Η Βρετανία, ο Γόρδιος Δεσμός και το "ξίφος" του Άνταμ Σμιθ

Όταν ο Μέγας Αλέξανδρος έφθασε στο Γόρδιο της αρχαίας Φρυγίας, βρέθηκε μπροστά σε έναν γρίφο που είχε εξελιχθεί σε θρύλο.

Ένα άρμα ήταν δεμένο με έναν περίπλοκο κόμπο από φλοιό κρανιάς, τόσο πολύπλοκο ώστε κανείς δεν μπορούσε να διακρίνει την αρχή ή το τέλος του. Ένας αρχαίος χρησμός υποστήριζε ότι όποιος κατάφερνε να λύσει τον περίφημο Γόρδιο Δεσμό θα γινόταν κυρίαρχος της Ασίας.

Πριν από τον Μακεδόνα στρατηλάτη, πολλοί δοκίμασαν να τον λύσουν. Άλλοι με υπομονή, άλλοι με θεωρίες, άλλοι με πολύπλοκες μεθόδους. Ο Αλέξανδρος επέλεξε κάτι διαφορετικό. Τράβηξε το ξίφος του και έκοψε τον κόμπο στα δύο.

Η ιστορία αυτή χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα ως μεταφορά για τα προβλήματα που έχουν γίνει τόσο περίπλοκα ώστε δεν επιδέχονται πλέον σταδιακές διορθώσεις. Χρειάζονται μια ριζική αλλαγή προσέγγισης.

Κάπως έτσι περιγράφουν αρκετοί Βρετανοί οικονομικοί αναλυτές την κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα το Ηνωμένο Βασίλειο.

Η ανάπτυξη έγινε η μεγάλη απουσία

Η βρετανική οικονομία δεν βρίσκεται σε κατάρρευση. Δεν αντιμετωπίζει κρίση αντίστοιχη εκείνης της δεκαετίας του 1970 ούτε χρηματοπιστωτική αναταραχή όπως το 2008.

Αντιμετωπίζει όμως κάτι εξίσου επικίνδυνο: μια μακροχρόνια στασιμότητα.

Η παραγωγικότητα αυξάνεται με αργούς ρυθμούς, οι επενδύσεις παραμένουν υποτονικές, το κόστος δανεισμού έχει αυξηθεί σημαντικά μετά την επιστροφή του πληθωρισμού, ενώ οι δημόσιες υπηρεσίες απαιτούν ολοένα και περισσότερους πόρους.

Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε νέα κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα εξαιρετικά δύσκολο ερώτημα: πώς θα χρηματοδοτήσει περισσότερες δημόσιες δαπάνες όταν η οικονομία παράγει ολοένα μικρότερο δημοσιονομικό χώρο;

Το μεγάλο στοίχημα του Άντι Μπέρναμ

Η ανάδειξη του Άντι Μπέρναμ στην ηγεσία των Εργατικών συνοδεύεται από υψηλές προσδοκίες.

Οι υποστηρικτές του τον παρουσιάζουν ως πολιτικό που γνωρίζει καλύτερα από πολλούς τα προβλήματα της βρετανικής περιφέρειας και μπορεί να μειώσει τις ανισότητες μεταξύ Λονδίνου και υπόλοιπης χώρας.

Οι επικριτές του, αντίθετα, φοβούνται ότι οι προτάσεις του κινούνται προς μεγαλύτερη κρατική παρέμβαση, χωρίς να απαντούν στο θεμελιώδες ερώτημα της παραγωγής νέου πλούτου.

Η διαφορά είναι κρίσιμη.

Η αναδιανομή μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται ο πλούτος. Δεν μπορεί όμως να υποκαταστήσει την ίδια τη δημιουργία του.

Η «Securonomics» και η πραγματικότητα

Τα τελευταία χρόνια η οικονομική στρατηγική των Εργατικών συνδέθηκε με τον όρο Securonomics, μια προσπάθεια να παρουσιαστεί ένα νέο μοντέλο που θα συνδύαζε οικονομική ανάπτυξη, ενεργειακή ασφάλεια και μεγαλύτερο ρόλο του κράτους στις επενδύσεις.

Η ιδέα συγκέντρωσε σημαντικό ενδιαφέρον όταν παρουσιάστηκε. Ωστόσο, η πράξη αποδείχθηκε πιο δύσκολη.

Οι επικριτές της επισημαίνουν ότι η βρετανική οικονομία εξακολουθεί να λειτουργεί με ιστορικά υψηλό φορολογικό βάρος, αυξημένες αποδόσεις κρατικών ομολόγων και περιορισμένη δυναμική στην αγορά εργασίας.

Ακόμη και οικονομολόγοι που δεν ανήκουν στον φιλελεύθερο χώρο αναγνωρίζουν ότι η ανάπτυξη παραμένει ασθενής σε σχέση με τις προσδοκίες.

Γιατί τα «Growth Manifestos» προκαλούν αμφιβολίες

Το τελευταίο διάστημα κυκλοφορούν στη Βρετανία αρκετές προτάσεις πολιτικής που παρουσιάζονται ως νέα “μανιφέστα ανάπτυξης”. Κοινό χαρακτηριστικό πολλών από αυτές είναι η μεγάλη θεσμική πολυπλοκότητα.

• Νέοι οργανισμοί.
• Νέες αποστολές.
• Νέα ρυθμιστικά πλαίσια.
• Νέες επιτροπές.
• Νέοι μηχανισμοί παρακολούθησης.

Η φιλοσοφία είναι ότι τα σύνθετα προβλήματα απαιτούν σύνθετες λύσεις.

Υπάρχει όμως και η αντίθετη σχολή σκέψης, η οποία υποστηρίζει ότι η υπερβολική πολυπλοκότητα αποτελεί συχνά μέρος του ίδιου του προβλήματος.

Η επιστροφή στον Άνταμ Σμιθ

Σε κάθε μεγάλη οικονομική συζήτηση στη Βρετανία, το όνομα του Άνταμ Σμιθ επιστρέφει σχεδόν νομοτελειακά. Ο Σκωτσέζος φιλόσοφος δεν θεωρείται μόνο πατέρας της σύγχρονης οικονομικής επιστήμης. Θεωρείται και ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές γύρω από τους θεσμούς που παράγουν ευημερία.

Ήδη από το 1755 είχε διατυπώσει μια θέση που εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις:

“Λίγα μόνο πράγματα απαιτούνται για να οδηγηθεί ένα κράτος από τη μεγαλύτερη βαρβαρότητα στο υψηλότερο επίπεδο ευημερίας: ειρήνη, χαμηλή φορολογία και μια ανεκτή απονομή δικαιοσύνης. Τα υπόλοιπα τα φέρνει η φυσική πορεία των πραγμάτων”.

Η φράση αυτή συνοψίζει μια ολόκληρη οικονομική φιλοσοφία.

Το κράτος οφείλει να προστατεύει τους θεσμούς και τους κανόνες του παιχνιδιού· όχι να υποκαθιστά διαρκώς την αγορά.

Διαβάστε ακόμα:  Η Βρετανία οδηγείται στη χρεοκοπία σε αργή κίνηση