Σχεδόν μισό αιώνα μετά τη βράβευσή του με το Νόμπελ Οικονομικών Επιστημών, οι ιδέες του Μίλτον Φρίντμαν εξακολουθούν να βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης για τον ρόλο των κεντρικών τραπεζών, τον πληθωρισμό και την απασχόληση.
Σε μια περίοδο όπου αρκετοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η νομισματική πολιτική μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διατήρηση της ανεργίας σε διαρκώς χαμηλά επίπεδα, η θεωρία του Αμερικανού νομπελίστα αποκτά ξανά ιδιαίτερη επικαιρότητα.
Η βασική του θέση ήταν απλή αλλά ανατρεπτική: οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να επηρεάσουν προσωρινά την οικονομική δραστηριότητα, όχι όμως να διατηρήσουν μόνιμα την ανεργία κάτω από το φυσικό της επίπεδο χωρίς να προκαλέσουν υψηλότερο πληθωρισμό.
Το Νόμπελ και η «πολυπλοκότητα» της νομισματικής πολιτικής
Το 1976 ο Μίλτον Φρίντμαν τιμήθηκε με το Νόμπελ Οικονομικών Επιστημών για τη συμβολή του στην ανάλυση της κατανάλωσης, στη νομισματική θεωρία και, κυρίως, για την ανάδειξη της πολυπλοκότητας της οικονομικής σταθεροποίησης.
Ο ίδιος δεν αμφισβήτησε ποτέ ότι η νομισματική πολιτική επηρεάζει την οικονομία. Αντιθέτως, θεωρούσε ότι η Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930 επιδεινώθηκε επειδή η Federal Reserve επέτρεψε τη δραματική συρρίκνωση της προσφοράς χρήματος.
Υποστήριζε όμως ότι οι δυνατότητες των κεντρικών τραπεζών έχουν όρια. Η υπερβολική προσπάθεια τόνωσης της οικονομίας μπορεί να οδηγήσει σε πληθωρισμό χωρίς μόνιμο όφελος στην απασχόληση.
Η μεγάλη σύγκρουση με τον κεϊνσιανισμό
Τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 κυριαρχούσε η αντίληψη ότι οι κυβερνήσεις μπορούσαν να επιλέγουν μεταξύ υψηλότερου πληθωρισμού και χαμηλότερης ανεργίας.
Η θεωρία αυτή βασιζόταν στην περίφημη Καμπύλη Phillips, σύμφωνα με την οποία υπήρχε μια σταθερή αντίστροφη σχέση μεταξύ πληθωρισμού και ανεργίας.
Ο Φρίντμαν απέρριψε αυτή την προσέγγιση.
Στην ιστορική ομιλία του προς την Αμερικανική Οικονομική Ένωση το 1968, με τίτλο "Ο Ρόλος της Νομισματικής Πολιτικής", υποστήριξε ότι η σχέση αυτή είναι μόνο προσωρινή.
Διαβάστε ακόμα: Η καμπύλη Phillips
Γιατί η μείωση της ανεργίας δεν διαρκεί
Σύμφωνα με τη θεωρία του, όταν μια κεντρική τράπεζα αυξάνει την προσφορά χρήματος, ενισχύεται προσωρινά η συνολική ζήτηση.
Οι επιχειρήσεις αυξάνουν την παραγωγή τους και προσλαμβάνουν περισσότερους εργαζομένους, καθώς οι μισθοί δεν προσαρμόζονται αμέσως στις νέες συνθήκες.
Αρχικά, η ανεργία μειώνεται.
Ωστόσο, καθώς οι εργαζόμενοι αντιλαμβάνονται ότι οι τιμές αυξάνονται και η αγοραστική δύναμη των μισθών τους μειώνεται, διεκδικούν υψηλότερες αποδοχές.
Οι επιχειρήσεις μετακυλίουν το αυξημένο κόστος στις τιμές, ο πληθωρισμός παγιώνεται και η ανεργία επιστρέφει στο φυσικό της επίπεδο.
