Η νέα άνοδος του αμερικανικού πληθωρισμού έχει αναζωπυρώσει τις ανησυχίες ότι η μάχη κατά των ανατιμήσεων δεν έχει ακόμη κερδηθεί.
Ωστόσο, μια διαφορετική ανάγνωση των οικονομικών δεδομένων οδηγεί σε ένα εντελώς διαφορετικό συμπέρασμα: το πραγματικό βαρόμετρο του πληθωρισμού δεν είναι οι τελευταίες μετρήσεις του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (CPI), αλλά η πορεία των μισθών.
Η άποψη αυτή στηρίζεται σε μια θεωρία που διατύπωσε ήδη από τη δεκαετία του 1960 ο νομπελίστας οικονομολόγος Μίλτον Φρίντμαν, σύμφωνα με την οποία οι μεταβολές στους μισθούς προηγούνται των μεταβολών στον πληθωρισμό και αποτελούν τον πιο αξιόπιστο προπομπό της πορείας των τιμών.
Ο πληθωρισμός ανέβηκε, αλλά οι μισθοί λένε άλλη ιστορία
Ο ετήσιος πληθωρισμός στις ΗΠΑ διαμορφώθηκε τον Μάιο στο 4,2%, το υψηλότερο επίπεδο από τον Απρίλιο του 2023, προκαλώντας ανησυχία στις αγορές.
Η άνοδος αποδίδεται κυρίως στην εκτίναξη των τιμών της ενέργειας, οι οποίες αυξήθηκαν κατά 23,5% μέσα σε έναν χρόνο, μετά τις γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Παρότι αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν για ένα νέο κύμα επίμονου πληθωρισμού, οι εξελίξεις στην αγορά εργασίας δείχνουν το αντίθετο.
Ο Φρίντμαν είχε εξηγήσει γιατί οι μισθοί προηγούνται των τιμών
Για δεκαετίες, η οικονομική θεωρία βασιζόταν στην περίφημη Καμπύλη Phillips, σύμφωνα με την οποία η μείωση της ανεργίας οδηγεί σε υψηλότερους μισθούς και τελικά σε αυξημένο πληθωρισμό.
Ο Μίλτον Φρίντμαν αμφισβήτησε αυτή τη θεώρηση.
Υποστήριξε ότι η νομισματική πολιτική μπορεί να επηρεάσει προσωρινά την απασχόληση, όχι όμως μόνιμα, ενώ τόνισε ότι η πραγματική δυναμική του πληθωρισμού εξαρτάται από τις προσδοκίες των πολιτών και από τη συμπεριφορά των μισθών.
Μετά τις παρεμβάσεις του τότε προέδρου της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, Πολ Βόλκερ, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η σχέση αυτή άλλαξε ριζικά.
Μετά το 1985 η σχέση αντιστράφηκε
Πριν από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, ο πληθωρισμός αυξανόταν πρώτος και οι εργαζόμενοι ζητούσαν αργότερα αυξήσεις για να καλύψουν τις απώλειες στην αγοραστική τους δύναμη.
Στη συνέχεια, όμως, το μοτίβο αντιστράφηκε.
Πλέον, οι μισθοί αυξάνονται πρώτοι όταν η αγορά εργασίας "σφίγγει" και ο πληθωρισμός ακολουθεί αρκετούς μήνες αργότερα.
Με άλλα λόγια, οι μισθοί δεν ακολουθούν πλέον τον πληθωρισμό· τον προαναγγέλλουν.
Τέσσερις οικονομικοί κύκλοι επιβεβαιώνουν τη θεωρία
Τα ιστορικά στοιχεία είναι εντυπωσιακά.
Σε κάθε οικονομικό κύκλο μετά το 1985, οι κορυφώσεις των μισθολογικών αυξήσεων προηγήθηκαν των κορυφώσεων του πληθωρισμού:
- το 1990 κατά περίπου τέσσερις μήνες,
- το 2008 κατά δεκαεπτά μήνες,
- το 2011 κατά δεκαέξι μήνες,
- το 2022 κατά περίπου τρεις μήνες.
Σε καμία από αυτές τις περιπτώσεις δεν αντιστράφηκε η σειρά.
Οι πραγματικοί μισθοί αποκαλύπτουν τι έρχεται
Ακόμη σημαντικότερος δείκτης θεωρείται η εξέλιξη των πραγματικών μισθών, δηλαδή των μισθών αφού αφαιρεθεί ο πληθωρισμός.
