Η πιθανότητα επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 επανέρχεται στο προσκήνιο της αμερικανικής πολιτικής σκηνής, όχι όμως ως μια απλή αμυντική συμφωνία.
Αντιθέτως, εξελίσσεται σε μια σύνθετη πολιτική και γεωστρατηγική διαμάχη που φέρνει αντιμέτωπους τον Λευκό Οίκο, το Κογκρέσο, την ελληνοαμερικανική ομογένεια και ένα ισχυρό τμήμα του αμερικανικού πολιτικού κατεστημένου.
Παρότι η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται να επιδιώκει μια νέα προσέγγιση με την Άγκυρα, οι αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον είναι ήδη έντονες, καθώς πολλοί θεωρούν ότι δεν έχουν αλλάξει οι λόγοι που οδήγησαν στον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα το 2019.
Η επαναπροσέγγιση Τραμπ - Ερντογάν επαναφέρει το ζήτημα
Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά τις πρόσφατες επαφές του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, οι οποίες δημιούργησαν την εντύπωση ότι η Ουάσιγκτον εξετάζει μια συνολικότερη επαναφορά των αμερικανοτουρκικών σχέσεων.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη απόφαση για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Ωστόσο, μόνο η πιθανότητα μιας τέτοιας εξέλιξης ήταν αρκετή για να κινητοποιήσει πολιτικούς, οργανώσεις και ομάδες πίεσης στην αμερικανική πρωτεύουσα.
Η ελληνική θέση
Η Αθήνα αποφεύγει να παρουσιάσει το θέμα ως διμερές ελληνοτουρκικό ζήτημα.
Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι κάθε χώρα έχει κυρίαρχο δικαίωμα να αποφασίζει για τις εξοπλιστικές της επιλογές και ότι η Ελλάδα δεν διαθέτει ούτε επιδιώκει δικαίωμα βέτο στις αποφάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών.
Από την άλλη πλευρά, η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι έχει κάθε λόγο να ενημερώνει τους συμμάχους της για ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στην Αθήνα υπενθυμίζουν ότι εξακολουθούν να υφίστανται σοβαρές εκκρεμότητες στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, όπως το διατηρούμενο casus belli της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, οι αμφισβητήσεις ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και οι συνεχείς εντάσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Για τον λόγο αυτό θεωρούν ότι οποιαδήποτε μελλοντική απόφαση για προηγμένα οπλικά συστήματα θα πρέπει να συνοδεύεται από σαφείς εγγυήσεις ότι δεν θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναντίον άλλου κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ.
Το Κογκρέσο σηκώνει το πολιτικό βάρος
Η ουσιαστική μάχη, ωστόσο, μεταφέρεται πλέον στο αμερικανικό Κογκρέσο.
Η πρώτη οργανωμένη αντίδραση ήρθε από τη Δημοκρατική βουλευτή της Νεβάδα, Ντίνα Τάιτους, η οποία συγκέντρωσε την υποστήριξη δεκάδων συναδέλφων της ζητώντας να διατηρηθεί το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο που εμποδίζει την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα.
Οι υπογράφοντες ζητούν από την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων να είναι έτοιμη να παρέμβει νομοθετικά εάν η κυβέρνηση επιχειρήσει να παρακάμψει τους περιορισμούς που ισχύουν σήμερα.
Η κίνηση αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς δείχνει ότι η υπόθεση δεν αντιμετωπίζεται ως αποκλειστική αρμοδιότητα του Λευκού Οίκου αλλά ως θέμα που αφορά συνολικά το αμερικανικό πολιτικό σύστημα.
Ο ρόλος της ελληνοαμερικανικής ομογένειας
Ιδιαίτερα ενεργό ρόλο διαδραματίζουν οι οργανώσεις της ελληνοαμερικανικής κοινότητας.
Το Hellenic American Leadership Council (HALC) συνεχίζει τις επαφές με βουλευτές, γερουσιαστές, κυβερνητικούς αξιωματούχους και αναλυτές της Ουάσιγκτον, επιδιώκοντας να διατηρήσει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Στην προσπάθεια αυτή δεν συμμετέχουν μόνο ελληνικές οργανώσεις.
Σύμφωνα με στελέχη του HALC, αντίστοιχες πρωτοβουλίες αναπτύσσουν και οργανώσεις της αμερικανοεβραϊκής κοινότητας, οι οποίες επίσης αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη μια ενδεχόμενη επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα.
