Μόλις τρεις εβδομάδες μετά την υπογραφή της 60ήμερης εκεχειρίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, η Μέση Ανατολή βρίσκεται και πάλι αντιμέτωπη με έναν νέο κύκλο στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Η συμφωνία, που είχε παρουσιαστεί από τον Ντόναλντ Τραμπ ως ευκαιρία αποκλιμάκωσης μετά τις συγκρούσεις των προηγούμενων μηνών, κατέρρευσε στις 8 Ιουλίου, όταν το Ιράν επανέλαβε τις επιθέσεις εναντίον πλοίων που διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ χωρίς προηγούμενη έγκριση της Τεχεράνης.
Η Ουάσιγκτον απάντησε με νέες αεροπορικές επιδρομές σε στρατιωτικούς στόχους εντός του Ιράν, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι η εκεχειρία “τελείωσε” και πως οποιαδήποτε νέα διαπραγμάτευση αποτελεί πλέον “χαμένο χρόνο”.
Πίσω όμως από τη νέα στρατιωτική αναμέτρηση κρύβεται μια πολύ βαθύτερη γεωπολιτική σύγκρουση: ο έλεγχος του σημαντικότερου ενεργειακού περάσματος του πλανήτη.
Τα Στενά του Ορμούζ είναι το πραγματικό πεδίο της σύγκρουσης
Περίπου το 20% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου διέρχεται καθημερινά από τα Στενά του Ορμούζ. Όποιος ελέγχει αυτό το στενό πέρασμα μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τις τιμές της ενέργειας, αλλά και την παγκόσμια οικονομία.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Διεθνούς Πολιτικής Scott Lucas, η Τεχεράνη κατάφερε ήδη από τους πρώτους μήνες της κρίσης να επιβάλει ουσιαστικό έλεγχο στις διελεύσεις πλοίων.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί πλέον να ανατρέψει η κυβέρνηση Τραμπ.
Το πρόβλημα όμως είναι ότι κάθε φορά που αμερικανικά ή συμμαχικά πλοία επιχειρούν να χρησιμοποιήσουν διαφορετικό θαλάσσιο διάδρομο κοντά στις ακτές του Ομάν, το Ιράν πραγματοποιεί στοχευμένες επιθέσεις ή απειλές, αναγκάζοντας τις Ηνωμένες Πολιτείες να απαντούν στρατιωτικά.
Έτσι δημιουργείται ένας επαναλαμβανόμενος κύκλος κλιμάκωσης και προσωρινής αποκλιμάκωσης, χωρίς καμία πλευρά να αποκτά αποφασιστικό πλεονέκτημα.
Οι τελευταίες αμερικανικές επιδρομές είχαν διαφορετικό χαρακτήρα
Η πρόσφατη αμερικανική επίθεση δεν περιορίστηκε σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Για πρώτη φορά επλήγησαν δύο μεγάλες γέφυρες που συνδέουν την Τεχεράνη με τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας, τη Μασχάντ.
Η χρονική συγκυρία δεν πέρασε απαρατήρητη.
Οι επιδρομές πραγματοποιήθηκαν λίγες ώρες πριν από την ταφή του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ στη Μασχάντ, γεγονός που αρκετοί αναλυτές θεωρούν περισσότερο συμβολική επίδειξη ισχύος παρά στρατιωτική αναγκαιότητα.
Ωστόσο, η επιλογή πολιτικών υποδομών δημιουργεί ανησυχίες ότι η σύγκρουση μπορεί να εισέλθει σε ακόμη πιο επικίνδυνη φάση.
Τα κράτη του Κόλπου παίζουν πλέον διαφορετικά παιχνίδια
Η νέα κρίση έχει αναδείξει και τις διαφορετικές στρατηγικές των αραβικών κρατών.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κινούνται πλέον πιο κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Η Σαουδική Αραβία, αντίθετα, εμφανίζεται πιο επιφυλακτική.
Στην αρχή της κρίσης πίεζε την Ουάσιγκτον να ολοκληρώσει στρατιωτικά την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος. Όταν όμως έγινε σαφές ότι οι ΗΠΑ δεν προτίθενται να προχωρήσουν σε χερσαία επέμβαση, το Ριάντ άλλαξε τακτική.
Σήμερα επιχειρεί να διατηρεί ανοικτούς διαύλους τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με την Τεχεράνη, ενώ στηρίζει παρασκηνιακά τις διαμεσολαβητικές προσπάθειες του Πακιστάν.
