Η Βρετανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες δημοσιονομικές προκλήσεις της μεταπολεμικής ιστορίας της. Σύμφωνα με τη νέα έκθεση Fiscal Risks and Sustainability του ανεξάρτητου Office for Budget Responsibility (OBR), αν δεν υπάρξουν ουσιαστικές πολιτικές παρεμβάσεις, το δημόσιο χρέος της χώρας θα μπορούσε να εκτιναχθεί στο 300% του ΑΕΠ έως το 2075, εξέλιξη που χαρακτηρίζεται μη βιώσιμη.
Η έκθεση δεν αποτελεί πρόβλεψη καταστροφής, αλλά μια αυστηρή προειδοποίηση. Το βασικό μήνυμα είναι ότι η σημερινή πορεία δεν μπορεί να συνεχιστεί επ' αόριστον. Όσο περισσότερο οι κυβερνήσεις αναβάλλουν δύσκολες αποφάσεις, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το κόστος για τις επόμενες γενιές.
Η δημογραφική βόμβα
Στον πυρήνα του προβλήματος βρίσκεται η γήρανση του πληθυσμού.
Το 2025 η διάμεση ηλικία των Βρετανών υπολογίζεται στα 40 έτη. Μέχρι το 2075 αναμένεται να φθάσει τα 49 χρόνια.
Η εξέλιξη αυτή μεταβάλλει δραματικά τη σχέση μεταξύ εργαζομένων και συνταξιούχων.
- Περισσότεροι πολίτες θα λαμβάνουν σύνταξη.
- Οι δαπάνες υγείας και κοινωνικής φροντίδας θα αυξάνονται διαρκώς.
- Το εργατικό δυναμικό που χρηματοδοτεί μέσω φόρων το κοινωνικό κράτος θα μειώνεται αναλογικά.
Με απλά λόγια, λιγότεροι εργαζόμενοι θα καλούνται να στηρίξουν περισσότερους συνταξιούχους.
Το δίλημμα που καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να αποφύγει
Οι αναλυτές του OBR επισημαίνουν ότι υπάρχουν μόνο τρεις δρόμοι:
- αύξηση της φορολογίας,
- μείωση των δημόσιων δαπανών,
- ή σημαντική επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης.
Η αποφυγή και των τριών επιλογών οδηγεί, σύμφωνα με την έκθεση, σε δημοσιονομικό αδιέξοδο.
Γιατί κάθε καθυστέρηση κοστίζει ακριβά
Η έκθεση υπολογίζει ότι εάν η κυβέρνηση θελήσει να διατηρήσει το δημόσιο χρέος κοντά στο σημερινό επίπεδο του 95% του ΑΕΠ, θα πρέπει μέχρι το οικονομικό έτος 2031-2032 να περιορίσει μόνιμα το πρωτογενές έλλειμμα κατά 3,8% του ΑΕΠ.
Εάν στόχος είναι η επιστροφή στα επίπεδα πριν από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, όταν το χρέος κυμαινόταν γύρω στο 40% του ΑΕΠ, τότε θα απαιτηθεί ακόμη μεγαλύτερη δημοσιονομική προσαρμογή, της τάξης του 4,9% του ΑΕΠ.
Το σημαντικότερο όμως εύρημα αφορά το κόστος της αναβολής.
Εάν οι αποφάσεις μετατεθούν για δύο ακόμη δεκαετίες και ληφθούν μετά το 2052, η απαιτούμενη προσαρμογή σχεδόν διπλασιάζεται, φθάνοντας περίπου στο 8% του ΑΕΠ.
Δαπάνες που αυξάνονται διαρκώς
Η γήρανση του πληθυσμού μεταφράζεται αυτόματα σε μεγαλύτερες δημόσιες δαπάνες.
Το OBR εκτιμά ότι μέχρι το 2075:
- οι συνταξιοδοτικές δαπάνες θα αυξηθούν από περίπου 5% στο 9% του ΑΕΠ,
- οι δαπάνες υγείας από 8% στο 13% του ΑΕΠ,
- η κοινωνική φροντίδα ηλικιωμένων από 1,2% στο 1,8% του ΑΕΠ.
Οι αυξήσεις αυτές δεν προκύπτουν μόνο επειδή οι πολίτες ζουν περισσότερο. Καθώς αυξάνεται το εισόδημα μιας κοινωνίας, αυξάνονται και οι απαιτήσεις για καλύτερες υπηρεσίες υγείας και περίθαλψης.
