang Jianzhang, πρόεδρος του κινεζικού ταξιδιωτικού κολοσσού Trim.com Group και ένας από τους πιο γνωστούς δημογράφους της Ασίας, προειδοποιεί ότι η μείωση των γεννήσεων δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό ή οικονομικό πρόβλημα.
Πρόκειται, όπως λέει, για απειλή απέναντι στην επιστημονική πρόοδο, την παραγωγή νέας γνώσης και τελικά την ανθρώπινη κυριαρχία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
«Χρειαζόμαστε περισσότερους ανθρώπους για να καινοτομούμε»
Σε συνέντευξή του στο Fortune, ο Liang ήταν ξεκάθαρος:
"Χρειαζόμαστε περισσότερους ανθρώπους για να καινοτομούμε. Γι’ αυτό ο πληθυσμός και η απόκτηση παιδιών είναι τόσο σημαντικά. Αν ο πληθυσμός συνεχίσει να μειώνεται, δεν θα περιοριστεί μόνο η ικανότητά μας να καινοτομούμε, αλλά θα χάσουμε και τη δυνατότητα να διατηρούμε τον έλεγχο της ίδιας της καινοτομίας".
Η άποψη αυτή αποτελεί βασικό στοιχείο της φιλοσοφίας που ο ίδιος αποκαλεί “innovationism” (καινοτομισμός), μιας αντίληψης που θεωρεί πως η τεχνολογική πρόοδος αποτελεί τον σημαντικότερο μοχλό ανάπτυξης και ότι ο ανθρώπινος πληθυσμός είναι η βασική πρώτη ύλη της.
Σύμφωνα με τον ίδιο, όσο περισσότεροι άνθρωποι υπάρχουν, τόσο μεγαλύτερη είναι η δεξαμενή ταλέντων, επιστημόνων, ερευνητών και επιχειρηματιών που μπορούν να παράγουν νέες ιδέες.
Όπως εξηγεί:
"Σε συνολικό επίπεδο, το ανθρώπινο δυναμικό που επενδύεται στην έρευνα και την ανάπτυξη καθορίζει πόσες πατέντες και πόση τεχνολογική γνώση θα παραχθούν".
Η Ασία βρίσκεται στην καρδιά της δημογραφικής καταιγίδας
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην Ανατολική Ασία, όπου οι περισσότερες χώρες αντιμετωπίζουν δραματική πτώση των γεννήσεων.
Ο Liang υπήρξε εδώ και δεκαετίες ένας από τους μεγαλύτερους επικριτές της περίφημης πολιτικής του ενός παιδιού που εφάρμοσε η Κίνα επί δεκαετίες.
Η κινεζική κυβέρνηση επέτρεψε δύο παιδιά το 2015 και κατήργησε πλήρως τους περιορισμούς το 2021. Ωστόσο, η δημογραφική καθίζηση συνεχίζεται.
Το 2025 η γεννητικότητα στην Κίνα υποχώρησε στα 5,63 παιδιά ανά 1.000 κατοίκους, το χαμηλότερο επίπεδο από την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας το 1949.
Οι προβλέψεις δείχνουν ότι μέχρι τα μέσα του αιώνα ο πληθυσμός της χώρας θα έχει μειωθεί κάτω από τα 1,25 δισεκατομμύρια.
Δεν είναι μόνο η Κίνα
Το πρόβλημα εξαπλώνεται σχεδόν σε ολόκληρη την Ασία.
Οι περισσότερες οικονομίες βρίσκονται πολύ κάτω από το όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού, δηλαδή τα 2,1 παιδιά ανά γυναίκα, που απαιτούνται ώστε ο πληθυσμός να παραμένει σταθερός.
Σε κατάσταση ταχείας γήρανσης βρίσκονται ήδη:
- Ιαπωνία
- Νότια Κορέα
- Ταϊβάν
- Χονγκ Κονγκ
Παράλληλα, και αρκετές αναπτυσσόμενες οικονομίες παρουσιάζουν πλέον υπογεννητικότητα, όπως:
- Ταϊλάνδη
- Βιετνάμ
- Μαλαισία
- Φιλιππίνες
Ακόμη και η Ινδία, η πολυπληθέστερη χώρα του κόσμου, εμφανίζει πλέον δείκτη γονιμότητας περίπου 1,9 παιδιά ανά γυναίκα.