Η σύμπλευση αυτή δημιουργεί ένα ιδιαίτερα ισχυρό δίκτυο επιρροής στο Κογκρέσο.
Οι S-400 παραμένουν το μεγάλο εμπόδιο
Η ουσία της αντιπαράθεσης δεν αφορά μόνο τις σχέσεις ΗΠΑ - Τουρκίας.
Αφορά κυρίως το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400, το οποίο αγόρασε η Άγκυρα το 2019.
Η συγκεκριμένη αγορά οδήγησε:
- στην αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35,
- στην επιβολή κυρώσεων βάσει του νόμου CAATSA,
- και στην ψήφιση πρόσθετων διατάξεων από το Κογκρέσο που συνδέουν άμεσα οποιαδήποτε επιστροφή της Τουρκίας με την πλήρη απομάκρυνση των S-400.
Με απλά λόγια, το πρόβλημα δεν είναι πολιτικό αλλά και νομικό.
Γιατί οι ΗΠΑ επιμένουν τόσο πολύ
Η αμερικανική ανησυχία δεν αφορά μόνο τη Ρωσία.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η ταυτόχρονη λειτουργία ενός ρωσικού συστήματος S-400 και ενός αμερικανικού F-35 στο ίδιο επιχειρησιακό περιβάλλον θα μπορούσε να επιτρέψει τη συλλογή πολύτιμων δεδομένων για τα χαρακτηριστικά stealth του αεροσκάφους, τα ηλεκτρονικά του συστήματα και τις επιχειρησιακές του δυνατότητες.
Οι πληροφορίες αυτές θα μπορούσαν θεωρητικά να καταλήξουν στη Μόσχα, υπονομεύοντας ένα από τα σημαντικότερα στρατιωτικά προγράμματα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Γι’ αυτό και στην Ουάσιγκτον θεωρούν ότι το ζήτημα αφορά πρωτίστως την προστασία αμερικανικής στρατιωτικής τεχνολογίας.
Η σημασία της λέξης «κατοχή»
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα σημεία της συζήτησης αφορά τη νομική ερμηνεία της λέξης "κατοχή".
Το αμερικανικό νομοθετικό πλαίσιο δεν εξετάζει μόνο αν οι S-400 είναι ενεργοί ή επιχειρησιακοί.
Εξετάζει κυρίως αν εξακολουθούν να βρίσκονται υπό τουρκικό έλεγχο.
Γι’ αυτό εξετάζονται διάφορα θεωρητικά σενάρια, όπως η αποθήκευση ή ακόμη και η μεταφορά των συστημάτων σε τρίτη χώρα, ώστε να υποστηριχθεί ότι η Τουρκία δεν τα κατέχει πλέον.
Πρόκειται, ωστόσο, για ένα εξαιρετικά περίπλοκο νομικό και πολιτικό ζήτημα, χωρίς προφανή λύση.
Ο Λευκός Οίκος απέναντι στο Κογκρέσο
Η τελική απόφαση δεν θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από τον Ντόναλντ Τραμπ.
Θα εξαρτηθεί από τη σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία του Λευκού Οίκου να βελτιώσει τις σχέσεις με την Άγκυρα και στην αποφασιστικότητα του Κογκρέσου να διατηρήσει τους περιορισμούς που το ίδιο έχει θεσπίσει.
Αρκετοί Ρεπουμπλικάνοι εμφανίζονται επίσης επιφυλακτικοί, αν και μέχρι στιγμής προτιμούν να ασκούν παρασκηνιακές πιέσεις αντί να τοποθετούνται δημόσια.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η υπόθεση των F-35 έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια μιας εξοπλιστικής συμφωνίας.
Αφορά την αξιοπιστία της αμερικανικής νομοθεσίας, τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στη Ρωσία, τη συνοχή του ΝΑΤΟ και την ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το αν η Τουρκία θα επιστρέψει τελικά στο πρόγραμμα δεν θα κριθεί μόνο από τις διπλωματικές σχέσεις Ουάσιγκτον – Άγκυρας, αλλά και από το κατά πόσο η αμερικανική πολιτική ηγεσία θα θεωρήσει ότι έχουν εξαλειφθεί οι λόγοι που οδήγησαν στον αποκλεισμό της πριν από επτά χρόνια.
Μέχρι τότε, οι S-400 εξακολουθούν να αποτελούν το ισχυρότερο "τείχος" ανάμεσα στην Άγκυρα και το πιο προηγμένο μαχητικό αεροσκάφος της Δύσης.
Add comment
Comments