Στο στόχαστρο η «τριπλή εγγύηση» των συντάξεων
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο βρετανικό σύστημα της λεγόμενης Triple Lock, που εγγυάται ότι οι συντάξεις αυξάνονται κάθε χρόνο με τον υψηλότερο από τους τρεις δείκτες:
- πληθωρισμό,
- αύξηση μισθών,
- ή 2,5%.
Πολλοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι το σύστημα αυτό δεν είναι πλέον δημοσιονομικά βιώσιμο. Η έκθεση αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο αντικατάστασής του από ένα πιο ευέλικτο σύστημα, ενώ παράλληλα θεωρεί πιθανή και τη σταδιακή αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης.
Η παραγωγικότητα είναι το «κλειδί»
Πέρα από τις περικοπές και τη φορολογία, το OBR υπογραμμίζει ότι ο σημαντικότερος παράγοντας για το βιοτικό επίπεδο μιας χώρας παραμένει η παραγωγικότητα.
Η εικόνα όμως δεν είναι ενθαρρυντική.
Από το 2009 έως σήμερα η παραγωγικότητα της βρετανικής οικονομίας αυξάνεται μόλις κατά περίπου 0,4% ετησίως, πολύ χαμηλότερα από τους ιστορικούς μέσους όρους. Το βασικό σενάριο της έκθεσης θεωρεί ότι η παραγωγικότητα θα επιστρέψει σταδιακά σε ρυθμούς περίπου 1,4% ετησίως.
Αν αυτό δεν συμβεί, οι συνέπειες θα είναι ιδιαίτερα σοβαρές.
Το βρετανικό ΑΕΠ το 2075 θα είναι περίπου ένα τρίτο μικρότερο από ό,τι προβλέπει το βασικό σενάριο, ενώ η κυβέρνηση θα χρειαστεί ακόμη μεγαλύτερες περικοπές ή αυξήσεις φόρων για να συγκρατήσει το δημόσιο χρέος.
Ανάπτυξη αντί για λιτότητα
Υπάρχει όμως και το αισιόδοξο σενάριο. Εάν η οικονομία κατορθώσει να επιταχύνει την ανάπτυξή της και η παραγωγικότητα αυξάνεται με ρυθμό περίπου 1,9% ετησίως, τότε το ΑΕΠ θα είναι κατά περίπου 17% υψηλότερο από τις σημερινές προβολές.
Σε αυτή την περίπτωση οι απαιτούμενες δημοσιονομικές παρεμβάσεις περιορίζονται σημαντικά, καθώς η ανάπτυξη δημιουργεί μεγαλύτερα φορολογικά έσοδα χωρίς αύξηση των φορολογικών συντελεστών.
Οι μεταρρυθμίσεις που προτείνουν οι οικονομολόγοι
Αν και το OBR αποφεύγει να εισηγηθεί συγκεκριμένες πολιτικές, πολλοί οικονομολόγοι συγκλίνουν σε ορισμένες βασικές κατευθύνσεις:
- περιορισμός των δημόσιων δαπανών,
- μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος,
- ευελιξία στην αγορά εργασίας,
- απλούστερο φορολογικό πλαίσιο,
- επιτάχυνση των επενδύσεων,
- φθηνότερη ενέργεια,
- ταχύτερες αδειοδοτήσεις για νέες παραγωγικές επενδύσεις.
Στόχος είναι η ενίσχυση της παραγωγικότητας, η οποία θεωρείται η μόνη μακροπρόθεσμα βιώσιμη λύση για τη διατήρηση του κοινωνικού κράτους.
Το πραγματικό δίλημμα
Η έκθεση του OBR δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνειών. Η Βρετανία δεν βρίσκεται σήμερα μπροστά σε άμεση δημοσιονομική κρίση. Βρίσκεται όμως μπροστά σε ένα σταυροδρόμι. Όσο περισσότερο καθυστερούν οι μεταρρυθμίσεις, τόσο πιο επώδυνες θα είναι οι αποφάσεις που θα απαιτηθούν στο μέλλον.
Η χώρα καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε υψηλότερους φόρους, μικρότερο κράτος ή ταχύτερη ανάπτυξη. Η ευκολότερη επιλογή είναι να μην γίνει τίποτα. Όμως, σύμφωνα με το OBR, αυτή είναι και η επιλογή με το μεγαλύτερο κόστος για τις επόμενες γενιές.
Add comment
Comments