Όταν οι πραγματικοί μισθοί αυξάνονται, τα νοικοκυριά συνεχίζουν να καταναλώνουν και οι πληθωριστικές πιέσεις διατηρούνται.
Όταν όμως οι τιμές αυξάνονται ταχύτερα από τους μισθούς, οι καταναλωτές περιορίζουν τις δαπάνες τους, γεγονός που σταδιακά μειώνει τη ζήτηση και οδηγεί σε αποκλιμάκωση του πληθωρισμού.
Σήμερα οι πραγματικοί μισθοί στις ΗΠΑ βρίσκονται περίπου 0,6% κάτω από τον πληθωρισμό, ένδειξη ότι η αγοραστική δύναμη των εργαζομένων αρχίζει και πάλι να υποχωρεί.
Το σημερινό σκηνικό θυμίζει περισσότερο το 2008 παρά το 1979
Πολλοί αναλυτές συγκρίνουν τις σημερινές εξελίξεις με την κρίση του πληθωρισμού της δεκαετίας του 1970.
Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία παραπέμπουν περισσότερο στο 2008.
Τότε, η εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου είχε ωθήσει προσωρινά τον πληθωρισμό στο 5,5%, δημιουργώντας φόβους ότι θα ακολουθούσε νέα περίοδος ανεξέλεγκτων ανατιμήσεων.
Τελικά συνέβη το αντίθετο.
Η συρρίκνωση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών περιόρισε τη ζήτηση και μέσα σε έναν χρόνο ο πληθωρισμός μετατράπηκε σε αποπληθωρισμό.
Τι πρέπει να αλλάξει για να επιστρέψει ο επίμονος πληθωρισμός
Όσοι προβλέπουν νέο κύμα πληθωρισμού στηρίζουν τις εκτιμήσεις τους σε δύο βασικές προϋποθέσεις.
Η πρώτη είναι να αρχίσουν ξανά να αυξάνονται οι μισθοί.
Μέχρι στιγμής όμως συμβαίνει το αντίθετο.
Η ετήσια αύξηση των μισθών υποχώρησε τον Μάιο στο 3,56%, το χαμηλότερο επίπεδο ολόκληρου του τρέχοντος οικονομικού κύκλου, συνεχίζοντας μια αδιάκοπη αποκλιμάκωση από την κορύφωση του 7% που είχε καταγραφεί τον Μάρτιο του 2022.
Η δεύτερη προϋπόθεση θα ήταν να αρχίσουν επιχειρήσεις και νοικοκυριά να πιστεύουν ότι ο υψηλός πληθωρισμός ήρθε για να μείνει.
Ωστόσο, οι μακροπρόθεσμες προσδοκίες στις ΗΠΑ παραμένουν κοντά στο 2,5%, επίπεδο συμβατό με τον στόχο της Federal Reserve.
Τι σημαίνει αυτό για τις αγορές
Εάν η θεωρία του Φρίντμαν συνεχίσει να επιβεβαιώνεται, τότε η πρόσφατη άνοδος του πληθωρισμού πιθανότατα αποτελεί μια προσωρινή αντίδραση στις αυξήσεις των τιμών της ενέργειας και όχι την αρχή ενός νέου ανοδικού κύκλου.
Σε αυτή την περίπτωση, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων ενδέχεται να υποχωρήσουν τους επόμενους μήνες, ενώ οι επενδυτές πιθανόν να στραφούν εκ νέου προς εταιρείες υψηλής ποιότητας και κλάδους ανάπτυξης που ευνοούνται από ένα περιβάλλον αποκλιμακούμενου πληθωρισμού.
Το συμπέρασμα του Φρίντμαν παραμένει επίκαιρο
Ο πληθωρισμός δεν κρίνεται από μία μόνο μηνιαία μέτρηση.
Αυτό που καθορίζει την πορεία του είναι οι δυνάμεις που προηγούνται των τιμών και όχι οι ίδιες οι τιμές.
Και, σύμφωνα με τη θεωρία που διατύπωσε ο Μίλτον Φρίντμαν πριν από περισσότερο από μισό αιώνα, η σημαντικότερη από αυτές τις δυνάμεις εξακολουθεί να είναι η εξέλιξη των μισθών.
Add comment
Comments