Το Κατάρ εξελίσσεται επίσης σε σημαντικό διαμεσολαβητή, ενώ το Ομάν προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις απαιτήσεις των ΗΠΑ και στις σχέσεις του με το Ιράν.
Παρά τις απώλειες, το Ιράν διατηρεί σημαντική στρατιωτική ισχύ
Οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις έχουν προκαλέσει σοβαρά πλήγματα στις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις. Έχουν καταστραφεί ναυτικές εγκαταστάσεις, βάσεις πυραύλων, εργοστάσια drones και αρκετοί ανώτατοι στρατιωτικοί διοικητές έχουν σκοτωθεί.
Ωστόσο, η στρατιωτική ισχύς του Ιράν δεν βασίζεται μόνο στις σταθερές υποδομές.
Το κύριο πλεονέκτημά του είναι οι κινητές μονάδες πυραύλων, τα drones, οι ταχύπλοες μονάδες των Φρουρών της Επανάστασης και τα θαλάσσια ναρκοπέδια.
Σύμφωνα με αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει περίπου το 70% των πυραυλικών της αποθεμάτων και αντίστοιχο ποσοστό εκτοξευτών σε σχέση με τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο.
Αυτό εξηγεί γιατί συνεχίζει να ελέγχει αποτελεσματικά τα Στενά του Ορμούζ.
Το πυρηνικό πρόγραμμα έχει περάσει σε δεύτερη μοίρα
Πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, οι συνομιλίες επικεντρώνονταν κυρίως στον περιορισμό του εμπλουτισμού ουρανίου και στην επιστροφή των επιθεωρητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας.
Σήμερα το ζήτημα αυτό έχει σχεδόν εξαφανιστεί από την ατζέντα.
Η προτεραιότητα όλων είναι πλέον ο έλεγχος των θαλάσσιων οδών και η αποκατάσταση της ασφάλειας στη ναυσιπλοΐα. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία πιθανότατα θα περιλαμβάνει ευρύτερες πολιτικές και οικονομικές παραχωρήσεις προς την Τεχεράνη.
Το Ιράν εμφανίζεται πολιτικά ισχυρότερο από πριν
Παρά τις τεράστιες οικονομικές απώλειες που υπέστη κατά τη διάρκεια του πολέμου, το ιρανικό καθεστώς φαίνεται να έχει ενισχύσει τη θέση του. Οι ζημιές στις υποδομές υπολογίζονται σε περισσότερα από $270 δισ..
Παρ' όλα αυτά, η δυνατότητα ελέγχου των Στενών του Ορμούζ προσφέρει στην Τεχεράνη ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί απέναντι στη διεθνή κοινότητα.
Εφόσον διατηρηθεί αυτός ο έλεγχος, το Ιράν μπορεί να διεκδικήσει:
- μερική άρση των αμερικανικών κυρώσεων,
- αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων,
- διεθνή χρηματοδότηση για την ανοικοδόμηση της χώρας,
- νέα επενδυτικά κεφάλαια που ορισμένες εκτιμήσεις ανεβάζουν έως και στα $300 δισ..
Η κυβέρνηση Τραμπ βρίσκεται πλέον υπό πολιτική πίεση
Για την αμερικανική κυβέρνηση, η εικόνα είναι σαφώς πιο δύσκολη.
Ο βασικός στρατηγικός στόχος - η υποχρεωτική υποχώρηση της Τεχεράνης - δεν επιτεύχθηκε. Αντίθετα, το Ιράν διατήρησε τον έλεγχο του Ορμούζ, συνεχίζει να διαθέτει σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες και εξακολουθεί να επηρεάζει τις διεθνείς ενεργειακές αγορές.
Ταυτόχρονα, η άνοδος των τιμών της ενέργειας επιβαρύνει την αμερικανική οικονομία, αυξάνει τον πληθωρισμό και προκαλεί δυσαρέσκεια στους ψηφοφόρους λίγους μόλις μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η επόμενη ημέρα παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη
Η νέα κρίση αποδεικνύει ότι η στρατιωτική υπεροχή δεν αρκεί πάντοτε για να επιβληθεί μια πολιτική λύση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να διαθέτουν τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στον κόσμο.
Ωστόσο, η Τεχεράνη έχει καταφέρει να μετατρέψει τον γεωγραφικό της έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ σε ισχυρό διπλωματικό και οικονομικό όπλο.
Όσο ο σημαντικότερος ενεργειακός διάδρομος του πλανήτη παραμένει υπό αμφισβήτηση, η παγκόσμια οικονομία θα συνεχίσει να ζει υπό τη σκιά μιας νέας μεγάλης κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Add comment
Comments