Το τελικό αποτέλεσμα είναι μια οικονομία με υψηλότερο πληθωρισμό αλλά χωρίς μόνιμα περισσότερες θέσεις εργασίας.
Η συζήτηση αναβίωσε μετά την πανδημία
Η θεωρία του Φρίντμαν επανήλθε δυναμικά μετά την πανδημία της COVID-19.
Πολλές κεντρικές τράπεζες διατήρησαν εξαιρετικά χαλαρή νομισματική πολιτική ακόμη και όταν οι οικονομίες είχαν ήδη αρχίσει να ανακάμπτουν.
Η λογική ήταν ότι μια "υπερθερμασμένη" αγορά εργασίας θα οδηγούσε σε περισσότερες προσλήψεις, υψηλότερους μισθούς και ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση των εργαζομένων.
Οι επικριτές αυτής της στρατηγικής υποστηρίζουν ότι συνέβαλε στη μεγάλη έκρηξη του πληθωρισμού που ακολούθησε τα επόμενα χρόνια.
Ο πληθωρισμός διαβρώνει την οικονομία
Για τον Φρίντμαν, η σταθερότητα των τιμών δεν αποτελούσε αυτοσκοπό. Ήταν η βασική προϋπόθεση για την ομαλή λειτουργία μιας οικονομίας.
Οι τιμές μεταφέρουν πληροφορίες για τις πραγματικές συνθήκες της αγοράς. Όταν ο πληθωρισμός γίνεται υψηλός και ασταθής, οι πληροφορίες αυτές αλλοιώνονται.
Οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να αξιολογήσουν επενδύσεις και προσλήψεις, ενώ τα νοικοκυριά χάνουν την ικανότητα να σχεδιάζουν με ασφάλεια την κατανάλωση και τις αποταμιεύσεις τους.
Η αποκατάσταση της σταθερότητας απαιτεί στη συνέχεια αυστηρότερη νομισματική πολιτική, η οποία συχνά συνοδεύεται από επιβράδυνση της οικονομίας και αύξηση της ανεργίας.
Τι μπορούν πραγματικά να κάνουν οι κεντρικές τράπεζες
Ο Φρίντμαν δεν υποστήριζε ότι οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να μένουν αδρανείς.
Αντίθετα, θεωρούσε ότι μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά όταν αντιμετωπίζουν μεγάλες διαταραχές της συνολικής ζήτησης.
Σε περιόδους κρίσης μπορούν να αποτρέψουν μια απότομη κατάρρευση της οικονομικής δραστηριότητας, ενώ σε περιόδους υπερβολικής ζήτησης μπορούν να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό.
Όπως έγραφε χαρακτηριστικά, η νομισματική πολιτική μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση σημαντικών διαταραχών που προέρχονται από άλλους παράγοντες της οικονομίας.
Η πραγματική λύση για την απασχόληση
Κατά τον Φρίντμαν, η βιώσιμη αύξηση της απασχόλησης δεν προέρχεται από τη συνεχή εκτύπωση χρήματος.
Προέρχεται από μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την παραγωγικότητα και τη λειτουργία της αγοράς εργασίας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- καλύτερη πρόσβαση στην εκπαίδευση και στις δεξιότητες,
- μεγαλύτερος ανταγωνισμός στο εκπαιδευτικό σύστημα,
- μείωση των εμποδίων εισόδου στην αγορά εργασίας,
- στοχευμένες κοινωνικές παρεμβάσεις για όσους βρίσκονται σε συνθήκες φτώχειας.
Σύμφωνα με τη φιλοσοφία του, η ευημερία δεν μπορεί να δημιουργηθεί μέσω μιας διαρκώς επεκτατικής νομισματικής πολιτικής.
Η σταθερότητα των τιμών, οι ελεύθερες αγορές και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις αποτελούν τις πραγματικές βάσεις για υψηλότερη παραγωγικότητα, περισσότερες επενδύσεις και διατηρήσιμη αύξηση της απασχόλησης.
Add comment
Comments