Όπως επισημαίνει ο Liang:
"Το πρόβλημα γίνεται πλέον παγκόσμιο. Πέρυσι τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού ζούσαν σε χώρες όπου οι γεννήσεις βρίσκονται κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης".
Παρότι ο συνολικός πληθυσμός της Γης συνεχίζει να αυξάνεται, οι προβλέψεις δείχνουν κορύφωση γύρω στο τέλος του αιώνα και στη συνέχεια σταδιακή μείωση.
Οι κυβερνήσεις προσπαθούν αλλά τα αποτελέσματα είναι περιορισμένα
Οι κυβερνήσεις της Ασίας επιχειρούν να αντιστρέψουν την τάση μέσω μιας σειράς μέτρων:
- μεγαλύτερες άδειες μητρότητας και πατρότητας,
- επιδόματα γέννησης,
- επιδοτούμενη παιδική φροντίδα,
- φορολογικά κίνητρα,
- ακόμη και κρατικά οργανωμένες εκδηλώσεις γνωριμιών για νέους.
Τα αποτελέσματα, όμως, παραμένουν περιορισμένα.
Η Νότια Κορέα, η χώρα με τη χαμηλότερη γονιμότητα παγκοσμίως, κατέγραψε μικρή μόνο βελτίωση.
Ο δείκτης γονιμότητας αυξήθηκε από 0,72 παιδιά ανά γυναίκα το 2023 σε 0,80 το 2025
Παρότι πρόκειται για τη δεύτερη συνεχόμενη ετήσια αύξηση, το επίπεδο απέχει ακόμη πολύ από τη δημογραφική ισορροπία.
Διαβάστε ακόμα: Ρωσία: Η ντε φάκτο απαγόρευση των αμβλώσεων από την πίσω πόρτα;
«Χρειάζονται τεράστιες επενδύσεις στις οικογένειες»
Ο Liang θεωρεί ότι τα σημερινά μέτρα δεν αρκούν.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του:
- κάθε δαπάνη ίση με 1% του ΑΕΠ υπέρ των οικογενειακών πολιτικών αυξάνει τη γονιμότητα μόλις κατά 0,1 παιδί ανά γυναίκα.
Αυτό σημαίνει ότι για να αυξηθεί ο δείκτης κατά μία ολόκληρη μονάδα - όσο περίπου χρειάζεται η Κίνα ή η Νότια Κορέα για να πλησιάσουν την αναπλήρωση του πληθυσμού - θα απαιτούνταν δημόσιες δαπάνες περίπου ίσες με 10% του ΑΕΠ.
"Ακούγεται τεράστιο ποσό", αναγνωρίζει, "αλλά στην περίπτωση της Κίνας αντιστοιχεί περίπου σε δύο χρόνια οικονομικής ανάπτυξης".
Ο ίδιος προτείνει:
- άμεσες οικονομικές ενισχύσεις στις οικογένειες,
- επιδοτούμενους παιδικούς σταθμούς,
- ευέλικτες μορφές εργασίας,
- νομιμοποίηση της παρένθετης μητρότητας,
- αλλά και μείωση της πίεσης που δημιουργεί το εκπαιδευτικό σύστημα.
Όπως υποστηρίζει, οι εξαιρετικά ανταγωνιστικές εξετάσεις εισαγωγής στα πανεπιστήμια της Κίνας και της Νότιας Κορέας οδηγούν πολλούς νέους να καθυστερούν ή ακόμη και να εγκαταλείπουν την ιδέα της οικογένειας.
Η Trip.com εφαρμόζει ήδη γενναιόδωρες οικογενειακές παροχές
Η εταιρεία του Liang, η Trim.com Group, εφαρμόζει ήδη μια από τις πιο γενναιόδωρες οικογενειακές πολιτικές στον ιδιωτικό τομέα της Κίνας.
Μεταξύ άλλων προσφέρει:
- δωρεάν μετακινήσεις με ταξί για εγκύους,
- οικονομική ενίσχυση για την εκπαίδευση των παιδιών,
- επιδότηση θεραπειών γονιμότητας και κατάψυξης ωαρίων,
- ετήσιο επίδομα 10.000 γουάν για κάθε νεογέννητο παιδί μέχρι την ηλικία των πέντε ετών,
- διευρυμένη γονική άδεια για γονείς παιδιών έως και 18 ετών.
Ο Liang θεωρεί ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στην αντιμετώπιση της υπογεννητικότητας.
Η επιστημονική κοινότητα δεν συμφωνεί πλήρως
Παρά τις παρεμβάσεις του, αρκετοί οικονομολόγοι διαφωνούν με την ανάλυσή του.
Πρόσφατη μελέτη των οικονομολόγων Daron Acemoglu και David Autor υποστηρίζει ότι οι χαμηλότερες γεννήσεις δεν μειώνουν απαραίτητα την οικονομική ανάπτυξη.
Αντίθετα, η έλλειψη εργαζομένων ωθεί τις επιχειρήσεις να επενδύσουν περισσότερο σε τεχνολογίες εξοικονόμησης εργασίας και σε αυτοματισμούς.
Οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι οι περιοχές με χαμηλότερη γονιμότητα παρουσιάζουν μεγαλύτερη δραστηριότητα σε πατέντες που σχετίζονται με την αυτοματοποίηση.
Από την άλλη πλευρά, η νομπελίστρια οικονομολόγος του Harvard, Claudia Goldin, θεωρεί ότι βασικός λόγος της υπογεννητικότητας είναι η άνιση κατανομή των οικογενειακών υποχρεώσεων.
Όπως υποστηρίζει, πολλές γυναίκες καθυστερούν τη μητρότητα επειδή εξακολουθούν να επωμίζονται δυσανάλογο μέρος της φροντίδας του σπιτιού και των παιδιών.
Ο Liang συμφωνεί ότι οι άνδρες πρέπει να συμμετέχουν πολύ περισσότερο στην ανατροφή των παιδιών.
"Οι σύζυγοι και οι σύντροφοι πρέπει να αναλάβουν περισσότερες ευθύνες", τονίζει.
Παράλληλα, απορρίπτει κατηγορηματικά την άποψη ότι η λύση είναι οι γυναίκες να εγκαταλείψουν την εργασία.
"Αυτό δεν πρόκειται να συμβεί. Η λύση είναι να τους δώσουμε περισσότερο χρόνο και περισσότερους οικονομικούς πόρους", σημειώνει.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιδεινώσει το πρόβλημα
Η μεγαλύτερη ανησυχία του Liang αφορά τη σχέση ανάμεσα στη δημογραφική συρρίκνωση και την τεχνητή νοημοσύνη.
Αναγνωρίζει ότι η AI μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα και να μειώσει την ανάγκη ανθρώπινης εργασίας, δίνοντας θεωρητικά περισσότερο ελεύθερο χρόνο στους νέους ώστε να δημιουργήσουν οικογένεια.
Ωστόσο, φοβάται ότι μπορεί να συμβεί ακριβώς το αντίθετο.
Εάν η τεχνητή νοημοσύνη αντικαταστήσει κυρίως τις θέσεις εισόδου στην αγορά εργασίας, οι νέοι θα δυσκολευτούν ακόμη περισσότερο να αποκτήσουν οικονομική σταθερότητα και θα αναβάλλουν ακόμη περισσότερο την απόκτηση παιδιών.
Πέρα όμως από την οικονομία, βλέπει έναν ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο.
Καθώς ο πληθυσμός μειώνεται, λιγότεροι άνθρωποι θα παραμένουν διαθέσιμοι για να λαμβάνουν κρίσιμες αποφάσεις, να επιβλέπουν πολύπλοκα συστήματα και να ασκούν ανθρώπινη κρίση.
Σε αυτή την περίπτωση, όλο και περισσότερες αρμοδιότητες θα μεταφέρονται στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
"Χρειαζόμαστε περισσότερους ανθρώπους, διαφορετικά θα παραδώσουμε σταδιακά τον έλεγχο στην τεχνητή νοημοσύνη", προειδοποιεί.
Και καταλήγει με ένα ερώτημα που, όπως εκτιμά, θα απασχολήσει ολόκληρη την ανθρωπότητα τις επόμενες δεκαετίες:
"Γίνεται ολοένα και πιο προφανές ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορεί να αντικαταστήσει το μεγαλύτερο μέρος των ανθρώπινων επαγγελμάτων. Τότε, ποιος θα είναι τελικά ο ρόλος της ανθρωπότητας";
Add comment
Comments